October 15th, 2008
GĹĂłwnym ĹşrĂłdĹem jest wersja angielska tego hasĹa, rozbudowana o inne ĹşrĂłdĹa z Wikipedii, WikisĹownika i zewnÄtrzne.
Spis treĹci:
Do gĂłry - 0â9 A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z
A
Abchazja, abchaz. ĐҧŃĐ˝Ń (Apsny), gruz. áá¤áŽááááá (Apchazeti), ros. ĐĐąŃ
Đ°ĐˇĐ¸Ń (Abchazija) (paĹstwo nieuznawane przez spoĹecznoĹÄ miÄdzynarodowÄ
)
Prawdopodobnie gruziĹskie okreĹlenia Abchazja i Abchazowie zostaĹy narzucone przez carskÄ
i radzieckÄ
RosjÄ. Abchazowie nazywajÄ
siebie Apsua i takÄ
nazwÄ promujÄ
, natomiast w kronikach asyryjskich znajdujemy nazwÄ Abeszla.
- KsiÄstwo Abchazji, gruĹş. Apchazetis Samtawro (XV w. â 1864)
- KrĂłlestwo Abchazji (ok. 780-1008), potem unia z KrĂłlestwem Gruzji.
- KrĂłlestwo Egrisi (63 r. p.n.e. â VII w. n.e.)
- KrĂłlestwo Kolchidy, gr. ÎοΝĎÎŻĎ (Kolchis), gruĹş. ááááŽááá (Kolcheti) (IX- VI w. p.n.e.)
Afganistan, pers. i paszto: اŮغاŮستا٠(Afghânistân)
W jÄzyku perskim -stân oznacza “kraj”.
StaroĹźytni Grecy nazywali te tereny “Ariana” od awestyjskiego Aryanam Vaeja lub “Aryavarta” â “kraj AriĂłw” w sanskrycie (por. Iran). OkreĹlenie ‘Ariana Afghânistân’ jest wciÄ
Ĺź popularne wĹrĂłd perskojÄzycznych mieszkaĹcĂłw Afganistanu.
NazwÄ
‘Chorasan’ okreĹlano Afganistan jako czeĹÄ Wielkiego Chorasanu, co w zapisie pahlawi znaczy “Wschodni Kraj” (pers. ؎اŮŘą زŮ
ŰŮ)
Albania
“Alb” od rdzenia PIE “biaĹy” lub “gĂłra”. Historycy spekulujÄ
, Ĺźe gĂłrskie ludy z dzisiejszego Kosowa przyniosĹy ze sobÄ
ten etnonim na niziny dzisiejszej Albanii.
- alb. ShqipĂŤria â od sĹowa Shqipoj â mĂłwiÄ otwarcie, krĂłtko, jasno.
- tur. Arnavutluk
- gr. ÎΝβινίι (AlvanĂa)
- Ĺac. Illyricum (nazwa wiÄkszego obszaru)
Algieria, arab. اŮŮŘŹŮزŮا،ŮŘą (al-DĹźazair)
al-DĹźazair znaczy “wyspy”, Algier, od ktĂłrej kraj wziÄ
Ĺ nazwÄ. Polskie Algieria z arab. poprzez fr. Algerie.
Ameryka
Prawdopodobnie ĹźeĹska forma zlatynizowanej wersji imienia podróşnika wĹoskiego Ameriga Vespucciego (Americus Vespucius), przygotowujÄ
cego dwie podróşe Krzysztofa Kolumba i później â wĹasne. Amerigo to wĹoska wersja imienia Emeryk.
Andora
Nieznana etymologia; ĹşrĂłdĹo przedrzymskie, moĹźliwe Ĺźe iberyjskie lub baskijskie. ByÄ moĹźe sĹowo “Andorra” pochodzi od nawarskiego sĹowa andurrial znaczÄ
cego ziemiÄ pokrytÄ
krzewami.
Angola
Od sĹowa “ngola”, tytuĹu uĹźywanego przez wĹadcĂłw przedkolonialnego KrĂłlestwa Ndongo. Portugalczycy nazwali tak obszar dla uhonorowania przyjaznego im Ngola.
Antigua i Barbuda
Krzysztof Kolumb nazwaĹ wyspÄ Antigua na czeĹÄ sewilskiej katedry Santa Maria La Antigua (ĹwiÄta Maria Stara) gdy dopĹynÄ
Ĺ do niej w 1493 roku. “Barbuda” (port. “brodata”) wziÄĹa nazwÄ od wyglÄ
du drzew figowych, ktĂłrych dĹugie korzenie przypominajÄ
brodÄ. MoĹźe to jednak rĂłwnieĹź oznaczaÄ brody miejscowych Indian. WczeĹniej BarbudÄ zwano Dulcina (z hiszp. dulce â sĹodki).
Arabia Saudyjska, arab. اŮسؚŮŘŻŮŘŠ (al-Arabija as-SaudĂja)
“Saudyjska” od dynastii SaudĂłw, ktĂłra zaĹoĹźyĹa paĹstwo. Dynastia wziÄĹa nazwÄ od przodka zwanego “Sa’Ăťd” â “bardzo szÄĹliwy”.
arab. al-Arabija pochodzi z rdzenia rb, w jÄzykach semickich moĹźe byÄ zwiÄ
zane ze sĹowami “zachĂłd” (maĘżarav / maĘżariv / Ężerev), “pustynia”, “mieszanie siÄ”, “kupiec”, “kruk” lub “zrozumiaĹy”.
- hebr. ×˘×¨× ×ץע×××ת (’Araw ha-Sa’udit)
- hind. सŕ¤ŕ¤ŚŕĽ ŕ¤
रए (Saōdč Arab)
- gr. ΣιοĎ
δΚκΎ ÎĎιβίι (SaoudikĂ AravĂa)
Zob. etymologia nazwy Arab (po angielsku).
Argentyna, hiszp. Argentina
Ĺac. argentum znaczy “srebro”. WczeĹni hiszpaĹscy i portugalscy kupcy uĹźywali rejonu Rio de la Plata (hiszp. Rzeka Srebra) do transportu srebra i innych skarbĂłw z Peru na Atlantyk. Kraina wokóŠkoĹcowych stacji Rio de la Plata zaczÄto okreĹlaÄ “Argentyna” â Srebrna (Kraina Srebra).
Armenia, orm. ŐŐĄŐľŐĄŐ˝ŐżŐĄŐś (Hajastan)
Nazwa paĹstwa uĹźywana w niemal wszystkich jÄzykach pochodzi od perskiej nazwy Armanestân i Arman znalezionych w staroperskich inskrypcjach. Nazwa ta z kolei pochodzi od nazwy jednej z graniczÄ
cych z PersjÄ
prowincji paĹstwa Urartu, leĹźÄ
cej na terenie historycznych ormiaĹskich ziem, ktĂłra z kolei zostaĹa tak nazwana z uwagi na fakt, iĹź znacznÄ
czÄĹÄ jej populacji w owym czasie (ok. poĹ I tys. p.n.e.) stanowili Aramejczycy. Przez pewiem czas nazwy Armenia i Urartu byĹy synonimiczne, i tak np. na powstaĹej na rozkaz Dariusza Wielkiego inskrypcji z Behistan w tekscie perskojÄzycznym kraj okreĹlony jest mianem Armenia (w formie Armina), zaĹ w analogicznym tekscie akadyjskojÄzycznym uĹźyta jest nazwa Urartu.
Wg Ĺredniowiecznej europejskiej etymologii nazwa kraju pochodziĹÄ
od imienia biblijnego Arama, sĹawnego ze swych dzielnych czynĂłw. IraĹczycy uĹźywajÄ
nazwy “Armeni” lub “Ormianie”. W Biblii kraj nazywany jest domem Togarmy.
Sami Ormianie okreĹlajÄ
siÄ mianem Hajer (orm. ŐŐĄŐľŐĽÖ), a swĂłj kraj - Hajastan (ormian. ŐŐĄŐľŐĄŐ˝ŐżŐĄŐś). Pochodzenie tej nazwy jest nieznane. Sufiks âstan z jÄzyka perskiego znaczy “kraj”, zatem Hajastan to kraj HajĂłw, czyli Ormian, jednak nie jest jasne, od czego pochodzi nazwa narodu. Popularne teorie, wywodzÄ
ce siÄ z etymologii ludowej, jakie powstaĹy po przyjÄciu chrzeĹcijaĹstwa przez Ormian, nazwÄ tÄ wywodzÄ
oni od imienia biblijnej postaci Haika, (orm. ŐŐĄŐľÖ) - syna Togarmy, wnuka Gomera, prawnuka Jafeta i praprawnuka Noego), ktĂłrego uwaĹźano za protoplastÄ narodu ormiaĹskiego. Wg tej pseudonaukowej etymologii to na jego czeĹÄ Ormianie nazwali siÄ Hajami, a kraj Haik lub Hajastan. W rzeczywistoĹci nazwa kraju pochodzi prawdopodobnie od nazwy staroĹźytnego paĹstwa, znanego z kronik hetyckich pod nazwÄ
Hajasa-Azzi lub Hajasa (orm. ŐŐĄŐľŐĄŐ˝ŐĄ), leĹźÄ
cego na terenie historycznej Armenii. Nie wiadomo jednak, czy lud ktĂłry je zamieszkiwaĹ byĹ przodkami Ormian, ani teĹź od czego pochodziĹÄ
ta nazwa.
- kurd. Filistan
- gruz. áĄáááŽááá (Somcheti)
- jÄz. osetyĹski ХОПиŃ
(Somich)
- azer. ErmÉnistan
- ukr. ĐŃŃПонŃŃ (Wirmenija)
Australia
Z Ĺaciny terra australis incognita â “nieznany poĹudniowy kraj”. Dawni europejscy odkrywcy widzÄ
c, Ĺźe masa lÄ
dowa Australii przekracza ich wyobraĹźenia, nadali takÄ
opisowÄ
nazwÄ. Odkrywcy holenderscy nazywali kontynent Australisch lub “Hollandia Nova”.
Austria
Niem. Ăsterreich ze starowysokoniemieckiego Ă´starrĂŽhhi, znaczÄ
ce “imperium na wschodzie”. W IX wieku terytorium byĹo wschodniÄ
czÄĹciÄ
imperium FrankĂłw, a takĹźe wschodnimi rubieĹźami osadnictwa niemieckiego na terenach SĹowian. Za czasĂłw Karola Wielkiego i w czasie wczesnego Ĺredniowiecza tereny te nazywano marchia orientalis (Marchia Wschodnia), co w lokalnym jÄzyku przyjÄto jako wĹaĹnie Ă´starrĂŽhhi. To sĹowo po raz pierwszy pojawia siÄ na dokumencie z 996 roku. Nazwy Ostmark (Marchia Wschodnia) uĹźywaĹy hitlerowskie Niemcy po aneksji Austrii.
- arab. اŮŮŮ
سا (an-Nimsa), przypuszczalnie od sĹowiaĹskiego okreĹlenia Niemiec, poprzez jÄzyk turecki.
- cz. Rakousko, sĹow. RakĂşsko; od RakuĹĄ / RakĂşs, jak Czesi nazywali miasto graniczne Ratgoz (obecnie Raabs an der Thaya) i okolice. ByĹo ono pierwszym wiÄkszym miastem po przekroczeniu granicy z MarchiÄ
WschodniÄ
. Najstarszy zapis nazwy miasta znajdujemy w kronice Kosmasa z XI w. (za: I. Lutterer, L. KropĂĄÄek, V. HuĹĂĄÄek. PĹŻvod zemÄpisnĂ˝ch jmen: etymologickĂ˝ slovnĂk 1000 vlastnĂch jmen zemĂ, mÄst a pĹĂrodnĂch objektĹŻ z celĂŠho svÄta. Praga 1976).
AzerbejdĹźan, azer. AzÉrbaycan
Atropates (w staroperskim “strzeĹźony przez ogieĹ”) byĹ satrapÄ
Medii za czasĂłw perskiej dynastii AchemenidĂłw oraz Aleksandra Wielkiego, po Ĺmierci ktĂłrego siÄ uniezaleĹźniĹ. Od tej pory ta czÄĹÄ Medii byĹa znana Grekom jako Media Atropatene, albo po prostu Atropatene, stÄ
d Ĺrednioperskie ÄturpÄtakÄn, później ÄdurbÄdagÄn, a w koĹcu nowoperskie ÄdarbÄyjÄn, czyli AzerbejdĹźan, po ormiaĹsku Atrpatakan. Arabska wersja nazwy to AdharbayjÄn (أذعبŮ؏اŮ). W czasach klasycznych okreĹlano go rĂłwnieĹź KaukaskÄ
AlbaniÄ
, a jego czÄĹÄ KaukaskÄ
IberiÄ
(dzisiejsze tereny Gruzji). Istnieje takĹźe teoria, Ĺźe AzerbejdĹźan to sturczona forma zarabizowanej wersji perskiej nazwy Ăzarâbâdagân (âzar=ogieĹ; âbâdag=miejsce kultu; ân=sufiks liczby mnogiej), czyli “kraina wiecznego ognia”, co moĹźe mieÄ zwiÄ
zek z zoroastriaĹskimi ĹwiÄ
tyniami ognia w tych okolicach.
- orm. ÔąŐ¤ÖŐ˘ŐĽŐťŐĄŐś (Adrbeǧan)
- gruĹş. áááá ááááŻááá (AzerbaidĹźani)
- arab., pers. آذعبŮ؏ا٠(AdharbajdĹźan), pers. آذعباŰ؏ا٠(Ăzarbâjdşân)
- Ĺac. Atropatia
- gr. ÎΜξĎÎźĎÎąĎĎΜΏν (AzerbaidzĂĄn)
- ros. ĐСоŃйаКдМан (AzerbajdĹźan)
B
Bahamy
ByÄ moĹźe z hiszp. Baja Mar â “pĹytkie morze”, z powodu mielizn wokóŠwysp. NiektĂłrzy odwoĹujÄ
siÄ do nazwy Wielkiej Bahama w jÄzyku lucayan, ba-ha-ma, co znaczy “wielki gĂłrny Ĺrodkowy kraj”.
Bahrajn, Ů
Ů
ŮŮŘŠ اŮبŘŘąŮŮ (Al-Bahrajn)
Arab. Bahrani â “dwa morza”. Nazwa moĹźe wskazywaÄ na dwa ĹşrĂłdĹa wody, sĹodkÄ
wodÄ ĹşrĂłdlanÄ
i sĹonÄ
morskÄ
, lub teĹź na czÄĹci Zatoki Perskiej na pĂłĹnoc i poĹudnie od wyspy.
W czasach antycznych byĹ znany pod sumeryjskÄ
nazwÄ
Dilmun (Telmun), Awal, greckÄ
Tylos czy perskÄ
Miszmahig .
Bangladesz, বাŕŚŕŚ˛ŕŚŚŕ§ŕŚś (BÄĚladeĹa)
W jÄzyku bengalskim znaczy “PaĹstwo BengalĂłw” â bÄĚla (bangla) znaczy “bengalski”, deĹ oznacza “kraj”.
WczeĹniej tereny Bengalu stanowiĹy czeĹÄ kolonialnych Indii Brytyjskich; po utworzeniu niepodlegĹych Indii i Pakistanu w 1947 r. tereny te jako “Pakistan Wschodni” wchodziĹy w skĹad Pakistanu; w 1973 r. wraz z uzyskaniem niepodlegĹoĹci kraj ten przyjÄ
Ĺ nazwÄ “Bangladesz”.
Barbados
Portugalski odkrywca Pedro A. Campos nazwaĹ w 1536 roku wyspy Os Barbados (port. “brodate”) ze wzglÄdu na rosnÄ
ce tam drzewa figowe, ktĂłrych dĹugie korzenie przypominajÄ
brody.
Ichirouganaim to prekulumbijska nazwa uĹźywana przez lokalne plemiona ArawakĂłw.
Belgia, flam. BelgiĂŤ, fr. Belgique, niem. Belgien
Od Ĺac. nazwy ludu celtycko-germaĹskiego Belgae (BelgĂłw).
Nazwa Belgae moĹźe pochodziÄ od protoindoeuropejskiego rdzenia “bolg” â “Ĺono”, “macica”.
Wg innej teorii Belgae pochodzi od protoceltyckiego *belo (jasny, bĹyszczÄ
cy, por. ang. bale w sĹowie “bale-fire”, anglosaks. bael, lit. baltas, sĹowiaĹ. belo/bilo/bjelo) (por. Beltane). Z tego rdzenia moĹźe pochodziÄ nazwa galijskich bogĂłw Belenosa i Belisamy.
Belize
Tradycyjnie uwaĹźa siÄ za hiszpaĹskÄ
wymowÄ sĹowa “Wallace” â Belice, nazwiska pirata ktĂłry zaĹoĹźyĹ pierwszÄ
osadÄ w Belize w 1638 roku.
Inne ĹşrĂłdĹa odnoszÄ
siÄ do sĹowa belix w jÄzyku MajĂłw â “mÄtna woda”, jak nazywano rzekÄ Belize.
Do 1973 roku jako kolonia brytyjska nazywaĹo siÄ Honduras Brytyjski (zob. Honduras poniĹźej)
Benin, fr. BĂŠnin
Od dawnego afrykaĹskiego Cesarstwa Beninu. Dzisiejszy Benin nie leĹźy w jego granicach, nazwÄ przyjÄto byÄ moĹźe od Zatoki Beninu, nad ktĂłrÄ
leĹźy kraj, a ta od dawnego imperium.
Do 1975 roku pod nazwÄ
Dahomej; od gĹĂłwnej grupy etnicznej kraju.
Bhutan, w jÄz. dĹźongkha Druk
MoĹźe pochodziÄ od sĹowa Bhota-ant w sanskrycie â “koniec Tybetu”; Bhota moĹźe byÄ odmianÄ
sĹowa “Budda” (oĹwiecony) w sanskrycie, nazwÄ
tÄ
okreĹlano Tybet.
W jÄzykach dĹźongkha i tybetaĹskim uĹźywa siÄ okreĹlenia Druk Yul â “kraina (grzmiÄ
cego) smoka”; od gwaĹtownych burz nadciÄ
gajÄ
cych z HimalajĂłw.
NiegdyĹ Bhutan byĹ znany pod nazwami Lho Mon â “poĹudniowa kraina ciemnoĹci”, Lho Tsendenjong â “poĹudniowa kraina drzewa sandaĹowego” lub Lhomen Khazhi â “poĹudniowa kraina czterech podejĹÄ”.
BiaĹoruĹ, ĐоНаŃŃŃŃ (BieĹarus)
Czyli BiaĹa RuĹ. Nie wiadomo dlaczego krainÄ okreĹlono tym kolorem. RuĹ pochodzi od RusinĂłw.
W wielu jÄzykach stosuje siÄ bĹÄdne tĹumaczenia nazwy, zmieniajÄ
c koĹcĂłwkÄ “-ruĹ” na “-rosja” (ros. “ĐоНОŃŃŃŃиє, niem. “WeiĂrussland”, gr. “ÎÎľĎ
κοĎĎĎÎŻÎą” (LeukorosĂa)). Pierwszy raz nazwy “White Russia” na okreĹlenie BiaĹej Rusi uĹźyĹ w koĹcu XVI w. Jerome Horsey.
Przed upadkiem Unii Polsko-Litewskiej mieszkaĹcĂłw tych terenĂłw nazywano Litwinami (LiÄwinami), a krainÄ LitwÄ
.
Zachodnia czÄĹÄ dzisiejszej BiaĹorusi nosiĹa nazwÄ RuĹ Czarna, prawdopodobnie ze wzglÄdu na czarne, urodzajne gleby. IstnieĹa rĂłwnieĹź RuĹ Czerwona, dziĹ zachodnia czÄĹÄ Ukrainy.
(por. kolory reprezentujÄ
ce strony Ĺwiata w kulturach MongoĹĂłw i TatarĂłw).
Zob. rĂłwnieĹź hasĹo Krywicze.
Lit. Gudija = Baltarusija; Ĺot. Baltkrievija; Est. Valgevena; FiĹ. Valko-Venäjä; Venäjä z germaĹskiego *weneÄ- â “SĹowianin” (patrz: Wenedowie).
Birma Zob. Myanmar poniĹźej.
Boliwia
Na czeĹÄ SimĂłna BolĂvara (1783-1830), antyhiszpaĹskiego bojownika i pierwszego prezydenta Boliwii po ogĹoszeniu niepodlegĹoĹci w 1824 roku. Jego nazwisko pochodzi od nazwy La Puebla de Bolibar, wioski w Kraju BaskĂłw, w Hiszpanii.
BoĹnia i Hercegowina, serb. ĐĐžŃна и ĐĽĐľŃŃогОвина (Bosna i Hercegowina)
Nazwa pĂłĹnocnego regionu kraju, BoĹnia pochodzi od rzeki Bosna. NajwczeĹniejsza wzmianka nazwy istnieje w podrÄczniku z 958 roku “De Administrando Imperio” autorstwa bizantyjskiego cesarza Konstantyna VII. ByÄ moĹźe od protoindoeuropejskiego rdzenia *bos lub *bogh, “pĹynÄ
ca woda” (por. Ĺac. bathinus flumen lub ilir. bosona). Inna teoria wskazuje na ĹaciĹskie sĹowo pochodzenia sĹowiaĹskiego, Bosina â “rubieĹźe”.
Mniejszy, poĹudniowy region bierze swÄ
nazwÄ od germaĹskiego tytuĹu Herzog â “ksiÄ
şĔ. Cesarz Fryderyk III Habsburg nadaĹ tytuĹ ksiÄcia Wielkiemu Wojewodzie Stjepanowi VukciÄowi KosaÄa. W dokumencie do cesarza z 20 stycznia 1448 roku VukciÄ tytuĹuje siÄ Hercog ĹwiÄtej Sawy, pan Humu i Primorja, Wielki KsiÄ
ĹźÄ krĂłlestwa BoĹni.
We wczesnym Ĺredniowieczu rejon Hercegowiny zwano Hum lub Zahumlje, od sĹowiaĹskiego ludu Zachumloi.
Botswana
Od najwiÄkszej grupy etnicznej kraju, Tswana. Tswana, posĹugujÄ
cy siÄ jÄzykiem bantu, napĹynÄli tu na przeĹomie XVI i XVII wieku.
Od 1885 do 1966 brytyjski protektorat Bechuanaland (Beczuana, alternatywna wymowa Botswana).
Brazylia
Port. pau brasil- drzewo brezylki ciernistej (Caesalpinia echinata), ktĂłrego rdzeĹ dostarczaĹ cennego czerwonego barwnika (brazyliny).
Brunei, بعŮ٠داعاŮŘłŮا (Negara Brunei Darussalam):
Arab. dar as-salam â “siedziba pokoju”.
Malaj. negara â “paĹstwo”; od drawidyjskiego nagara â “miasto”.
Brunei â nazwa rzeki, u ktĂłrej ujĹcia powstaĹ suĹtanat.
Prawdopodobnie poprzednikiem Brunei sprzed VIII w. byĹo paĹstewko zwane w jÄz. chiĹskim Po-ni.
W 1967 r. Omar Ali Saifuddin abdykowaĹ na rzecz najstarszego syna i uzyskaĹ tytuĹ Seri Begawan (”bĹogosĹawiony”; Sri Bhagwan w sanskrycie). W 1970 r. zmieniono nazwÄ stolicy, Brunei na Bandar Seri Begawan (pers. bandar â “port”).
BuĹgaria, ĐŃНгаŃĐ¸Ń (ByĹgarija):
Od nazwy tureckiego plemienia (Proto-)BuĹgarĂłw, ludu z grupy tureckiej, iraĹskiej bÄ
dĹş ugryjskiej. Nazwa moĹźe pochodziÄ od germaĹskiego sĹowa burg (zamek), stÄ
d wg A. D. Keramopoulosa burgarii lub bourgarioi znaczyĹo ci, ktĂłrzy utrzymujÄ
fortece (burgi, bourgoi, purgoi) wzdĹuĹź pĂłĹnocnych granic prowincji baĹkaĹskich Cesarstwa Rzymskiego (inskrypcje z 202 roku znalezione miÄdzy Filipopolis (dziĹ PĹowdiw) a PazardĹźikiem.
BuĹgarzy zamieszkujÄ
cy TracjÄ zwani byli Mezjanami.
WedĹug etymologii jÄzykĂłw tureckich nazwa tego tureckiego ludu pochodziÄ moĹźe od Bulgha â “sobola”, byÄ moĹźe symbolu totemicznego.
Jedna z teorii ĹÄ
czy sĹowo BuĹgar z nazwÄ
rosyjskiej rzeki WoĹga, nad ktĂłrÄ
mieszkali BuĹgarzy przed migracjÄ
na BaĹkany.
Burkina Faso
Nazwa pochodzi z poĹÄ
czenia sĹĂłw jÄzykĂłw morĂŠ (Burkina) i diula (Faso), znaczy kraj prawych ludzi.
Przed 1984 rokiem nazywaĹ siÄ “GĂłrna Wolta” (fr. Republique du Haute-Volta), od nazw rzek Wolty BiaĹej, Czerwonej i Czarnej, nad ktĂłrymi leĹźy kraj.
Burundi
W lokalnym jÄzyku oznacza kraj mĂłwiÄ
cych w jÄzyku kirundi.
C
Chile
DokĹadna etymologia nieznana. ByÄ moĹźe od okreĹlenia w jÄzyku lokalnych Araukan “gĹÄbiny”, odnoszÄ
cego siÄ do stromych zboczy AndĂłw blisko brzegu oceanu.
W jÄzyku Indian Keczua i Mapuche sĹowo “chili/chilli” â “skraj Ĺwiata” ma podobne pochodzenie.
Inne przypuszczalne znaczenie wywodzi siÄ od lokalnego sĹowa tchili â “Ĺnieg”.
Chiny, chiĹ. Zhong Guo
Angielska nazwa Chin pochodzi od nazwy dynastii Qin. Prawdopodobnie przez sanskryt (ŕ¤ŕĽŕ¤¨ cÄŤna) i jÄzyk perski (ÚŰŮ ÄÄŤn) przywÄdrowaĹo do Europy.
chin. (mandaryĹski) Zhong Guoďźtrad.:ä¸ĺ uproszcz.ďźä¸ĺ˝ďź â “PaĹstwo Ĺrodka”.
arch. ang. Cathay, tur. Xytai, ros. ĐиŃаК (Kitaj) pochodzÄ
od ludu KitanĂłw, ktĂłry podbiĹ Chiny w X wieku i zaĹoĹźyĹ dynastiÄ Liao.
gr. Îίνι (Kina);
hind., sanskr., marathi ŕ¤ŕĽŕ¤¨ (ÄÄŤn), pers. ÚŰŮ (ÄÄŤn), arab. اŮŘľŮŮ (As-Sin);
koreaĹ. Jungguk (ě¤ęľ), jap. ChĹŤgoku(ä¸ĺ˝ăăăĄă
ăăăă);
Chorwacja, chorw. Hrvatska
Chorwackie sĹowo Hrvat jest nieznanego pochodzenia. ByÄ moĹźe od sarmackiego sĹowa “pasterz”.
Najstarszy znany zapis nazwy ChorwatĂłw, grecki Horouathos znaleziony w okolicach Morza Azowskiego, pochodzi z II w. n.e.
SĹowo “krawat” pochodzi od sĹowa Chorwat poprzez francuskie wyraĹźenie Ă la croate (po chorwacku, jak Chorwat), od sposobu wiÄ
zania pasĂłw pod szyjÄ
przez chorwacki regiment francuskiego krĂłla Ludwika XIV.
Cypr, gr. ÎĎĎĎÎżĎ, (KĂ˝pros), tur. KÄąbrÄąs
Gr. Kypros â “miedĹş”, w zwiÄ
zku z wydobywanym tu surowcem. StÄ
d byÄ moĹźe sumeryjskie sĹowa zubar â miedĹş i kubar â brÄ
z; takĹźe ĹaciĹskie okreĹlenie miedzi “aes Cyprium” â “metal z Cypru”, później skrĂłcone do cuprum i rozpowszechnione w jÄzykach europejskich (ang. copper, fr. cuivre, niem. Kupfer hiszp./port. cobre).
ByÄ moĹźe z gr. “ÎşĎ
ĎÎŹĎΚĎĎοϔ (kypa’rissos) â cyprys (Cupressus sempervirens), lub nawet od gr. “ÎşĎĎĎοϔ (kypros) â henny (Lawsonia alba).
GreckÄ
boginiÄ AfrodytÄ zwano rĂłwnieĹź ÎĎ
ĎĎÎŻĎ (kipris), a Cypr wedĹug mitu byĹ miejscem jej narodzin.
- hebr. קפר×ץ×× (Kafrisin);
- serb.-chorw. ĐĐ¸ĐżĐ°Ń / Kipar.
Czad, fr. RĂŠpublique du Tchad, arab. ŘŹŮ
ŮŮŘąŮŮŘŠ تشاد (DĹźumhurijat Taszad)
Nazwa pochodzi od jeziora Czad na poĹudniowym zachodzie kraju. Z kolei nazwa jeziora pochodzi od sĹowa w jÄzyku bornu tsade â “jezioro”.
CzarnogĂłra, serb. ĐŚŃна ĐĐžŃа
NazwÄ w jÄz. weneckim Montenegro â “czarna gĂłra” nadali weneccy zdobywcy widzÄ
c ciemne lasy porastajÄ
ce gĂłrÄ LovÄen. StÄ
d bezpoĹrednie tĹumaczenie na sĹowiaĹskie ĐŚŃна ĐĐžŃа / Crna Gora i albaĹskie Mali i Zi.
- Doclea â nazwa obszaru dzisiejszej CzarnogĂłry we wczesnym okresie Cesarstwa Rzymskiego, od nazwy lokalnego plemienia. Później zwana Dioclea.
- Zeta â nazwa wczesnosĹowiaĹska, pochodzÄ
ca od nazwy rzeki, ta z kolei prawdopodobnie od rdzenia znaczÄ
cego “zbiory” lub “ziarno”.
- alb. Mali i Zi
- tur. KaradaÄ
- rum. Muntenegru
- buĹg. ЧоŃна гОŃа (Äerna gora)
- wÄg. MontenegrĂł
- gr. ÎÎąĎ
ĎοβοĎνΚο
- Ĺac. Nigromontium
CzechosĹowacja, czes., Äeskoslovensko, sĹowacki Äesko-Slovensko (obecnie nieistnieje)
Od nazw narodĂłw CzechĂłw i SĹowakĂłw, tworzÄ
cych to paĹstwo. (zob. poniĹźej Czeska, Republika i SĹowacja).
Czechy, Republika Czeska, czes. Äesko, ÄeskĂĄ republika
Od nazwy sĹowiaĹskiego narodu ÄechovĂŠ, ÄeĹĄi -Czesi.
W jÄzyku czeskim sĹowem Äesko okreĹla siÄ paĹstwo, sĹowem Äechy â jednÄ
z trzech krain historycznych tego paĹstwa (pozostaĹe to Morawy i ĹlÄ
sk).
Bohemia â Ĺac. Boiohaemum, Boiohaemia, historyczna nazwa terenĂłw dzisiejszych Czech, od ĹaciĹskiej nazwy celtyckiego plemienia Boii â “BojĂłw”.
Morawy â jeden z regionĂłw paĹstwa bierze swojÄ
nazwÄ od rzeki Morava.
Czeczenia, czecz. NoxçiyçÜ
Rosyjskie sĹowo “Czeczeniec” wywodzi siÄ najprawdopodobniej od miejscowoĹci Czeczana lub Czeczen-aul, nad rzekÄ
Argun w pobliĹźu Groznego. WĹasna nazwa tego narodu, Noxçi (Nochczi), pochodzi od sĹĂłw nexça (ser owczy), nox (pĹug) lub od imienia biblijnego Noego (po czeczeĹsku zwanego Nox).
D
Dagestan, awarskie Daghistan (داغستاŮ)
Nazwa jest zĹoĹźeniem tureckiego daÄ (gĂłra) i perskiego stan (kraj). Pisownia Dagestan jest wspĂłĹczesnÄ
zrusyfikowanÄ
wersjÄ
. W przeszĹoĹci kraj ten byĹ znany jako Albania Kaukaska, Sarir lub Awaristan.
Dania, duĹ. Danmark
Od rdzenia protoindoeuropejskiego dhen â “niski” lub “pĹaski” i germaĹskiego mark â “marchia”, czyli “kraj graniczny” lub “las graniczny”. Nazwa uĹźywana przez dawnych GotĂłw opisujÄ
ca las oddzielajÄ
cy GĂśtaland od (wtedy duĹskiej) Skanii (zobacz teĹź hasĹo kamienie runiczne w Jelling).
Demokratyczna Republika Konga
Zob. Kongo poniĹźej.
Dominika, ang. Dominica
Z Ĺac. Dies Dominica â “niedziela”, od dnia tygodnia, w ktĂłrym Krzysztof Kolumb dotarĹ do brzegu tej wyspy.
Prekolumbijska nazwa wyspy brzmiaĹa Wai’tu Kubali â “jej ciaĹo jest dĹugie”.
Dominikana, Republika DominikaĹska , hiszp. RepĂşblica Dominicana
Od nazwy stolicy Santo Domingo, ktĂłre z kolei dziedziczy nazwÄ od hiszpaĹskiego ĹwiÄtego Dominika de GuzmĂĄn, zaĹoĹźyciela zakonu dominikanĂłw.
DĹźibuti, fr. Djibouti, arab. ŘŹŮبŮŘŞŮ (JÄŤbĹŤtÄŤ)
Od nazwy poĹudniowego brzegu Zatoki Tadjoura. ByÄ moĹźe od afaryjskiego sĹowa gabouti â rodzaju wycieraczki z wĹĂłkien palmy. Inna teoria wskazuje na znaczenie “kraj Tehuti” lub “kraj Thota”, od nazwy egipskiego boga KsiÄĹźyca â Thot to nazwa grecka, w staroegipskim brzmiÄ
ca Djehuty.
- Francuskie Terytorium AfarĂłw i IssĂłw (1967-1977): od dwĂłch gĹĂłwnych grup etnicznych, AfarĂłw i IssĂłw.
- Somali Francuskie (do 1967 r.): zob. Somalia poniĹźej.
E
Egipt, arab. Ů
ؾع (Masr/ Misr)
Z antycznej greki (Mykeny) ÎÎŻÎłĎ
ĎĎÎżĎ (AĂgyptos), co wg Strabona pochodzi od ÎΚγιίοĎ
Ď
ĎĎÎŻĎĎ (Aegeou yptios) â “kraj poniĹźej Morza Egejskiego”.
Ewentualnie od egipskiej nazwy miasta Memfis i jej ĹwiÄ
tyni, Hwt ka Pth â “ĹwiÄ
tynia duszy Ptaha”.
- arab. Misr (w dialekcie egipskim Masr), tur. MÄąsÄąr; szeroko rozpowszechnione semickie sĹowo, po raz pierwszy uĹźyte do okreĹlenia Egiptu w jÄzyku akadyjskim, a znaczÄ
ce “miasto”.
- Kimi (keme) to koptyjska nazwa znaczÄ
ca “czarny” (staroegipskie kmt lub Kemt), byÄ moĹźe od ciemnej karnacji mieszkaĹcĂłw lub czarnej, Ĺźyznej gleby nad Nilem, w przeciwieĹstwie do czerwonej, suchej ziemi pustynnej (deshret).
- hebr. ×ִ׌ְר֡×Ö´× (Micrajim) â “dwa przesmyki”, moĹźe znaczyÄ rĂłwnieĹź “kraj”.
- SĹowo Koptowie, dziĹ okreĹlajÄ
ce chrzeĹcijaĹskich mieszkaĹcĂłw Egiptu, arab. Ůبء (qubáš) lub ŘŁŮباء (aqbÄáš), kopt. kubti / kuptaion, pochodzi z gr. Îáź°ÎłĎĎĎÎšÎżĎ (aigyptios).
Ekwador, hiszp. Ecuador
hiszp. “rĂłwnik”, od poĹoĹźenia kraju na rĂłwniku.
Erytrea, jÄz. tigrina Ertra, arab. ŘĽŘąŮŘŞŘąŮا Iritrijja
NazwÄ nadali WĹoscy kolonizatorzy od Ĺac. formy greckiej nazwy ÎÎĄÎĽÎÎĄÎÎÎ (ErythraĂŽa), co pochodzi od nazwy áźĎĎ
θĎá˝° ÎΏΝιĎĎÎą (Erythrea Thalassa) â “Morze Czerwone”.
Estonia, est. Eesti
Z ĹaciĹskiej formy aesti (Tacyt, 98 r.) germaĹskiego sĹowa Estland, ktĂłre moĹźe znaczyÄ “wschodni” lub teĹź pochodziÄ od nazwy Aestia, wspominanej w starogreckich tekstach, byÄ moĹźe odnoszÄ
cej siÄ do dzisiejszych Mazur.
StarowschodniosĹowiaĹska nazwa Czud pochodzi od gotyckiego sĹowa “lud” (por. Deutsch), etymologia ludowa z kolei wywodzi jÄ
od sĹowiaĹskiego rdzenia “dziwny”. NazwÄ
tÄ
okreĹlano dawniej wszystkie ludy ugryjskie. SĹowo przetrwaĹo w nazwie Jeziora Pejpus w jÄzykach sĹowiaĹskich â Czudskoje Ozero.
- lit. Estija.
- niem., szw. Estland, dlatego w XIX w. ros. ĐŃŃĐťŃĐ˝Đ´Đ¸Ń (Estlandia).
- wspĂłĹczesne ros. ĐŃŃĐžĐ˝Đ¸Ń (Estonia), pol., ang. Estonia, fr. Estonie.
- Ĺot. Igaunija â od Ugandi, okreĹlenia poĹudniowej Estonii, prawdopodobnie ze sĹowiaĹskiego sĹowa jug â “poĹudnie”.
- fiĹ. Viro od dawnego ludu WironĂłw z pĂłĹnocnej Estonii (?). ByÄ moĹźe z okreĹlenia “lud” w jÄzykach baĹtyckich.
- wÄg. ĂsztorszĂĄg (kraj EstĂłw).
Etiopia, amhar. ÄŞtyĹášášyÄ
Gr. Î៰θΚοĎÎŻÎą (Ăthiopia), od Îáź°Î¸ÎŻÎżĎ (Ăthiops) â “Etiopczyk”. Grecy uĹźywali tych nazw na okreĹlenie dzisiejszej Nubii. NiektĂłrzy wywodzÄ
od greckich sĹĂłw ιΚθ- (”spalony”) i á˝Ď (”wyglÄ
d”). Jednak staroetiopskie ĹşrĂłdĹa gĹoszÄ
, Ĺźe nazwa pochodzi od “ÄŞtyĹášášis”, syna Kusza i wnuka Chama, ktĂłry wedĹug legendy zaĹoĹźyĹ miasto Aksum.
- Abisynia, poprzednia nazwa kraju, pochodzi od arabskiej formy etiopskiego sĹowa habasza â “wymieszany”, odzwierciedlajÄ
cego etniczne zróşnicowanie kraju.
- W czasach staroĹźytnych istniaĹo tu KrĂłlestwo Aksum.
F
FidĹźi
Z nazwy w jÄzyku tonga Viti â “wyspy”.
Filipiny, filip. Pilipinas
Z hiszp. Las Islas Filipinas â “Wyspy Filipowe”, jak na czeĹÄ krĂłla Hiszpanii Filipa II nazwaĹ wyspy Samar i Leyte podczas swej nieudanej ekspedycji w 1543 r. Ruy LĂłpez de Villalobos.
PerĹa MĂłrz Wschodnich to romantyczna nazwa Filipin z wiersza “Mi Ultimo Adios” filipiĹskiego bohatera narodowego JosĂŠ Riala.
Archipelag zwano w przeszĹoĹci rĂłwnieĹź HiszpaĹskie Indie Wschodnie, Nowa Kastylia (hiszp. Nueva Castilla), Wyspy Ĺw. Ĺazarza (hiszp. Islas de San LĂĄzaro), aĹź w koĹcu zaczÄto stosowaÄ nazwÄ Filipiny.
Finlandia
- germ., szw. Finland â “Kraj FinĂłw”. Pierwotnie Finami nazywano LapoĹczykĂłw (SamĂłw). SĹowo moĹźe pochodziÄ od germaĹskiego rdzenia fen â “bagno”; lub z rdzenia znaczÄ
cego “nomadyczni zbieracze i Ĺowcy” (por. ang. “find”).
- fin. Suomi, est. Soome, staroros. Sum â mogÄ
pochodziÄ od fiĹskiego rdzenia suo â “bagno”
Formoza
Zob. “Tajwan” poniĹźej.
Francja
Ĺredniowieczna Ĺac. Francia, “Kraj FrankĂłw”. Frankami nazywano federacjÄ kilku germaĹskich plemion. NazwÄ wywodzi siÄ od germaĹ. franco â wolny, lub od protogermaĹ. *frankon â “oszczep” (ale byÄ moĹźe to te sĹowa wziÄĹy swÄ
nazwÄ od nazwy ludu). Po traktacie w Verdun w 843 r. Imperium FrankĂłw podzielono najpierw na trzy, potem dwie czÄĹci: Francia Occidentalis (Zachodnie PaĹstwo FrankĂłw) oraz Francia Orientalis (Wschodnie PaĹstwo FrankĂłw), ktĂłre wkrĂłtce zmieniĹo nazwÄ na ĹwiÄte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego (Ĺac. Sacrum Imperium Romanum Nationis Germanicae, niem. Heiliges RĂśmisches Reich Deutscher Nation). NiedĹugo potem zaczÄto skracaÄ nazwÄ Francia Occidentalis do Francia.
Z kolei nazwa waluty “frank” wywodzi siÄ bezpoĹrednio z germaĹ. franco poprzez starofr. franc â tak nazwano monety bite specjalnie do wykupienia (uwolnienia) francuskiego krĂłla Jana II z rÄ
k AnglikĂłw po przegranej bitwie pod Poitiers (1356).
- Ĺac. Gallia, starogr. Galatia, od nazwy celtyckiego ludu GalĂłw. Jedna z teorii mĂłwi, Ĺźe Grecy mieszkajÄ
cy w Massalii (dziĹ Marsylia), miejÄ
cy kontakt z celtyckimi ludami przed VI w. p.n.e., nazwali je od biaĹej jak mleko skĂłry (gr. γΏΝι (gala) â “mleko”). IstniejÄ
wÄ
tpliwoĹci, czy wspĂłĹczesne okreĹlenia “Galia” i “Galowie” (z fr. Gaule i Gaulois) pochodzi z Ĺaciny. Bardziej prawdopodobne jest zapoĹźyczenie z germaĹskiego *walha-, ktĂłrego Germanie uĹźywali na okreĹlenie niegermaĹskich ludĂłw (tak CeltĂłw, jak i Rzymian), bowiem germaĹskie w we francuskim wymieniaĹo siÄ zwykle na gu/g (por. fr. guerre i ang. war; fr. garde i ang. ward), a dyftong au na al przed spĂłĹgĹoskÄ
. Natomiast sĹowo Gaulle ciÄĹźko wywodziÄ z ĹaciĹskiego Gallia, poniewaĹź ĹaciĹskie g wymieniaĹo siÄ na j (por. Ĺac. gamba i fr. jambe) (The Oxford Dictionary of English Etymology (OUP 1966), str. 391; Nouveau dictionnaire ĂŠtymologique et historique (Larousse 1990), str. 336.)
- staroang. Francland
- fiĹ. Ranska
- est. Prantsusmaa
- lit. PrancĹŤzija
- irl. an Fhrainc; gael. An Fhraing, walijski Ffrainc
- bretoĹski FraĂąs (paĹstwo), Bro-C’hall (kraj)
- kornijski Pow Frynk
- gr. ÎιΝΝίι (Gallia)
- gruz. áĄáá¤á áááááá (Saprangeti) - ziemia FrankĂłw
- hebr. ׌ָרְפ֡ת (Corfat)
- pers. ŮعاŮس٠(frânseh)
- arab. ŮŮŘąŮŮŘłŮا (farĂĄnsa)
- koreaĹ. Peurangseu
- jap. FurĂĄnsu
- chiĹ. FÇlĂĄnxÄŤ, FÇguĂł
- wiet. PhĂĄp
- mongol. ФŃĐ°Đ˝Ń ŃĐťŃ (Frants uls)
- malaj. Perancis
- maledywski Faranseysi Vilath
G
Gabon
Od GabĂŁo, portugalskiej nazwy ujĹcia rzeki Komo (fr. Estuaire de Gabon). UjĹcie wziÄĹo swÄ
nazwÄ z arab. Ůباإ (kabaa) od ksztaĹtu, przypominajÄ
cego palto z kapturem.
Gambia
Od nazwy rzeki Gambia, ktĂłra z kolei mogĹa wziÄ
Ä nazwÄ od port. câmbio â “handel”.
Ghana
Od dawnego zachodnioafrykaĹskiego krĂłlestwa o tej nazwie. Obszar dzisiejszej Ghany jednak nigdy nie byĹ w granicach tego krĂłlestwa. ByÄ moĹźe od nazwy mieszkaĹcĂłw, uwaĹźajÄ
cych siÄ za spadkobiercĂłw dawnego krĂłlestwa.
- ZĹote WybrzeĹźe, ang. Gold Coast (1821-1957) â nazwa brytyjskiej kolonii; od duĹźej iloĹci zĹota znalezionej przez kolonistĂłw.
GĂłrski Karabach (paĹstwo nieuznawane przez spoĹecznoĹÄ miÄdzynarodowÄ
)
Grecja, gr. ÎΝΝΏδι (EllĂĄda)
- Ĺac. GrĂŚcus, z gr. ÎĎιΚκοί (Greki), wg Arystotelesa odnosi siÄ do pierwotnej nazwy Epiru. ÎĎιΚκĎĎ (Graikos) to lud beocki, ktĂłry wyemigrowaĹ do Italii w VIII w. p.n.e., a takĹźe mitycznego syna Pandory i brata Latinusa (stÄ
d “Ĺacina”). StÄ
d nazwy w wiÄkszoĹci jÄzykĂłw europejskich: ang. Greece; niem. Griechenland; hol. Griekenland; duĹ. GrĂŚkenland; szw. Grekland; fr. Grèce; wĹ. Grecia; hiszp. Grecia; port. GrĂŠcia; rum. Grecia; katal. Grècia; Ĺot. Grieġija; lit. Graikija; kornij. Pow Grek; walij. Groeg; irl. An GhrĂŠig; alb. Greqia; pol. Grecja; sĹow. GrĂŠcko; sĹoweĹ. GrÄija; ros. ĐŃĐľŃĐ¸Ń (Gretsia); ukr. ĐŃĐľŃŃŃ (Gretsia); serb. ĐŃŃка (GrÄka); buĹg. ĐŃŃŃĐ¸Ń (Grtsia); wÄg. GĂśrĂśgorszĂĄg; a takĹźe jap. ăŽăŞăˇăŁ (Girisha).
- klas. gr. áźÎťÎťÎŹĎ (Ellas), nowogr. ÎΝΝΏδι (Ellada), norw. Hellas, wiet. Hy Lấp, chiĹ. Xila, kor. Huirap â kraj HellenĂłw, wg mitologii gr. potomkĂłw Hellena â krĂłla Tesalii. Etymologia ludowa wskazuje na znaczenie “kraj ĹwiatĹa” â od áźĽÎťÎšÎżĎ (helios) â “sĹoĹce”. W pierwszych wiekach chrzeĹcijaĹstwa nazwa “Helleni” byĹa synonimem pogan.
- kurd. Hurumistan, adyge ĐŁŃŃĐź (UrÉm)
- gruz. áĄáááá áŤáááá (Saberdzneáši) â “kraj mÄdrcĂłw”; ááá áŤááá (berdzeni) â “Grek” od áá áŤááá (brdzeni) â “mÄ
dry”, jako Ĺźe Grecja jest ojczyznÄ
filozofii.
- kurd., tur., azer. Yunanistan, arab. ŮŮŮا٠(al-Junan / Jaunan), orm. ŐŐ¸ÖŐśŐĄŐ˝ŐżŐĄŐś (Hounastan), hind. यŕĽŕ¤¨ŕ¤žŕ¤¨ (Yunan) â od JoĹczykĂłw, jak nazywano GrekĂłw z Azji Mniejszej.
- Homer w Iliadzie okreĹla GrekĂłw nazwami: áźĎιΚοί (Achajowie), áźĎγξίοΚ (Argeioi, od Argos, stolicy AchajĂłw) oraz Îινιοί (Danaoi)
- Ludy greckie nazywaĹy inne narody nie mĂłwiÄ
ce po grecku βΏĎβιĎÎżĎ (barbaros) â “barbarzyĹcy”, byÄ moĹźe od onomatopei bar-bar.
- ÎĄĎΟιáżÎżÎš / ÎĄĎΟΚοί (Romaioi / Romioi) â “Rzymianie” â tak najpierw okreĹlano mieszkaĹcĂłw Rzymu, od II w. samookreĹlali siÄ tak Grecy.
- Cesarstwo Bizantyjskie to nazwa nadana w 1557 r. przez niemieckiego historyka Hieronima Wolfa, ponad wiek od jego upadku; okreĹlenie to nigdy nie byĹo uĹźywane wczeĹniej; nazwa pochodzi od miasta Bizancjum (dziĹ StambuĹ).
Grenada
Od hiszpaĹskiego miasta Grenada. Krzysztof Kolumb nazwaĹ wyspÄ ConcepciĂłn â “(niepokalane) poczÄcie”.
Gruzja
Od pers. GordĹź, prawdopododnie z protoindoeuropejskiego okreĹlenia gĂłr lub pers. gorg (ÚŻŘąÚŻ) â “wilk”. StÄ
d pers. GordĹźestÄn (گع؏ستاŮ) Gruzja, ĐŃŃĐˇĐ¸Ń w jÄzykach sĹowiaĹskich, tur. GĂźrcĂź, a poprzez arab. DĹźurdĹź i wpĹyw greckiego γξĎĎÎł (georg â “rolnictwo”) â Georgia w jÄzykach zachodnich i hebr. ×××ר××× (Georgija).
W okresie klasycznym Grecy nazywali region wybrzeĹźa Morza Czarnego Kolchis (Kolchida), a interior IberiÄ
. Obie te nazwy prawdopodobnie wywodzÄ
siÄ z lokalnych jÄzykĂłw kaukaskich.
- gruz. áĄááĽáá ááááá (Sak’art’velo) â wedĹug legendy od pogaĹskiego wĹadcy Kartlosa (syna Togarmy syna Gomera syna Jafeta), ojca wszystkich GruzinĂłw, nazywajÄ
cych siÄ áĽáá ááááááá (Kartvelebi). StÄ
d rĂłwnieĹź ang. “Kartvelia”.
- orm. ŐÖŐĄŐ˝ŐżŐĄŐś (Vrastan), od Virq, czyli Iberia.
Guam (terytorium USA)
Od sĹowa w miejscowym jÄzyku czamorro guahan â “mamy”.
Gujana, ang. Guyana
W jÄzyku miejscowych “Guiana” znaczy “kraj wielu wĂłd” â od mnogoĹci rzek na tym obszarze.
- Gujana Brytyjska (ang. British Guiana), nazwa kolonii brytyjskiej (1831-1966).
Gwatemala, hiszp. Guatemala
W klasycznym jÄzyku MajĂłw “kraj wielu drzew”. Gdy Hiszpanie przybyli tu, zobaczyli paĹac zaroĹniÄty puszczÄ
. SÄ
dzili, Ĺźe to stolica krĂłlestwa MajĂłw. Gdy spytali o nazwÄ tego obszaru, miejscowi Indianie odrzekli Guatemala.
Wg innej teorii sĹowo w jÄzyku nahuatl Quauhtitlan â “miÄdzy drzewami”, byĹo pierwotnÄ
nazwÄ
kraju. Jeszcze inna wskazuje na znieksztaĹcenie wyraĹźenia w jÄz. Indian Nahoa coactlmoctl-lan â “kraj ptaka wÄĹźojada”, czyli orĹa.
Gwinea, fr. GuinĂŠe
Port. GuinĂŠ z jÄz. Susu (Sousou), w ktĂłrym znaczy “kobieta”. Ewentualnie z jÄzyka berberyjskiego, w ktĂłrym oznaczaÄ moĹźe “kraj czarnych”.
- Gwinea Francuska (fr. GuinÊe Française), nazwa protektoratu francuskiego do 1958 r.
Gwinea Bissau, port. GuinĂŠ-Bissau
Guinea â patrz wyĹźej. Bissau â od nazwy stolicy kraju. (por. uĹźycie nazwy Kongo-Brazaville).
- Gwinea Portugalska (port. GuinĂŠ Portuguesa), nazwa kolonii portugalskiej (1446-1974).
Gwinea RĂłwnikowa, hiszp. Guinea Ecuatorial, fr. GuinĂŠe Ăquatoriale
RĂłwnikowa â od poĹoĹźenia na rĂłwniku. Jednak kraj nie leĹźy na rĂłwniku, lecz bardzo blisko niego.
Gwinea â jak wyĹźej.
- Gwinea HiszpaĹska (1885-1968) â kolonia hiszpaĹska.
H
Haiti
W jÄz. Indian Taino / Arawak Hayiti/Hayti znaczy “gĂłrzysty kraj”. Wyspa, ktĂłrej Krzysztof Kolumb nadaĹ nazwÄ Hispaniola â “maĹa Hiszpania”, a na ktĂłrej czÄĹci leĹźy to paĹstwo, wczeĹniej nazywaĹa siÄ Hayiti.
Hiszpania, hiszp., galic. EspaĂąa, bask. Espainia, katal. Espanya
Z punickiego ×× ×Š×¤× ×× (ĘžĂ-ĹĄÉpÄnĂŽm / Hi-szfanim) â “wyspa gĂłralkĂłw” (maĹych ssakĂłw). Feniccy osadnicy zobaczyli mnĂłstwo zajÄcy (punickie tsepan) i pomylili je z gĂłralkami, ktĂłre znali z Afryki. Na monecie z Galby widnieje uosobienie Hispanii z krĂłlikiem u stĂłp, a Strabon Rzymianie zaadoptowali nazwÄ jako Hispania, stÄ
d polska nazwa Hiszpania. We francuskim-normaĹskim nazwa brzmiaĹa Spagne.
Inna teoria wskazuje na preromaĹskÄ
(iberyjskÄ
lub celtyckÄ
) nazwÄ Sewilli â Hispalis.
Wskazuje siÄ rĂłwnieĹź punickie sĹowa “ciemny”, “odlegĹy”, “zaginiony”.
Iberia to nazwa grecka, od rzeki Iber (hiszp. Ebro), lub od sĹowa, jakie Grecy sĹyszeli od miejscowych ludĂłw, rĂłwnieĹź na poĹudniu pĂłĹwyspu.
- Kastylia, hiszp. Castilla, nazwa krĂłlestwa, a obecnie dwĂłch regionĂłw kraju (Kastylia-LeĂłn oraz Kastylia-La Mancza).
- oksytaĹski, port. Espanha
- hebr. ×Ą×¤×¨× (Sfarad)
- arab. اسباŮŮا (Isbanijja)
- Ĺac. Hispania
- fr. Espagne
- wĹ. Spagna
Holandia/ Niderlandy, hol. Nederland.
hol. Koninkrijk der Nederlanden â “KrĂłlestwo NiderlandĂłw” â nazwa uĹźywana na caĹy obszar paĹstwa, w tym Antyle Holenderskie i ArubÄ. Od neder â “niski” landen â “kraje”. OkreĹlajÄ
c samÄ
europejskÄ
macierz odchodzi siÄ od l. mn. de Nederlanden na rzecz l. poj. Nederland.
Holandia, hol. Holland z germ. holt â “lesisty”, land â “kraj”; region NiderlandĂłw, nazwa czÄsto bĹÄdnie uĹźywana w innych jÄzykach na okreĹlenie caĹego kraju; rozpowszechniĹa siÄ w czasie Zjednoczonych Prowincji (1581-1795), gdy byĹa najsilniejszym gospodarczo regionem kraju. Obecnie PĂłĹnocna i PoĹudniowa Holandia to dwie z dwunastu prowincji NiderlandĂłw.
- Ĺac. Batavia, germ. “Betuwe” â “uĹźytek”, “ziemia orna”; w przeciwieĹstwie do “Veluwe” â “ugĂłr”, “nieuĹźytek”. Od germaĹ. plemienia BatawĂłw (Ĺac. Batavii).
- w jÄzyach obcych przyjÄĹa siÄ transliteracja nazwy Nederland (np. ang. the Netherlands), Holland (np. hebr. ×××× × â Holland; jap. Oranda) lub bezpoĹrednie tĹumaczenie “niskie kraje” (np. cz. Nizozemsko)
- ang. “Dutch” â “holenderski”, z dawnego hol. “Diets” lub “Nederdietsch”, spokrewnione jest z niem. “Deutsch” â “niemiecki” i ma tÄ
samÄ
etymologiÄ, od germ. “theodisca” â “(jÄzyk powszechny) ludzi”, jako Ĺźe w Ĺredniowieczu Ĺacina byĹa jÄzykiem szlachty, a lokalne jÄzyki germaĹskie â jÄzykiem gminu.
- niem. die Niederlande / Holland
- ang. the Netherlands
- fr. la Hollande / les Pays-Bas (czyt. Pei ba), stÄ
d pers. ŮžŘŚŰ Ř¨Ř§ (Pe’ibâ)
- wĹ. Paesi Bassi / Olanda
- hiszp. PaĂses Bajos, katal. els PaĂŻsos Baixos / Holanda, aragoĹ. PaĂses Baxos, port. Holanda / PaĂses Baixos / Neerlândia, retoromaĹ. Pajais-Bass
- rum. Olanda / ŢÄrile de Jos
- cz. Nizozemsko / Holandsko, sĹow. Holandsko
- serb.-chorw. Nizozemska, ĐиСОСоПŃка / Holandija, мОНандиŃа
- ros. ĐидоŃĐťĐ°Đ˝Đ´Ń (NiderĹĂĄndy)
- lit. Nyderlandai, Ĺot. NÄŤderlande
- est. Madalmaad, sami Vuolleeatnamat, fiĹ. Alankomaat / Hollanti
- walij. Yr Iseldiroedd, kornijski Iseldiryow, bretoĹ. IzelvroioĂš, irl. an ĂsiltĂr, szkoc. an Talamh Ăseal
- gr. ÎÎŹĎĎ Î§ĎĎÎľĎ (KĂĄtĹ Chášres), ÎΝΝινδίι (OllandĂa)
- alb. Vendet e UlĂŤta
- bask. Herbehereak
- tur. Felemenk
- arab. اŮاعا؜٠اŮŮ
ŮŘŽŮ؜؊ (Al-Aradi al-Munchafida), اŮبŮاد اŮŮاء،؊ (Al-Bilad al-Watia)
- hebr. ×ר׌×ת ×׊פ×× (Arcot ha-Szfela)
- hind. चञलŕĽŕ¤ŕ¤Ą (HÄlainá¸)
- rwanda, rundi Ubufarama, Ubuholandi
- swahili Uholanzi
- indonez. Belanda
- jap. Oranda
- chiĹ. HĂŠlĂĄn
Honduras
Krzysztof Kolumb nadaĹ krajowi nazwÄ “Honduras” â “gĹÄbiny” prawdopodobnie od gĹÄbokich wĂłd na pĂłĹnocnym jego wybrzeĹźu.
I
Indie, hind. Bharat
Rzeka Indus w gĂłrnym biegu ma siedem gĹĂłwnych dopĹywĂłw, stÄ
d Szapta-Sindhu â “siedem rzek”. StÄ
d wziÄĹa swojÄ
nazwÄ kraina Sind. Później perskÄ
wersjÄ
nazwy, Hind, zaczÄto okreĹlaÄ tereny dzisiejszego Pakistanu i Indii. Grecy odrzucili literÄ “H”, nazywajÄ
c krainÄ Indos, stÄ
d Ĺac. Indus. W jÄz. staroang. Inde, a ang. nazwÄ India zaczÄto uĹźywaÄ dopiero po XVII w.
- sanskr. BhÄrata / BhÄratavarᚣa â od Bharata â imienia jednego z dwĂłch krĂłlĂłw. Tak okreĹla siÄ rĂłwnieĹź region Indii pĂłĹnocnych. RĂłwnieĹź: Äryavarta â “kraj szlachetnych” (”kraj AriĂłw”)
- dzongkha rGya.gar, tybet. rGya.gar.yal
- gruziĹski ááááááá (Indoeti)
- ormiaĹski ŐŐśŐ¤ŐŻŐĄŐ˝ŐżŐĄŐś (Hndkastan)
- dhivehi ŢިŢްŢިŢާ (Iná¸i’Ä)
- gudĹźarati ŕŞŕŞžŕŞ°ŕŞ¤ (BhÄrat), ŕŞŕިŕŤŕŞĄŕŞżŕŞŻŕŞž (ÄŞná¸iyÄ), ચિŕŞŕŞŚ (Hind)
- hindi ŕ¤ŕ¤žŕ¤°ŕ¤¤ (BhÄrat), ŕ¤ŕ¤ŕ¤Ąŕ¤żŕ¤Żŕ¤ž (Iná¸iyÄ), चिनŕĽŕ¤ŚŕĽŕ¤¸ŕĽŕ¤¤ŕ¤žŕ¤¨ (HindustÄn)
- marathi ŕ¤ŕ¤žŕ¤°ŕ¤¤ (BhÄrat)
- pendĹźabi ŕ¨ŕ¨žŕ¨°ŕ¨¤ (BhÄrat), ਹਿੰਦ (Hind), ਹਿੰਦŕŠŕ¨¸ŕ¨¤ŕ¨žŕ¨¨ (HindustÄn)
- perski ŮŮŘŻ (Hend), ŮŮŘŻŮستا٠(HendĹŤstÄn)
- sindhi Úاعت (BhÄratu), ŮŮدستا٠(HindustÄnu), ŮŮŘŻ (Hindu)
- urdu بŮاعت (BhÄrat), ŮŮŘŻŮستا٠(HindĹŤstÄn)
- tamilski ŕŽŕލŕŻŕŽ¤ŕŽżŕŽŻŕŽž (IntiyÄ)
- telugu ŕ°ŕ°ŕ°Ąŕ°żŕ°Żŕ°ž (IndiyÄ), ŕ°ŕ°žŕ°°ŕ°¤ ŕ°Śŕąŕ°śŕ°Žŕą (BhÄrata DÄĹĄamu)
Indonezja, indonez. Indonesia
Pseudogrecka nazwa zastosowana w poĹowie XIX w., od nazwy Indii (patrz wyĹźej) i νáżĎÎżĎ (nesos) â wyspa. WczeĹniej Europejczycy nazywali ten region Indiami Wschodnimi.
- Holenderskie Indie Wschodnie, hol. Nederlands-IndiĂŤ, indonez. Hindia Belanda â kolonia holenderska (XIX w.).
- wiet. Nam Dưƥng
Iran, pers. اŮعا٠(Irân)
“kraj AriĂłw” lub “kraj wolnoĹci”. SĹowo “Arya” pochodzi z protoindoeuropejskiego oznaczenia “szlachetnego” lub “wolnego” (stÄ
d poprzez gr. sĹowo “arystokrata”).
- Persja (oficjalna nazwa do 1935 r.), Ĺac. “Persia” poprzez gr. “Persis” z staropers. “PÄrsa” â nazwa Ĺrodkowej czÄĹci kraju, obecnie Fars. Greckie podania ludowe wywodzÄ
z kolei to sĹowo od imienia Perseusza.
- swahili Uajemi od arab. AdĹźam (”ci, ktĂłrych jÄzyka nie rozumiemy”), ktĂłrym Arabowie okreĹlali PersĂłw.
Irak, arab. اŮؚعا٠(al-Irak)
Od miasta Erech/Uruk (zwanego rĂłwnieĹź “Warka”), koĹo Eufratu. NiektĂłrzy archeolodzy uwaĹźajÄ
Uruk za pierwszÄ
stolicÄ SumerĂłw. MoĹźliwe rĂłwnieĹź pochodzenie z pers. Irak â “maĹy Iran”. Od stuleci mieszkaĹcy zachodniego Iranu nazywajÄ
swĂłj region “perski Irak”.
- Gr. ÎÎľĎÎżĎÎżĎιΟίι (Mezopotamia) â “kraj miÄdzy rzekami” Tygrys i Eufrat, pers. Mijanrudan, aramej. Beth-Nahrin â “miÄdzy rzekami”.
Irlandia, irl. Ăire, ang. Ireland
Ăire od protoceltyckiego *ÄŞweriĹŤ â “urodzajne miejsce” lub “miejsce Eriu”, celtyckiej bogini pĹodnoĹci. Czasem bĹÄdnie tĹumaczone jako “kraj Ĺźelaza”.
- Ĺac. Hibernia â byÄ moĹźe od Ĺac. hibernus â “chĹodny”, “lodowaty”.
Islandia, isl. Ăsland
Ăsland â “kraj lodu”. Dawny osadnik i podróşnik nordycki, FlĂłki Vilgerðarson, nazwaĹ tak wyspÄ, gdy ujrzaĹ tam na wiosnÄ po ciÄĹźkiej zimie dryfujÄ
cy na pĂłĹnoc lĂłd.
Izrael, hebr. ×××× ×Ş ×׊ר×× (Medinat Jisrael), arab. ŘŻŮŮŘŠ ؼسعا،ŮŮ (Daulat Israil)
Od biblijnego patriarchy Jakuba, zwanego później Izraelem, czyli “walczÄ
cym z Bogiem”, uwaĹźanego za wyĹÄ
cznego protoplastÄ IzraelitĂłw (w przeciwieĹstwie do Abrahama i Izaaka, ktĂłrzy mieli nieĹźydowskich synĂłw). Biblia mĂłwi, Ĺźe po 40 latach na pustyni MojĹźesz poprowadziĹ swĂłj narĂłd do “kraju Izrael”, obiecanego przez Boga potomkom patriarchĂłw Jakuba, Abrahama i Izaaka.
J
Jamajka, ang. Jamaica
HiszpaĹskie Jamaica (czyt. Hamajka) Z jÄz. Indian TaĂno / Arawak “Xaymaca” lub “Hamaica” â “kraj drewna I wody” lub byÄ moĹźe “kraj ĹşrĂłdeĹ”.
Hiszpania anektowaĹa wyspÄ w 1509 r. i nazwaĹa Santiago (”ĹwiÄty Jakub”).
Japonia, jap. Nihon / Nippon
Polska nazwa pochodzi z poĹudniowochiĹskiej wymowy znakĂłw ćĽćŹ (”Ĺťi Pun”, “Ĺťat bun”, pinyin: rĂŹbÄn(guo)) â “pochodzÄ
cy od sĹoĹca”, wskazujÄ
cy, Ĺźe Japonia leĹźy na wschĂłd od Chin, a wiÄc tam, gdzie wschodzi sĹoĹce. Do jÄzykĂłw europejskich trafiĹ w XVI za poĹrednictwem portugalskiego (JapĂŁo) przez MalezjÄ z dialektu poĹudniowochiĹskiego.
Przed XVI w. uĹźywano w Europie nazwy DĹźipangu, rozpropagowanej przez Marco Polo, ktĂłry wziÄ
Ĺ jÄ
z dialektu wu lub mandaryĹskiego. Dawniej okreĹlano JaponiÄ rĂłwnieĹź jako “Cesarstwo SĹoĹca”. Jeszcze wczeĹniej JapoĹczycy nazywali swĂłj kraj Yamato â “wielki pokĂłj”, Hi-no-moto â “ĹşrĂłdĹo sĹoĹca”, Ĺyashima â “kraj oĹmiu wysp”.
- jap. Nihon / Nippon (bardziej oficjalnie) â “pochodzÄ
cy od sĹoĹca” w kanji (nichi â “sĹoĹce”, “dzieĹ”; hon â “ĹşrĂłdĹo”, “korzeĹ”), rĂłwnieĹź Nipponkoku / Nihonkoku â “kraj wschodzÄ
cego sĹoĹca”. Do koĹca II w. Ĺw. uĹźywano okreĹlenia Dai Nippon Teikoku â “Wielkie Imperium Japonii”.
- dialekt szanghajski chiĹskiego Zeppen
- koreaĹ. Ilbon
- malaj. Jepun
- taj. ŕ¸ŕ¸ľŕšŕ¸ŕ¸¸ŕšŕ¸ (YÄŤpun)
- arab. اŮŮابا٠(al-Jaban)
- irl. an-tSeapĂĄin
Jemen, arab. اŮŮŮ
ŮŮŘŠ (Al-Jaman)
Z arab. rdzenia ymn â “prawo”, jednak dokĹadne znaczenie jest dyskusyjne.
ByÄ moĹźe od yamĂŽn â “miejsce po prawicy”, czyli “poĹudnie” (w jÄz. semickich poĹudnie oznaczaĹo kierunek “na prawo”, pĂłĹnoc “na lewo”).
Ewentualnie od yumn â “pomyĹlnoĹÄ”, co moĹźe byÄ zwiÄ
zane z Ĺac. Arabia Felix â Arabia SzczÄĹliwa, jak w staroĹźytnoĹci nazywano ĹźyznÄ
, pĹd.-zach. czÄĹÄ PĂłĹwyspu Arabskiego.
Jordania, arab. اŮأعدŮŮ (Al-Urdunn)
Od rzeki Jordan, ktĂłra z kolei bierze nazwÄ z hebr. i kananejskiego rdzenia yrd â “spadek”, “spĹyw” (do Morza Martwego). DziĹ rzeka Jordan stanowi granicÄ Jordanii i Izraela (Zachodniego Brzegu), ale w staroĹźytnoĹci region ten (zwany Nabataea; od plemiona NabatejczykĂłw) zajmowaĹ terytorium na obu brzegach.
- Transjordania (1921-1950) â “Trans” znaczy “przez” lub “ponad”, tzn. na wschĂłd od rzeki Jordan. Gdy w 1950 r. kraj anektowaĹ Zachodni Brzeg, zmieniĹ nazwÄ na Jordania, aby to odzwierciedliÄ.
- Arabia Petraea (Provincia Arabia) to nazwa prowincji rzymskiej, ze stolicÄ
w Petrze.
- hebr. ×ר×× (Jarden)
JugosĹawia serb.-chor. Jugoslavija / ĐŃгОŃНавиŃа (1929-2003)
“Kraj poĹudniowych SĹowian”. PoĹudniowosĹow. jug â “poĹudnie”.
- KrĂłlestwo SerbĂłw, ChorwatĂłw i SĹoweĹcĂłw (1918-1929)
- KrĂłlestwo JugosĹawii (1929-1941)
- Socjalistyczna Federalna Republika JugosĹawii, maced. ĐĄĐžŃиŃаНиŃŃиŃка ŃодоŃаŃивна ŃопŃйНика ĐŃгОŃНавиŃа, serb.-chor. SocijalistiÄka federativna republika Jugoslavija, sĹow. SocialistiÄna federativna republika Jugoslavija (1945-1992), federacja 6 republik.
- Federalna Republika JugosĹawii (1992-2003), federacja Serbii i CzarnogĂłry.
- rum. Iugoslavia
- Ĺot. DienvidslÄvija
K
KambodĹźa
Od staroĹźytnego krĂłlestwa KhmerĂłw o nazwie KambudĹźa (KambudĹźadeĹa). Sanskrycka nazwa KambĹŤja lub Kamboja odnosi siÄ do dawnego plemienia pĂłĹnocnych Indii, Kambodşów, nazwanych tak od zaĹoĹźyciela plemienia, KambĹŤ Svayambhuva. Inne warianty nazwy to Kambyses, KambudĹźija lub KamboĹźa.
- Kampucza, oficjalna nazwa kraju w latach 1975-1989.
Kamerun
Z port. Rio de CamarĂľes â “Rzeka Krewetek”, jak nazwali rzekÄ Wouri portugalscy odkrywcy w XV w.
Kanada
Od canada â “osada” w jÄz. irokeskim, pierwotnie w odniesieniu do Stadacony, osady niedaleko dzisiejszego miasta QuĂŠbec.
Katar, arab. Ůءع (Katar)
Od arab. “Qatara”, uwaĹźane za odniesienie do katarskiego miasta Zubara, waĹźnego portu handlowego w staroĹźytnoĹci. Nazwa “Qatara” pojawia siÄ na mapie Ĺwiata arabskiego Ptolemeusza.
Kazachstan, kazach. ŇаСаŇŃŃан (Kazakstan), ros. ĐаСаŃ
ŃŃан (Kazachstan)
“Kraj KazachĂłw”. Pers. -stan â “kraj”; tur. kazak â “wolny”. Od tego sĹowa wziÄĹo siÄ rĂłwnieĹź rosyjskie каСак â “kozak”. NiektĂłre teorie wywodzÄ
sĹowo kazak od tureckiego “Aq qaz” â “biaĹa gÄĹ”.
Kenia, ang. Kenya
Od gĂłry Mount Kenya, z jÄzyka kikuju “Kere-Nyaga” â “gĂłra bieli”.
- Brytyjska Afryka Wschodnia (British East Africa; 1890-1920) â od umiejscowienia geograficznego tej brytyjskiej kolonii w Afryce.
Kirgistan, kirgiz. ĐŃŃĐłŃСŃŃан (Kyrgyzstan), ros. ĐиŃĐłĐ¸ĐˇĐ¸Ń (Kirgizija)
Tur. kyrg â “czterdzieĹci”; tur. jyz â “plemiÄ”, ewent. kyz “dziewczÄ”; pers. -stan â “kraj”.
- kazach. ŇŃŃŇŃСŃŃан (QÄąrÄÄązstan)
- uzbec. Qirg’iziston
- chiĹ. JĂÄrjĂsÄŤsÄŤtÇn
Kiribati
Czytane kiribas, adaptacja sĹowa “Gilbert” w jÄz. kiribati.
Kolumbia
Na czeĹÄ Krzysztofa Kolumba jako odkrywcy Nowego Ĺwiata. Kolumb nigdy nie postawiĹ stopy na terytorium tego kraju.
Dzisiejsza Republika Kolumbii przed 1886 r. nazywaĹa siÄ Stanami Zjednoczonymi Kolumbii, a przed 1863 r. RepublikÄ
Nowa Grenada, powstaĹÄ
w 1830 r. z Departamentu Cundinamarca po rozpadzie Wielkiej Kolumbii (hiszp. Gran Colombia). OkreĹlenie “Wielka” uĹźywane jest przez wspĂłĹczesnych historykĂłw dla odróşnienia od dzisiejszej Kolumbii, w swoich czasach ten wielki kraj, obejmujÄ
cy obszar dzisiejszej Panamy, Kolumbii, Wenezueli i Ekwadoru, nazywano po prostu KolumbiÄ
.
Komory
arab. “DĹźazirat al Kamar” â “wyspa ksiÄĹźyca”.
fr. Union des Comores, arab. اتŘاد اŮŮŮ
Řą (ittihad al-Kamar), szikomor (jÄz. komorski) Udzima wa Komori â ZwiÄ
zek KomorĂłw.
Kongo
Nazwa pochodzi do wczeĹniejszego krĂłlestwa Kongo, ktĂłrego z kolei nazwa wywodzi siÄ od ludu Bakongo. Obecnie dwa paĹstwa noszÄ
takÄ
nazwÄ:
- Konga, Republika, fr. RĂŠpublique du Congo.
TuĹź po odzyskaniu niepodlegĹoĹci nosiĹa nazwÄ Kongo-Brazzaville od nazwy stolicy, Brazzaville.
- Konga, Republika Demokratyczna, fr. RĂŠpublique democratiquĂŠ du Congo
WczeĹniejsza nazwa Zair pochodzi od Nzere â “rzeka”, od rzeki Kongo.
Korea
Pierwotne paĹstwo na terenie dzisiejszej MandĹźurii i Korei PĂłĹnocnej nazywano GodĹźoseon, od Go â “dawny”. Na poczÄ
tku naszej ery po upadku GodĹźoseon powstaĹo krĂłlestwo Goguryeo (czyt. “guri”), tworzÄ
c wraz z krĂłlestwami Baekje i Silla “Trzy KrĂłlestwa Korei”. Od 935 r. nowe krĂłlestwo (i dynastia) nazwaĹo siÄ Goryeo. DziÄki handlowi z EuropÄ
za pomocÄ
jedwabnego szlaku nazwa krĂłlestwa zawitaĹa do WĹoch jako Cauli. Z kolei Marco Polo przybliĹźa mandaryĹskÄ
nazwÄ GÄolĂŹ. Z wĹoskiej nazwy wziÄĹa siÄ angielska Corea, potem Korea.
W 1932 r. nowa dynastia zastosowaĹa nazwÄ DĹźoseon. W 1897 r. kraj zmieniĹ nazwÄ na Daehan Jeguk â “Wielkie Imperium HanĂłw”. W 1910 r. pod okupacjÄ
japoĹskÄ
przywrĂłcono nazwÄ DĹźoseon.
- MieszkaĹcy Korei PoĹudniowej od 1948 r. nazywajÄ
swĂłj kraj oficjalnie Daehan Minguk â “Wielki NarĂłd Ludu Han”; obszar obu Korei nazywajÄ
Hanguk, poĹudnie Namhan (”PoĹudniowe Han”), a pĂłĹnoc Bukhan (”PĂłĹnocne Han”), a obecnie rĂłwnieĹź Yibuk (”pĂłĹnoc”).
- OkoĹo 2000 lat temu KoreaĹczycy poĹudniowi poĹÄ
czyli siÄ w konfederacjÄ zwanÄ
Samhan â “Trzech wodzĂłw”.
- MieszkaĹcy Korei PĂłĹnocnej nazywajÄ
swĂłj kraj DĹźoseon â co moĹźe znaczyÄ “kraj porannego spokoju”. PeĹna nazwa to ChosĹn MinjujuĹi Inmin Konghwaguk â “Ludowa Republika Demokratyczna DĹźoseon”. RozróşniajÄ
rĂłwnieĹź PĂłĹnocnÄ
KoreÄ jako NamjosĹn, i PĹd. jako BukchosĹn.
- ChiĹczycy uĹźywali na okreĹlenie Korei PĹn. nazwy ChĂĄoxiÇn, a PoĹudniowej â NĂĄn ChĂĄoxiÇn, jednak od podjÄcia stosunkĂłw dyplomatycznych z KoreÄ
PĹd. w 1992 r. stosuje siÄ dla jej oznaczenia nazwÄ HĂĄnguĂł.
- Tajwan uĹźywa nazwy BÄihĂĄn (”PĂłĹnocne Han”) na KoreÄ PĹn. i NĂĄnhĂĄn (”PoĹudniowe Han”) na KoreÄ PĹd., oraz ChĂĄoxiÇn na historyczne jedno paĹstwo.
- W Wietnamie KoreÄ PĹn. Nazywa siÄ Triáťu TiĂŞn (”ChosĹn”), KoreÄ PĹd. HĂ n Quáťc (”Hanguk”). Przed zjednoczeniem w Wietnamie PĹn. uĹźywano nazw Bắc Triáťu TiĂŞn (BukchosĹn) i Nam Triáťu TiĂŞn (NamjosĹn), natomiast w Wietnamie PĹd. nazw Bắc HĂ n (Bukhan) and Nam HĂ n (Namhan) odpowiednio na PĹn. i PĹd. KoreÄ.
- Japonia dyplomatycznie uĹźywa nazw preferowanych odpowiednio przez obie Koree: Kita-Chosen (ĺć鎎; “PĹn. ChosĹn”) na PĂłĹnoc, a PoĹudnie Kankoku (éĺ˝ “Hanguk”).
Kostaryka, hiszp. Costa Rica
Hiszp. “bogate wybrzeĹźe”, nazwa nadana przez hiszpaĹskiego odkrywcÄ Gil GonzĂĄlez DĂĄvila.
Kuba, hiszp. Cuba
Od okreĹlenia Indian Taino cubanacĂĄn â centralne miejsce.
W Portugalii panuje przekonanie, Ĺźe nazwa wywodzi siÄ od portugalskiego miasta Cuba i byÄ moĹźe Krzysztof Kolumb w nawiÄ
zaniu do niego nazwaĹ tak wyspÄ.
Kuwejt, arab. ŘŻŮŮŘŠ اŮŮŮŮŘŞ (Daulat al Kuwajt)
Arab. Zdrobnienie od “Kut”, co znaczy “forteca zbudowana koĹo wody”.
- W III w. p.n.e. Grecy zaĹoĹźyli na wyspie Failaka koloniÄ, ktĂłrÄ
nazwali “Ikaros”, byÄ moĹźe nazwa ta zwiÄ
zana jest z mitycznym Ikarem.
L
Laos, lao. Muang Lao
Z fr. “Laos”, od laotaĹskiego sĹowa lao â “LaotaĹczyk”, to z kolei moĹźe z dawnego hind. Lava, imienia jednego z synĂłw boga Ramy. Dawniej kraj nazywano “Lan Xang” lub “Kraj Miliona SĹoni”.
Lesotho, jÄz. sesotho Lesotho
Od tubylczego plemienia Basotho, ktĂłrego nazwa w ich jÄzyku znaczy “czarny”, “o ciemnej skĂłrze”.
- Basutoland (1868-1966), poprzednia nazwa kraju pod protektoratem brytyjskim.
Liban, arab. ŮبŮا٠(al-Lubnan)
Z aram. “Laban” â “biaĹy”, co odnosi siÄ do Ĺniegu w gĂłrach Liban.
- Kanaan (hebr. ×Ö°Öź× Öˇ×˘Öˇ×, arab. ÚŠŮؚاŮ, gr. Χινιιν) â kraina historyczna, dziĹ tereny Libanu, Palestyny, Izraela, wybrzeĹźa Syrii. ByÄ moĹźe pochodzi z jÄz. huryckiego Kinahhu â “niebieskie odzienie”.
- Fenicja, gr. ΌοΚνίκΡ (PhoinĂkÄ) â od gr. ĎÎżáżÎ˝ÎšÎž (phoinix) â “purpura”, ze wzglÄdu na sĹynny w staroĹźytnoĹci barwnik z Tyru. PoniewaĹź po Ĺacinie purpura to puniceus, jÄzyk Fenicjan nazwano punickim.
- hebr. ××× ×× (Lewanon)
- gr. ÎÎŻÎ˛ÎąÎ˝ÎżĎ (LĂwanos)
- tur. LĂźbnan
Liberia
Z Ĺac. liber â “wolny”. Kraj nazwano tak podczas jego utworzenia w 1822 r. jako nowÄ
ojczyznÄ dla uwolnionych murzyĹskich niewolnikĂłw (gĹĂłwnie pochodzÄ
cych z USA).
- WybrzeĹźe Ziarna, WybrzeĹźe Pieprzu â nazwa nadana temu rejonowi w 1461 r. przez portugalskich podróşnikĂłw, od pozyskiwanych tu ziaren aframonu madagaskarskiego.
Libia, arab. ŮŮبŮا (al-LÄŤbÄŤya)
Od staroĹźytnego ludu berberyjskiego, zwanego przez GrekĂłw Libijczykami, przez Egipcjan Rbw (Lebu). Przed powstaniem wĹoskiej kolonii w 1934 r. termin “Libia” oznaczaĹ tereny pustynne miÄdzy NizinÄ
TrypolitaĹskÄ
i PĹaskowyĹźem Fazzan na zachodzie a DolinÄ
Nilu na wschodzie.
Gr. ÎΚβĎÎą (Libia) â w mitologii greckiej cĂłrka Epafosa i Memfis, kochanka Posejdona.
Grecy czÄsto LibiÄ
nazywali caĹy rejon na zachĂłd od Nilu lub caĹy kontynent afrykaĹski.
- gr. ÎΚβĎΡ (Liwii)
- hebr. ××× (Luw)
- pers. ŮŰŘ¨Ű (LÄŤbÄŤ)
Libia skĹada siÄ z trzech czÄĹci: Fazzan (arab. ŮزاŮ, Ĺac. Phasania), Cyrenajki (od miasta Cyrena, z gr. Kyre â “wiosna”) i Trypolitanii (od miasta Trypolis, z gr. “trĂłjmiasto”; utworzonego w VII w. p.n.e. z trzech fenickich osad: Oea, Sabrata i Leptis Magna).
Liechtenstein
Od niem. “Lekki kamieĹ”. PaĹstwo wziÄĹo swojÄ
nazwÄ od dynastii Liechtenstein, ktĂłra zakupiĹa i zjednoczyĹa hrabstwa Schellenburg i Vaduz. Cesarz ĹwiÄtego Cesarstwa Rzymskiego zezwoliĹ dynastii na nazwanie posiadĹoĹci swoim nazwiskiem.
Litwa, lit. Lietuva
Obecnie ĹÄ
czy siÄ tÄ nazwÄ z Ĺac. “litus” â “nadmorski”, ale nie istnieje Ĺźaden dowĂłd w formie regionalnego hydronimu. “Litve”, ĹaciĹski wariant toponimu, pojawia siÄ w 1009 r. w roczniku klasztoru Quedlinburg w formie “Lituae”. XVI-wieczny naukowiec ĹÄ
czyĹ nazwÄ z Ĺac. “litus” â “dudy”. InnÄ
teoriÄ
jest ĹÄ
czenie nazwy z litewskim sĹowem lietus, co znaczy deszcz.
- ros. ĐиŃва (Litwa)
- Ĺot. Lietuva
- szw., niem. Litauen
- est. Leedu
Litwa skĹada siÄ z piÄciu regionĂłw:
- ĹťmudĹş, lit. Ĺ˝emaitija â “Nizina”.
- Auksztota, lit. AukĹĄtaitija â “WyĹźyna”.
- Dzukija, lit. DzĹŤkija / Dainava.
- Litwa Mniejsza, lit. MaĹžoji Lietuva.
- Suwalszczyzna, lit. SĹŤduva / Suvalkija, od miasta SuwaĹki, lit. Suvalkai, niem. Suwalken â “(miasto) przybywajÄ
cych zewszÄ
d”.
Luksemburg, fr. Luxembourg, niem. Luxemburg, luks. LĂŤtzebuerg
Z celt. Lucilem â “maĹy” (por. ang. “little”), germ. burg â “zamek”, stÄ
d lucilemburg â “maĹy zamek”, od zamku wybudowanego w 963 r.
Ĺ
Ĺotwa, Ĺot. Latvija
Od nazwy regionu Ĺatgalii, nazwa ta stanowi hydronim, prawdopodobnie germaĹskiego pochodzenia. Dzisiejsza Ĺotwa skĹada siÄ z czterech regionĂłw historycznych:
- Ĺatgalia (Inflanty Polskie), Ĺot. Latgale; od nazwy plemienia ĹatgalĂłw (Ĺot. LatgaÄźi);
- Liwlandia (Liwonia; Inflanty Szwedzkie), Ĺot. Livonija lub Vidzeme â “ĹrĂłdziemie”; od plemienia LiwĂł;.
- Kurlandia, Ĺot. Kurzeme â “ziemia KurĂłw”. Kurowie, Ĺot. KurĹĄi;
- Semigalia, Ĺot. Zemgale, od nazwy plemienia ZemgalĂłw (Ĺot. ZemgaÄźi).
- cz., sĹ. LotyĹĄsko
- ros. ĐаŃĐ˛Đ¸Ń (Ĺatwija)
- ang., fiĹ. Latvia
- fr. Lettonie, niem., szw. Lettland, duĹ., hol. Letland
- lit. Latvija
- est. Läti
Inflanty (od znieksztaĹconej nazwy Livland â Liwlandia) to nazwa nadana krainie historycznej nad DĹşwinÄ
i ZatokÄ
RyskÄ
powstaĹej w Ĺredniowieczu w obrÄbie posiadĹoĹci zakonu kawalerĂłw mieczowych, obejmujÄ
terytoria dzisiejszej Estonii i Ĺotwy.
M
Macedonia, maced. ĐакодОниŃа (Makedonija)
Od antycznego ludu MacedoĹczykĂłw. Z antycznej greki Îικξδονίι (Makedonia) â “wyĹźyna”, od ΟικξδνĎĎ (makednos) â “wysoki”, z doryckiego ÎźÎŹÎşÎżĎ (makos) â “wysokoĹÄ”; w joĹskim ÎźÎŽÎşÎżĎ (mekos). Wg Hezjoda nazwa pochodzi od imienia ÎικξδĎν (Makedona), krĂłla-zaĹoĹźyciela paĹstwa, syna Zeusa i wnuka Deukaliona. Tereny obecnej Republiki Macedonii w staroĹźytnoĹci byĹa czÄĹciÄ
krĂłlestwa Pajonii (Paionia), później podbite przez MacedoĹczykĂłw, potem Rzymian â wtedy staĹy siÄ rzymskÄ
prowincjÄ
zwanÄ
Macedonia Salutaris lub Macedonia Secunda.
JuĹžna Srbija (PoĹudniowa Serbia) to nazwa Republiki Macedonii nadana serbskiej czÄĹci Macedonii w 1913 r. po I wojnie baĹkaĹskiej, kiedy region Macedonii podzielony zostaĹ miÄdzy GrecjÄ, BuĹgariÄ i SerbiÄ.
ĐаŃдаŃŃка йанОвина (Vardarska banovina), od rzeki Wardar (gr. ÎΞΚĎĎ Axios, Ĺac. Axius) â nazwa obszarĂłw obecnej Republiki Macedonii po 1929 r., gdy KrĂłlestwo JugosĹawii zostaĹo podzielone na prowincje zwane banowinami. Hydronim Wardar prawdopodobnie pochodzi z starogerm. “Vordol”, jak byÄ moĹźe nazywali ten region goccy osadnicy z V w. Inna etymologia wywodzi sĹowo Vardar z trackiego, od protoindoeur. *sword(o)-wori- â “czarna woda”. Lub moĹźe jest to nazwa buĹgarska z VII w., od pers. “rzeka, morze, ocean” (por. Syr-Daria, Amu-Daria i Cheddar).
WspĂłĹczeĹnie toczy siÄ spĂłr miÄdzy Grekami, ktĂłrzy traktujÄ
sĹowo “Macedonia” jako czÄĹÄ swojego dorobku kulturowego, a sĹowiaĹskimi mieszkaĹcami Republiki Macedonii, ktĂłrzy sami siebie nazywajÄ
MacedoĹczykami. Dlatego Grecy nazywajÄ
sĹowiaĹskÄ
RepublikÄ Macedonii ÎŁÎşĎĎΚι (Skopia), od nazwy stolicy, lub ΣΝιβοΟικξδονίι (Slavomakedonia).
Grecki region Macedonia to wĹaĹciwy teren poĹoĹźenia staroĹźytnego krĂłlestwa MacedoĹczykĂłw, ludu helleĹskiego.
- gr. ÎŁÎşĎĎΚι (Skopia) n, Î ĎĎΡν ÎΚοĎ
γκοĎΝιβΚκΎ ÎΡΟοκĎÎąĎÎŻÎą ĎÎˇĎ ÎÎąÎşÎľÎ´ÎżÎ˝ÎŻÎąĎ {FYROM), ΣΝιβοΟικξδονίι (Slavomakedonia)
Madagaskar, malgaski Madagasikara, fr. Madagascar
Od nazwy wyspy w jÄzyku malgaskim, Madagasikara, od protomalajskiego “kraniec Ziemi”, w zwiÄ
zku z odlegĹoĹciÄ
wyspy od pd.-wsch.-azjatyckiej ojczyzny MalajĂłw.
Malawi, w jÄz. cziczewa MalaĹľi
Od nazwy ludu Bantu, Marawi, ktĂłry przybyĹ tu z poĹudniowego Kongo 600 lat temu.
Inna teoria tĹumaczy nazwÄ jako “jaskrawa woda”, od odblaskĂłw sĹoĹca w tafli jeziora Malawi.
Z kolei prezydent Hastings Banda, zaĹoĹźyciel Malawi, wyjawia w wywiadzie, Ĺźe w latach 40 XX w. zobaczyĹ nazwÄ “Lac Maravi” w kraju “Bororo” na starej francuskiej mapie zatytuĹowanej “La Basse Guinee Conenant Les Royaumes de Loango, de Congo, d’Angola et de Benguela”, i nazwa “Malawi” spodobaĹa mu siÄ bardziej niĹź “Nyasa” (lub “Maravi”).
- Niasa (poprzednia nazwa): od nazwy jeziora Niasa. “Nyasa” w lokalnych jÄzykach znaczy “jezioro”.
Malediwy, malediwski ŢިŢŢŹŢިŢާŢްŢŢŢŢŹ ŢŢŞŢŢŞŢŢŤŢިŢްŢާ (Dhivehi Raajjeyge Jumhooriyyaa)
Z sanskr. mahal â “paĹac”, ewentualnie z tamil. malai / malaj. mala â “gory”; sanskr. diva = “wyspa”, a wiÄc “wyspa paĹacu”. Na gĹĂłwnej wyspie archipelagu, MalĂŠ, stoi paĹac suĹtaĹski.
- Maladwipa â “wieniec wysp”; z sanskr. mala â “wieniec”; ऌŕĽŕ¤ľŕĽŕ¤Ş (dvÄŤpa) â “wyspa”.
- arab. Maldif
Malezja, malaj. Malaysia
Kraj MalajĂłw. Kraj, zwany Malaya, zmieniĹ nazwÄ pod akcesji Singapuru, Sabahu i Sarawaku na Borneo, zmiana ta odzwierciedlaĹa ekspancjÄ poza PĹw. Malajski.
SĹowo “Malaj” pochodzi poprzez hol. “Malayo” z malaj. sĹowa “Melayu”, co moĹźe znaczyÄ “migrujÄ
cy”, od mobilnoĹci ludzi tego regionu.
Jeszcze w latach 60. XX w. polska nazwa brzmiaĹa Malajzja.
Ptolemeusz nazwaĹ ten region ZĹotym Chersonezem (Ĺac. Chersonesus Aurea).
- Zjednoczone Stany Malajskie (1895-1946)
- ZwiÄ
zek Malajski (1946-1948)
- Federacja Malajska (1945-1963)
- pers. Ů
اŮز٠(Malezi)
- jap. MarÄshia
Mali
Od dawnego krĂłlestwa zachodnioafr. o tej samej nazwie, na ktĂłrego obszarze leĹźy wiÄksza czÄĹÄ obecnego kraju. Z kolei sĹowo “Mali” pochodzi od ludu Malinke.
- Sudan Francuski, fr. Soudan (1890-1899, 1920-1958)
Malta
Z fenickiego rdzenia MLT â “schronienie”, “bezpieczny port”. StÄ
d wziÄĹa siÄ grecka i ĹaciĹska MelĂtÄ, potem arabska Ů
Ůء؊ (Malášah).
- starogr. ÎξΝίĎΡ (MelĂtÄ)
- Ĺac. Melita, MelitÄ
- gr. ÎÎŹÎťĎÎą (MĂĄlta)
Maroko, arab. اŮŮ
غعب (al-Maghrib)
Z hiszp. Marruecos, jak wymawiano arabskÄ
nazwÄ miasta Marrakesz, ta z kolei byÄ moĹźe z berberyjskich rdzeni tamart â “kraj” i akusz â “BĂłg”.
- arab. Al-Maghrib al-Aksa â “Najdalszy ZachĂłd”.
- hiszp. Marruecos
- fr. Maroc
- tur. Fas; od nazwy miasta Fez (arab. ŮŮاس; FÄs)
Mauretania, arab. ŘŠ اŮŮ
ŮŘąŮتا٠(al-Muritanijja), fr. Mauritanie
Od antycznego krĂłlestwa Mauretanii (dziĹ tereny pĹn. Maroka i zach. Algierii), nazwanego z kolei od berberyjskiego ludu MaurĂłw.
Mauritius, fr. (RĂŠpublique de) Maurice, ang. Mauritius
Nazwana w 1598 r. przez kolonialistĂłw holenderskich Prins Maurits van Nassaueiland; od Maurycego z Nassau (hol. Maurits van Nassau), ksiÄcia Oranii (1567-1625).
- Wyspa Francuska, fr. Ile de France, nazwa wyspy pod kontrolÄ
Francji w XVIII w. Od 1810 r. w rÄkach BrytyjczykĂłw, ktĂłrzy przywrĂłcili nazwÄ Mauritius.
- port. MaurĂcia; hiszp. Mauricio
- gr. ÎÎąĎ
ĎÎŻÎşÎšÎżĎ (Maurikios)
Meksyk, hiszp. MĂŠxico
Nazwa paĹstwa pochodzi od nazwy stolicy (azteckie Mexico-Tenochtitlan), ta z kolei od azteckiego plemienia Mexica (sufiks -co znaczy “miejsce”, -ca â “lud”). Pochodzenie nazwy “Mexxica” jest nieznane. NiektĂłrzy wywodzÄ
je ze sĹowa “sĹoĹce” w jÄz. nahuatl. Inni od imienia wodza lub boga wojny Mexitli lub odmiany wodorostu z jez. Texcoco. Leon Portilla wywodzi etymologiÄ z jÄz. Nahuatl metztli â “ksiÄĹźyc”; xictli â “pÄpek”, a wiÄc “pÄpek ksiÄĹźyca”.
W czasie, gdy Hiszpanie podbili te tereny, po hiszpaĹsku zgĹoskÄ “sz” zapisywano jako “x”, dlatego nazwÄ “mesziko” zapisano jako “mexico”. Z kolei literÄ “j” czytano jako “Ĺź” (taka wymowa pozostaĹa w portugalskim). Po wiekach wymowa siÄ zmieniĹa i “x”, oraz “j” wymawia siÄ jako “ch”, a “j” zaczÄĹo w zapisie wypieraÄ “x” (por. Don Quixote > Don Quijote; exercicio > ejercicio; xabĂłn > jabĂłn, itp.). Obecnie literÄ “x” stosujÄ siÄ w hiszp. na zapis zgĹoski “ks” w sĹowach pochodzenia Ĺac. i gr. WyjÄ
tkami sÄ
nazwy wĹasne, np. “XimĂŠnez” rĂłwnolegle z “JimĂŠnez” i “GimĂŠnez”. W Meksyku elementem dumy narodowej jest zachowanie archaicznego “x” w nazwie. Real Academia EspaĂąola rekomenduje uĹźywanie nazwy MĂŠxico, a jako wariantu MĂŠjico; obie wymawiaÄ naleĹźy mechiko, natomiast w wielu jÄzykach, w tym polskim, przyjÄĹa siÄ bĹÄdna wymowa z “ks” â meksyk.
- Nowa Hiszpania, hiszp. Nueva EspaĂąa (1521-1810), nazwa regionu w okresie kolonialnym.
Mikronezja, ang. Federated States of Micronesia
Z gr. mikros â “maĹy”, nesos â “wyspa”.
CzÄsto uĹźywana jest dla tego kraju nazwa Federacja Mikronezji, lecz jest ona bĹÄdna.
MoĹdawia, rum., moĹd. Moldova
Oficjalna polska nazwa kraju Republika MoĹdowy, potoczna rĂłwnieĹź MoĹdowa.
Moldova to rumuĹska nazwa Ĺredniowiecznego ksiÄstwa, ktĂłre obejmowaĹo dzisiejszy region MoĹdawia we wschodniej Rumunii, RepublikÄ MoĹdowy i pd.-zach. UkrainÄ. KsiÄstwo nazwane zostaĹo prawdopodobnie od wczeĹniejszej stolicy, “Târgul Moldovei” (obecnie Baia), mieĹcie targowym nad rzekÄ
MoĹdowÄ
, od ktĂłrej wziÄĹo nazwÄ., rzeka z kolei prawdopodobnie od gockiego Mulda â “bĹoto”, “mady” (por. Mulda â rzeka w Saksonii, oraz Moldau, niem. nazwa WeĹtawy).
Monako, fr. Monaco, monegaski Munegu
Od pobliskiej greckiej kolonii Monoikos zaĹoĹźonej w VI w. p.n.e. przez GrekĂłw fokickich z Massalii (obecnie Marsylia). Grecy zaĹoĹźyli tam ĹwiÄ
tyniÄ Herkulesa Monoikosa, z gr. ÎĎÎ˝ÎżÎšÎşÎżĎ â “samotny dom” lub “samotna ĹwiÄ
tynia”. Czesem nazwÄ ĹÄ
czy siÄ z mnichami, wĹ. monachi.
Mongolia, mongol. ĐОнгОН ĐŁĐťŃ (Mongol Uls)
Od plemienia MongoĹĂłw â “odwaĹźnych”, “nieustraszonych”.
- Khunnu Empire â nazwa z ok. III w. p.n.e.
Mozambik, port. Moçambique
Od wyspy Mozambik, port. ilha de Moçambique, ta z kolei od imienia wczeĹniejszego wĹadcy arabskiego, szejka Mussa Ben Mbiki, co w wymowie portugalskiej brzmiaĹo mosambike.
Myanmar, Mianma, ZwiÄ
zek Myanmar, birm. Pyi-daung-zu Myan-ma Naing-ngan-daw
SkrĂłt od birmaĹskiej nazwy Myanma Naingngandaw. ByÄ moĹźe od myan â “szybki” i mar â “mocny”. NazwÄ zmieniono w 1989 r., co staĹo siÄ politycznÄ
kontrowersjÄ
.
- Birma, birm. Burma (do 1989 r.), od nazwy regionu w sanskrycie “Brahmadesh” â “kraj bĂłstwa” (Brahmy).
- bengali BrĂ´hmĂ´deĹĄ
- chiĹ. MiÇndiĂ n
- fr. Myanmar, Birmanie
- ang. Myanmar, Burma
- pendĹźabi ਏਰŕŠŕ¨Žŕ¨ž (BarmÄ)
- taj. ŕ¸ŕ¸Ąŕšŕ¸˛ (PamÄ)
- tamil. மியானŕŻŕŽŽŕŽžŕŽ°ŕŻ (MiyÄnmÄr), பரŕŻŕŽŽŕŽž (ParmÄ)
- hind. ऎŕĽŕ¤Żŕ¤žŕ¤¨ŕ¤Žŕ¤žŕ¤° (MyÄnmÄr), एŕĽŕ¤°ŕ¤šŕĽŕ¤Žŕ¤ŚŕĽŕ¤ś (BrahmadeĹĄ), एरऎञ (BarmÄ)
N
Naddniestrze (paĹstwo nieuznawane przez spoĹecznoĹÄ miÄdzynarodowÄ
) ros. ĐŃидноŃŃŃОвŃĐľ, rum. Transnistria
od nazwy rzeki Dniestr, nad ktĂłrÄ
leĹźy.
Namibia
Od nazwy pustyni Namib. Namib znaczy w jÄz. Nama “miejsce gdzie nie ma nic”.
- Afryka PoĹudniowo-Zachodnia, afrykanerski Suidwes-Afrika, niem. SĂźdwestafrika (1884-1990)
- Niemiecka Afryka PoĹudniowo-Zachodnia, niem. SĂźdwestafrika, DSWA (1884-1915)
Nauru, nauru Naoero
Nazwa “Nauru” moĹźe pochodziÄ od sĹowa w jÄz. nauru “AnĂĄoero” â “IdÄ na plaşĔ.
- Niemieccy osadnicy zwali wyspÄ Nawodo lub Onawero.
- dawniej nazywana rĂłwnieĹź Pleasant Island.
Nepal, nepalski नŕĽŕ¤Şŕ¤žŕ¤˛ (NepÄl)
ByÄ moĹźe od sanskr. nipalaya â “(siedziba) u podnóşy gĂłr”, w zwiÄ
zku z poĹoĹźeniem u podnóşy HimalajĂłw (por. etymologiÄ nazwy Piemont).
Inna teoria wywodzi nazwÄ od tybet. niyampal â “ĹwiÄty kraj”, lub ne â “ĹwiÄty”, pal â “jaskinia”.
- tamil. நŕŻŕŽŞŕŻŕŽŞŕŽžŕŽłŕŽŽŕŻ (NÄppÄḡam)
- gudĹşarati નŕŤŕŞŞŕŞžŕŞł (NepÄḡ)
- wiet. NĂŞ-pan
- mongol. ĐаНйа (Balba)
Niemcy, niem. Deutschland
- Niemcy, cz. NÄmecko, ros. Nemtsy, sĹow. Nemecko, wÄg. NĂŠmetorszĂĄg â od sĹowiaĹskiego rdzenia “niemowa”, na okreĹlenie “tych, ktĂłrzy nie mĂłwiÄ
naszym jÄzykiem”.
- Ĺac. “Germania”, okreĹlenie z III w. p.n.e. o nieznanym pochodzeniu. MoĹźe z celtyckich rdzeni gair â “sÄ
siedztwo”, gairm â “pĹacz wojenny” (?),*gar â “krzyczeÄ”. StÄ
d wĹ., rum. Germania, irl. an GhearmĂĄin, ros. ĐĐľŃĐźĐ°Đ˝Đ¸Ń (GermĂĄnija).
- Fr. Allemagne, hiszp. Alemania, port. Alemanha, tur. Almanda, walij. yr Almaen â “kraj wszystkich mÄşów”; stÄ
d. Alamanni â lud poĹudniowogermaĹski.
- niem. Deutschland, hol. Duitsland, Ĺredniowysokoniem. Tiutschlant, duĹ., norw., szw. Tyskland, isl. ĂĂ˝skaland â ze starowysokoniem. “diutisc” â “naleĹźÄ
cy do ludzi”, a to z kolei z germaĹ. “thiuda” / “theoda” â “ludzie”. Ang. “Dutch” â “Holender”, to ekwiwalent niem. “Deutsch” â “Niemiec”. StÄ
d rĂłwnieĹź wĹ. Tedesco â “niemiecki”.
- tahiti Purutia â od Prus.
- est., fiĹ. Saksa â od germaĹskiego ludu SasĂłw, ktĂłrzy mogÄ
braÄ nazwÄ od starowysokoniemieckiego sahs â “nóş”.
- lit. Vokietija
- Ĺot. VÄcija
Niger
Od rzeki Niger, byÄ moĹźe od lokalnej nazwy “Ni Gir” â “rzeka Gir” (por. jÄz. tuareski “gher n gheren” â “rzeka rzek”). BĹÄdnie wywodzona od Ĺac. niger â “czarny”, od czarnoskĂłrych mieszkaĹcĂłw kraju; nie ma bowiem na takÄ
etymologiÄ dowodĂłw, z drugiej strony portugalscy odkrywcy zwykli uĹźywaÄ nazw port., wiÄc zastosowaliby sĹowo negro.
Rzeka Niger nazywana jest Jeliba w jÄzyku mandingo, Isa Ber â “wielka rzeka” w jÄzyku songhaj, a staroĹźytni Rzymianie stosowali nazwy Dasibari lub Quorra.
Nigeria
Od rzeki Niger; patrz Niger powyĹźej.
Nikaragua
Od nazwy ludu Nicarao, zamieszujÄ
cego brzegi jez. Nicaragua i mĂłwiÄ
cego jÄz. nahuatl; prawdopodobnie od imienia dawnego wodza tego ludu. Hiszp. agua â “woda”.
Norwegia, norw. Norge / Noreg
Od staronordyckich sĹĂłw norðr â “pĂłĹnocny”, vegr â “droga”. ‘Norðrvegr’ odnosi siÄ do zachodniego pasa wybrzeĹźa Norwegii, lub do cieĹniny miÄdzy kontynentem a wyspÄ
Karmøy, skÄ
d wywodziĹ siÄ pierwszy krĂłl Norwegii, Harald PiÄknowĹosy (Harald I HĂĽrfagre).
WedĹug dawnych sag islandzkich (zob. Orkneyinga saga) Nor pochodzi od imienia krĂłla Nora Thorrassona.
- starorus. Urmane, Murmane, ze staronorw. wymowy sĹowa Norman â “czĹowiek pĂłĹnocy”. (por. ros. nazwÄ miasta MurmaĹsk).
- anglosaks. NorĂžweg
- Ĺredniowieczna Ĺac. Northvegia
- szw., duĹ. Norge
- fiĹ. Norja
- est. Norra
- ros. ĐĐžŃĐ˛ĐľĐłĐ¸Ń (Norwiegija)
- gr. ÎÎżĎβΡγίι (NorvigĂa)
- irl. an-Iorua
- manx Loghlynagh
Nowa Zelandia, ang. New Zealand
Od nazwy holenderskiej prowincji Zelandia, hol. Zeeland â “kraj morza”, ze wzglÄdu na duĹźÄ
liczbÄ wysp.
Abel Tasman nazywaĹ ten kraj Staten Landt, ale kolejni kartografowie holenderscy uĹźywali nazwy Ĺac. Nova Zeelandia, a później hol. Nieuw Zeeland, co kapitan James Cook zanglicyzowaĹ do New Zealand.
- Aotearoa â “kraj dĹugiej biaĹej chmury”, najpopularniejsza nazwa kraju w jÄz. maoryskim, ktĂłra wyparĹa zapoĹźyczonÄ
nazwÄ Niu Tireni.
O
Oman, arab. ŘšŮ
ا٠(Uman)
ByÄ moĹźe od arab. okreĹlenia “osiedlony” (w przeciwieĹstwie do wÄdrujÄ
cych nomadĂłw), lub “pokĂłj”, “zaufanie”. WedĹug innych teorii od imienia osoby, np. Uman ibn Ibrahim al-Chalil, Uman ibn Siba bin Jaghthan ibn Ibrahim, Uman ibn Kahtan lub Uman ibn Lut. NazwÄ cytowaĹ juĹź Ptolemeusz w II w. n.e.
- SuĹtanat Maskatu, Maskat i Oman, arab. ďşďťŁďť ďť ďťďťďş´ďťŁ (ok. 1856- ok. 1970; protektorat Wielkiej Brytanii 1891- 1951); od nazwy miasta Maskat.
- pers. ŘšŮ
ا٠(Ommân)
- tur. Umman
Osetia PoĹudniowa (paĹstwo nieuznawane przez spoĹecznoĹÄ miÄdzynarodowÄ
)
P
Pakistan, urdu ٞاڊستا٠(Pakestân)
NazwÄ wymyĹliĹ Choudhary Rahmat Ali, student Uniwersytetu Cambridge i muzuĹmaĹski nacjonalista, publikujÄ
c po raz pierwszy 28 stycznia 1933 w broszurze “Now or Never”. Nazwa jest akronimem regionĂłw: P â PendĹźab; A â Afganistan; K â Kaszmir; S â Sindh; Pers. Stan â “kraj”, “ojczyzna”. Później rozwiniÄte o I â Iran; T â Turkiestan; N â BeludĹźystan. Z kolei pers. ٞاڊ pÄk znaczy “czysty”, co tworzy kolejnÄ
warstwÄ znaczeniowÄ
.
- pendĹźabi ਪਞŕ¨ŕ¨żŕ¨¸ŕ¨¤ŕ¨žŕ¨¨ (PÄkistÄn)
- hindi पञŕ¤ŕ¤żŕ¤¸ŕĽŕ¤¤ŕ¤žŕ¤¨ (PÄkistÄn)
- pers. ٞاڊستا٠(Pakestân)
- arab. باŮستا٠(BakistÄn)
- chiĹ. BÄjÄŤsÄŤtÇn
- uzbec. ĐОкиŃŃОн (Pokiston)
- kazach. ĐÓĐşŃŃŃан (Päkistan)
Palau palau Beluu er a Belau
- lokalne nazwy Belau / Belaw. Etymologia nieznana.
Palestyna, arab. ŮŮسءŮŮ (Filastin)
Od staroĹźytnego ludu FilistynĂłw zamieszkujÄ
cych tereny dzisiejszej Gazy, byÄ moĹźe nazwa wywodzi siÄ z hebr. rdzenia plĹĄ â “najeĹşdĹşcy”. NajwczeĹniejsze napomknienie o tym ludzie znajdujemy w tekĹcie egipskim, gdzie mowa o P-r/l-s-t (Peleset), ludu morza, ktĂłry najechaĹ Egipt za czasĂłw Ramzesa III. Hebr. biblijna nazwa פ×׊ת (Pleszet) okreĹla region zamieszkany przez FilistynĂłw. Asyryjski wĹadca Sargon II w swoich Rocznikach nazwaĹ region Palashtu. Grecy od V w. p.n.e. stosowali nazwÄ PalaistinĂŞi na znacznie wiÄkszy obszar, Herodot nazywaĹ tak czÄĹÄ Syrii, co przyjÄli Rzymianie, prowincjÄ Judaea nazywajÄ
c w 135 r. Syria Palaestina.
StaroĹźytni Egipcjanie region dzisiejszej Palestyny nazywali R-t-n-u (Rechenu). W Biblii znajdujemy nazwy Erec Jisrael â “kraj Izrael”, Erec Ha-Iwrim â “kraj HebrajczykĂłw”, “kraj mlekiem i miodem pĹynÄ
cy”, Ziemia Obiecana, Ziemia ĹwiÄta, Ziemia Pana. Rejon na zachodnim brzegu rzeki Jordan zwany byĹ rĂłwnieĹź ZiemiÄ
Kanaan. Po rozpadzie zjednoczonego KrĂłlestwa Izraela na poĹudniu powstaĹo KrĂłlestwo Judy, na pĂłĹnocy KrĂłlestwo Izraela.
- bibl. hebr. פ×׊×ת (Pleszet)
- hebr. (przed 1948) פ×׊ת×× × (Palestina), ×ר׼֞×׊ר×× (Erec Jisrael)
- hebr. (po 1948) פ×׊ת×× (Falastin)
- staronord. JĂłrsalaheimr, JĂłrsalaland, JĂłrsalarĂki; od JĂłrsala â “Jerozolima”.
- tur. Filistin
- gr. ΠιΝιΚĎĎίνΡ
Panama, hiszp. PanamĂĄ
Od nazwy dawnej wioski koĹo dzisiejszej stolicy, Panamy, z jÄz. Indian Cueva znaczy “miejsce obfitoĹci ryb”, ewentualnie z karaib. “obfitoĹÄ motyli”.
Papua-Nowa Gwinea, ang. Papua New Guinea, neo-melanezyjski Papua Niugini
Kraj przyjÄ
Ĺ tÄ nazwÄ w XIX w. Malaj. papuah to okreĹlenie kÄdzierzawych wĹosĂłw MelanezyjczykĂłw. NazwÄ “Nowa Gwinea” nadaĹ hiszpaĹski odkrywca Inigo Ortiz de Retes, poniewaĹź miejscowi ludzie przypominali mu tych, ktĂłrych wczeĹniej ujrzaĹ na wybrzeĹźu Gwinei w Afryce.
Paragwaj, hisz. Paraguay
DokĹadne znaczenie nieznane, byÄ moĹźe od rzeki o nazwie Paragwaj. Najpopularniejsze wytĹumaczenie to “woda Payagua”, od nazwy lokalnego plemienia. Inna teoria odnosi siÄ do lokalnych sĹĂłw paragua i i â “koronowana rzeka”. Ewentualnie z jÄz. guarani parĂĄ â “ocean”, gua â “do/ od”, y â “woda”, czyli “woda idÄ
ca do oceanu”.
Peru, hiszp. PerĂş, keczua Piruw
Najpopularniejsza teoria wywodzi nazwÄ od lokalnego sĹowa biru â “rzeka”.
Inna z teorii wskazuje na imiÄ indiaĹskiego wodza Beru. HiszpaĹscy odkrywcy zapytali go o nazwÄ kraju, ale ten nie zrozumiaĹ ich jÄzyka i podaĹ swoje wĹasne imiÄ.
Jedna z teorii odnosi siÄ do sĹowa pelu jako dawna lokalna nazwa regionu.
Polska
“Kraj Polan”, czyli terytorium plemienia Polan Zachodnich (por. Polanie Wschodni, ukr. ĐОНŃни, ros. ĐОНŃно). Gdy w X w. Polanie zjednoczyli plemiona z innych ziem, nowe paĹstwo rĂłwnieĹź nazwano PolskÄ
(Ĺac. Polonia). SĹowa “Polska Ziemia” (przymiotnik; czyja- Polska, czyli Polan) uĹźywano na okreĹlenie obu tych znaczeĹ do przeĹomu XIII i XIV w., gdy dawne tereny Polan zaczÄto nazywaÄ “Wielkopolska” (pierwszy zapis w formie “w Wielkej Polszcze” z 1449 r.; Ĺac. Polonia Maior; pierwszy zapis z 1257 r.). Nazwa plemienia pochodzi prawdopodobnie od sĹowa “pole”, w znaczeniu ziemi uprawnej.
Przed XIX wiekiem odmieniano wciÄ
Ĺź polska ziemia â polski ziemi â w polszcze ziemi. Potem skrĂłcono nazwÄ do “polska” i zaczÄto przymiotnik traktowaÄ jako rzeczownik, a takĹźe pisaÄ wielkÄ
literÄ
jako nazwÄ wĹasnÄ
.
- wÄg. LengyelorszĂĄg, lit. Lenkija, tur. Lehistan, pers. ŮŮستا٠(Lahestân), orm. ÔźŐĽŐ°ŐĄŐ˝ŐżŐĄŐś (Lehastan) â od plemienia LÄdzian / LÄdzicĂłw, to z kolei od staroruskiego lub staropolskiego etnonimu lÄdÄnin i jego zgrubienia lÄch, byÄ moĹźe od prasĹow. *lÄdo â “pole”. Nazwa LÄdzianin w jÄzyku ruskim zostaĹa skrĂłcona do Lach â taka forma upowszechniĹa siÄ na wschodzie i zostaĹa przyjÄta przez TurkĂłw. Z drugiej strony Polacy od czasĂłw Wincentego KadĹubka nazywali siebie Lechitami, wierzÄ
c, Ĺźe pochodzÄ
od legendarnego Lecha.
- Ĺac., wĹ., hiszp., bask., rum., bretoĹski Polonia, port. PolĂłnia, katal. Polònia / PolĂ´nia (Braz.), gr. ΠοΝĎνίι (PolonĂa)
- fr. Pologne
- niem., duĹ., szw., norw., hol. Polen
- fryzyjski Pollen
- ang. Poland, isl. PĂłlland
- fiĹ. Puola, est. Poola
- cz. Polsko, sĹow. PoÄžsko
- ros. ĐОНŃŃа (Polsza), biaĹorus. ĐОНŃŃŃа (Polszcza), ukr. ĐОНŃŃа (Polszcza), buĹg. ĐОНŃа
- boĹn., serb., sĹoweĹ., chorw. Poljska / ĐĐžŃŃка
- Ĺot. Polija
- tur. Polonya (Polska okresu rozbiorĂłw i wspĂłĹczesna), Lehistan (Polska przedrozbiorowa)
- pers. ‘Lechastan
- arab. بŮŮŮدا (Bulanda)
- hebr. פ×××× (Polin), פ××× ×× (Polania)
- jidysz פ֟׹×× (Poyln)
- afr. Pole
- chiĹ. BĹlĂĄn, kor. Pollandeu
- szkocki gaelicki a’ Phòlainn
- walijski Gwlad Pwyl
- japoĹski ăăźăŠăłă(PĹrando)
- wietnamski Ba Lan
Zob. K. Staniewska, Jak PowstaĹa Polska? , Wiedza i Ĺťycie 4/2000
Portugalia, port. Portugal
Ĺac. portus â “port”, od nazwy rzymskiego portu Cale (dziĹ Porto). Nazwa Cale moĹźe pochodziÄ do plemienia Callaeci ĹźyjÄ
cego na pĂłĹnocy od rzeki Duero. Z kolei Ĺredniowieczni historycy uwaĹźali, Ĺźe nazwa oznacza “Port GalĂłw”. Wg innej teorii znaczy to “piÄkny port”.
Gr. Ophiussa â “kraj wÄĹźy”, nazwa uĹźywana przez greckich odkrywcĂłw, lokalne ludy czciĹy bowiem wÄĹźe.
- Luzytania, Ĺac. Lusitania, od nazwy ludu LuzytanĂłw (Ĺac. Lusitani), prawdopodobnie celtyckiego pochodzenia.
- tur. Portekiz
- arab. اŮبعتغا٠(al-Burtughal)
R
Republika ChiĹska, chiĹ. ZhongHuĂĄ MĂnGuĂł
Republika ChiĹska powstaĹa w 1911 r. wskutek zmiany monarchii (Cesarstwo Chin) na rzÄ
dy republikaĹskie, a obejmowaĹa Chiny kontynentalne. Po okresie walk wewnÄtrznych z komunistami i okupacji japoĹskiej (1927-1949), wĹadze Republiki uciekĹy na wyspÄ Tajwan, gdzie do dziĹ stanowiÄ
rzÄ
dy.
Tajwan â to obecna potoczna nazwa kraju, od wyspy o tej nazwie, z chiĹ. “tarasowa zatoka”, od tarasĂłw ryĹźowych, stanowiÄ
cych typowy krajobraz wyspy. Istnieje rĂłwnieĹź teoria wywodzÄ
ca nazwÄ Tajwanu z jÄz. austronezyjskich.
- Formoza â dawna portugalska nazwa wyspy, z port. formosa â “piÄkna”.
- koreaĹ. ëë§ (Daeman)
Republika PoĹudniowej Afryki, afrykanerski Republiek van Suid-Afrika, ang. Republic of South Africa
Od poĹoĹźenia geograficznego na kontynencie afrykaĹskim.
- Azania â alternatywna nazwa RPA uĹźywana przez przeciwnikĂłw rzÄ
dĂłw biaĹych. Pochodzenie sĹowa nie jest jasne, ale odnieĹÄ je moĹźna do róşnych rejonĂłw Afryki Subsaharyjskiej. ByÄ moĹźe zwiÄ
zana z arab. AdĹźam â “obcy / nie-Arab”, lub gr. azainein â “suszyÄ”.
- ZwiÄ
zek PoĹudniowej Afryki, ang. Union of South Africa (1910-1961).
Republika ĹrodkowoafrykaĹska, fr. RĂŠpublique Centrafricaine
Od geograficznego poĹoĹźenia w Ĺrodku kontynentu afrykaĹskiego.
Republika Zielonego PrzylÄ
dka, port. RepĂşblica de Cabo Verde
Nazwana od przylÄ
dka w Afryce Zachodniej.
Rosja, ros. Đ ĐžŃŃĐ¸Ń (RossĂja)
od greckiej nazwy Rusi RhĹs, ktĂłrÄ
zaczÄto uĹźywaÄ w XV wieku. Zatem Rosja znaczy tyle co “RuĹ”. WspĂłĹczeĹni jÄzykoznawcy wywodzÄ
najczÄĹciej nazwÄ RuĹ od ugrofiĹskiego sĹowa “Ruotsi”, ktĂłre oznacza “wojownik, mieszkaniec wybrzeĹźa”, byÄ moĹźe “wiking”. Finowie do dzisiaj nazywajÄ
tak rĂłwnieĹź SzwedĂłw.
Inne teorie:
- od nazwy rzeki RoĹ przepĹywajÄ
cej nie opodal Kijowa.
- od nazwy hipotetycznego skandynawskiego plemienia â RusĂłw.
- od nazwy staroĹźytnego plemienia sarmackiego â RoksolanĂłw. Hipoteza ta zostaĹa wypracowana przez Szymona Zimorowica w XVII wieku.
- od wschodniosĹowiaĹskiego wyrazu rossieje, co oznacza “po ziemi, daleko” (porĂłwnaj z RossĂja). Hipoteza ta byĹa stworzona przez Macieja Stryjkowskiego w XVI wieku.
(Zob. rĂłwnieĹź Ruotsi w etymologii nazwy “Szwecja”).
- gr. ÎĄĎĎÎŻÎą (Rossija)
- ukr. Đ ĐžŃŃŃ (Rosija), biaĹorus. РаŃĐľŃ (Rasjeja), moĹd. Rusia/Đ ŃŃиŃ, lit. Rusija
- Ĺot. Krievija / KrÄŤevĂľmĹ: nazwa pochodzi od dawnego plemienia KrywiczĂłw, za ich spadkobiercĂłw uwaĹźajÄ
siÄ dzisiejsi BiaĹorusini.
- est. Vene, Venemaa, fiĹ. Venäjä: po dawnym sĹowiaĹskim plemieniu Wenedowie.
- cz., sĹow. Rusko
- serb.-chorw. Đ ŃŃиŃа / Rusija
- szw. Ryssland, norw. Russland, duĹ., hol. Rusland, niem. RuĂland (przed 1998) / Russland (po 1998)
- ang. Russia, walij. Rwsia, szk., irl. an Ruis
- orm. ŐŐ¸ÖŐ˝ŐĄŐ˝ŐżŐĄŐś (Ĺousastan), gruz. á áŁáĄááá (Ruseáši)
- czeczeĹ. ĐŃŃŃиКн ĐаŃŃ
ŃаНкŃ
(Ărsiyn Paçáşalq), Đ ĐžŃŃи (Rossi)
- kabard. ĐŁŃŃŃоК (UrÉsej), Đ ĐžŃŃио (Rossie)
- tatar. Räsäy, Rusiä, Đ ĐžŃŃĐ¸Ń (Rossijä)
- uzb. O’rusiya, Rossiya
- mongol. ĐŃĐžŃ (Oros); wÄg. OroszorszĂĄg
- turkmeĹ. OrsiĂ˝et, RossiĂ˝a
- kirgiz. ĐŃŃŃĐ¸Ń (Orusija)
- jakucki ĐŃŃŃŃа ŃиŃŃ (NuuÄÄa sirè)
- baszkir. Đ ÓŃÓĐš (Räsäj), kazach. Đ ĐľŃоК (Resej)
- lak ĐŃŃаŃаК (Ărasaj), adyge ĐŃŃŃоК (ArÉsej), kaĹmucki ÓŃÓŃÓ (Ăräsä)
- komi Đ ĐžŃ ĐźŃ (RoÄ mu),
- czuwasz. Đ ĐžŃŃĐ¸ĐšÓ (RossijÄ), ujgur. ďşďťďşłďş´ďŻŠďť´ďťŞ (Rossiyä)
- osetyĹ. ĐŁÓŃÓŃĐľ (Uäräse)
- abchaz. ĐŁŃŃŃŃÓŃНа (UrÉstwÉla)
- kurd. Ăristan
- lezgiĹski ĐŁŃŃŃĐ°Ń (Urusat)
- jap. RĂłshia
- chiĹ. ĂguĂł / ĂluĂłsÄŤ
- arab. ŘąŮŘłŮا (Rusija)
- wiet. Nga
- hind. रŕĽŕ¤¸ (Rus)
Zob. etymologia nazwy RuĹ i pochodnych (j. angielski)
Rumunia, rum. România
Od nazwy narodu rumuĹskiego, Român, ta z kolei od Rzymian (Ĺac. “Romanus” â “obywatel Rzymu”), ktĂłrzy podbili w przeszĹoĹci te tereny. RĂłwnieĹź jÄzyk rumuĹski wywodzi siÄ z Ĺaciny, i tak wskutek ewolucji jÄzyka z Ĺac. “Romanus” zniknÄĹa koĹcĂłwka “-s” (jak w innych jÄz. romaĹskich), “-u” (istniaĹo jednak w starorumuĹskim), “a” przeszĹo w “â”, “o” przeszĹo w “u”. Pierwszy dokument w jÄz. rumuĹskim to list z 1512 r. do burmistrza Braszowa o bliskim ataku TurkĂłw, w ktĂłrym wspomina siÄ o Ţeara RumâneascÄ â “Kraju RomaĹskim” (Ĺac. Terra, > starorum. Ţeara â “Kraj”). DziĹ nazwa ta oznacza w rum. WoĹoszczyznÄ. Do XVIII w. w dokumentach wystÄpowaĹy formy “Român” i “Rumân”, później ustaliĹo siÄ “Român” i “românesc”. Nazwa “România” stosowana jest od 1823 r.
Od Rzymian swÄ
nazwÄ wywodzÄ
rĂłwnieĹź spokrewnieni z Rumunami Arumuni z poĹudniowych BaĹkanĂłw oraz Istro-rumuni (rumâri). W Ĺredniowieczu mieszkaĹcy Bizancjum okreĹlali siebie nazwÄ
“Romioi” (ÎĄĎΟΚοί), a tureccy SeldĹźucy nazwali swoje paĹstwo SuĹtanat Rumu.
- Dacja, Ĺac. Dacia, nazwa prowincji Cesarstwa Rzymskiego poĹoĹźonej na terenie dzisiejszej Rumunii, pochodzi od plemienia DakĂłw (Ĺac. Daci / Getae / Dagae / Gaete, gr. DĂĄkai / Getae). Strabon twierdziĹ, Ĺźe wĹaĹciwa nazwa DakĂłw to “daoi”, co moĹźe pochodziÄ od frygijskiego “daos” â “wilk”.
RuĹ
od ugrofiĹskiego sĹowa “Ruotsi”, ktĂłre oznacza “wojownik, mieszkaniec wybrzeĹźa”, byÄ moĹźe “wiking”. Finowie do dzisiaj nazywajÄ
tak rĂłwnieĹź SzwedĂłw. Prawdopodobnie zwiÄ
zana z nordyjsko-ugrofiĹskimi poczÄ
tkami Rusi Nowogrodzkiej.
Rwanda / Ruanda
Od ludu Vanyaruanda.
Zwana rĂłwnieĹź Kraj TysiÄ
ca WzgĂłrz, fr. Pays des milles collines.
S
Sahara Zachodnia, arab. اŮŘľŘعاإ اŮغعبŮŘŠ (As-Sahra al-Gharbijja)
od poĹoĹźenia geograficznego. SĹowo Sahara to znieksztaĹcenie arabskiego sĹowa as-Sahr â “pustynia”.
Arabska Saharyjska Republika Demokratyczna to nazwa stosowana przez miejscowych bojownikĂłw o niepodlegĹoĹÄ (do terenĂłw tej dawnej kolonii hiszpaĹskiej pretensje zgĹasza Maroko).
- Sahara HiszpaĹska (do 1975 r.) â nazwa kolonii hiszpaĹskiej
Saint Kitts i Nevis, ang. Saint Christopher and Nevis / Saint Kitts and Nevis
Ang. St. Kitts to skrĂłt uĹźywany przez marynarzy na nazwÄ Saint Cristopher â ĹwiÄty Krzysztof. Prawdopodobnie nazwÄ tÄ, w hiszp. San CristĂłbal, nadaĹ Krzysztof Kolumb na czeĹÄ ĹwiÄtego Krzysztofa, patrona podróşnikĂłw.
Nevis pochodzi od hiszp. “Nuestra Senora de las Nieves” â “Nasza Pani od ĹniegĂłw”, poniewaĹź szczyty gĂłr na wyspie wiecznie tonÄ
w chmurach.
- hiszp. San CristĂłbal y Nieves
Saint Lucia
WedĹug przekazĂłw nazwÄ na czeĹÄ ĹwiÄtej Ĺucji nadali francuscy marynarze, ktĂłrzy rozbili siÄ u wybrzeĹźy wyspy 13 grudnia 1502 r., w dzieĹ ĹwiÄtej Ĺucji. Ĺac. Lucia â “Ĺwietlista, niosÄ
ca ĹwiatĹo”, od Ĺac. lux â “ĹwiatĹo”.
Inna nazwa wyspy to Helena Zachodu. StÄ
d byÄ moĹźe karaibskie nazwy Hiwanarau i późniejsza Hewanorra.
Saint Vincent i Grenadyny, ang. Saint Vincent and the Grenadines
Od hiszpaĹskiego ĹwiÄtego Wincentego z Saragossy; nazwÄ nadaĹ Krzysztof Kolumb 22 stycznia 1498 r., w dniu Ĺw. Wincentego.
Nazwa Grenadyny pochodzi od andaluzyjskiego miasta Grenada.
- hiszp. San Vicente y las Granadinas
Salwador, hiszp. El Salvador
hiszp. “Zbawiciel”, na czeĹÄ Jezusa Chrystusa.
Samoa
Od lokalnego wodza lub teĹź od lokalnego sĹowa “miejsce moa”. Moa, wymarĹy juĹź gatunek ptaka, mĂłgĹ sĹuĹźyÄ wyspiarzom jako totem.
- Samoa Niemieckie (1900-1919),
- Samoa Zachodnie (1914-1997).
San Marino
WĹoska nazwa, pochodzi od ĹwiÄtego Marinusa, pĂłĹlegendarnego chrzeĹcijaĹskiego kamieniarza, ktĂłry uciekĹ przed przeĹladowaniem z wyspy Arbe (dziĹ Rab w Chorwacji) i schroniĹ siÄ ok. 301-305 r. na gĂłrze Tytana (wĹ. Monte Titano), gdzie zaĹoĹźyĹ republikÄ.
- gr. ÎÎłÎšÎżĎ ÎÎąĎÎŻÎ˝ÎżĎ (Agios Marinos)
Sealandia
Angielska nazwa oznacza: Kraj Morza, bÄ
dĹş Kraj Morski. Jest to brytyjska platforma przeciwlotnicza z czasĂłw II wojny Ĺwiatowej znajdujÄ
ca siÄ na Morzu PĂłĹnocnym, stÄ
d obecnoĹÄ czĹonu sea czyli morze.
- ang. Sealand
- wĹoski Selanda
Senegal, fr. SĂŠnĂŠgal
Od portugalskiej wymowy berberyjskiego Zenaga, arab. Senhaja, jak nazywano plemiÄ wĹadajÄ
ce terenami na pĂłĹnoc od obecnego Senegalu.
Serbia, serb. ĐĄŃйиŃа
Serbia â ziemia plemienia SerbĂłw, prawdopodobnie od sĹowiaĹskiego sĹowa “sprzymierzeniec”. Serbowie przybyli tu z ĹuĹźyc (obecnie na obszarze Niemiec), gdzie ostaĹy siÄ enklawy SerbĂłw ĹuĹźyckich.
- tur. SÄąrbistan
- buĹg. ĐĄŃŃĐąĐ¸Ń (SĹrbiya)
- wÄg. Szerbia
- gr. ÎŁÎľĎβίι (Serwija)
- Ĺac. Serbia
Seszele, fr., ang. Seychelles, kreol. Sesel
Od Jana Moreau de SĂŠchelles, ministra finansĂłw krĂłla Francji, Ludwika XV (1754-1756).
Sierra Leone
Nazwa przyjÄta od hiszp. Sierra LeĂłn z port. Serra-Leoa â “lwie gĂłry”. Portugalski odkrywca Pedro da Sintra nazwaĹ kraj pĹynÄ
c wzdĹuĹź wybrzeĹźa w 1462 r. i widzÄ
c imponujÄ
ce gĂłry. ByÄ moĹźe gĂłry przypominaĹy mu lwie zÄby, wyglÄ
daĹy jak ĹpiÄ
ce lwy lub bĹyskawica uderzajÄ
ca nad gĂłrami brzmiaĹa jak lwi ryk.
- Ĺac. Deorum Currus, Mons Leoninus
- port. Serra Leoa
- hiszp. Sierra Leona
- hausa Saliyo
- yoruba SĂ rĂł
Singapur, malaj. Singapura, chiĹ. pinjin XÄŤnjiÄpĹ, tamil. ŕŽŕŽżŕŽŕŻŕŽŕŽŞŕŻŕŽŞŕŻŕް (CiĹkappĹŤr), ang. Singapore
Sir Stamford Raffles zaĹoĹźyĹ miasto Singapur w 1819 r. i przyjÄ
Ĺ nazwÄ z Malaj. Singapura, wczeĹniejszej nazwy wyspy, ktĂłra wywodzi siÄ z sanskryc. Simhapura / Singhapura â “miasto lwa”. NazwÄ tÄ przypisuje siÄ ksiÄciu Sang Nila Utama, ktĂłry, wedĹug podaĹ, zobaczyĹ lwa jako pierwsze Ĺźywe stworzenie wyspy.
Temasek (wym. Tumasik) â “Morskie Miasto”, z malaj. lub jawajskiego rdzenia tasik â “jezioro”, byĹo prawdopodobnie wczeĹniejszÄ
osadÄ
na miejscu dzisiejszego Singapuru.
- chiĹ. potocznie XÄŤnzhĹu
- jap. ShingapĹru
SĹowacja, sĹow. Slovensko
Ze sĹowiaĹskiego sĹowa Sloveni â “SĹowianie”.
Pierwsze odniesienie do SĹowian / WenedĂłw pojawia siÄ w pracy Herodota z V w. p.n.e., potem w dzieĹach Pliniusza Starszego (I w.) i Tacyta (I-II w.). ĹaciĹskiej nazwy Stavanoi / Soubenoi uĹźyĹ pierwszy Ptolemeusz w 160 r. Plemiona sĹowiaĹskie znad Ĺrodkowego Dunaju sprzed VIII w. okreĹlaĹy siÄ nazwÄ
Sloveni. Stosowane byĹy gr. Sklabenoi, Sklauenoi, Sklabinoi, Ĺac. Sclaueni, Sclauini, Sthlaueni.
Najstarszy pisemny dokument z IX w. w starosĹowiaĹskim zawiera sĹowo “slovÄne”. WedĹug ludowej etymologii sĹowo to moĹźe wywodziÄ siÄ od slava â “sĹawa / chwaĹa” lub slovo â “sĹowo / mowa” â stÄ
d moĹźe slovÄne znaczyĹo “mĂłwiÄ
cy” w przeciwieĹstwie do nÄmi â “niemi”, skÄ
d pochodzi nazwa Niemcy.
Jedna z teorii wywodzi nazwÄ SĹowianie od protoindoeuropejskiego * (s)lawos, pokrewne do gr. Îťážą(Ď)ĎĎ â “lud”.
Inna teoria wywodzi nazwÄ SĹowian od nazwy rzeki, porĂłwnujÄ
c jÄ
z Ĺac. cluo â “myÄ” i pokrewnym rdzeniem baĹtyckim znaczÄ
cym “czyĹciÄ”.
Propaganda nazistowska wywodziĹa bĹÄdnie sĹowo SĹowianin od Ĺac. sclavus â “niewolnik” (por. ang. slave), w rzeczywistoĹci wĹaĹciwa jest odwrotna etymologia. W okresie późnego Cesarstwa Rzymskiego tureccy nomadzi porywali SĹowian i sprzedawali w niewolÄ na rynkach Egiptu i Kaffy.
SĹowenia, sĹoweĹ. Slovenija
Ze sĹowiaĹskiego sĹowa Sloveni â “SĹowianie”. Zob. etymologiÄ SĹowacji powyĹźej.
- Kraina, sĹoweĹ. Kranjska, niem. Krain, Ĺac. Carnia / Carniola â nazwa regionu w SĹowenii, od plemienia Carni. Później SĹowianie przyjÄli nazwÄ Krajino, a Niemcy Chrainmarcha â “marchia Krainy”.
Somalia, somali Soomaaliya, arab. اŮŘľŮŮ
ا٠(As-Sumal)
Od ludu Somali. Etymologia nazwy nie jest jasna, istnieje jednak kilka teorii wyjaĹniajÄ
cych:
- Z kuszyckiego “ciemny / czarny”, w zwiÄ
zku z kolorem skĂłry Somali.
- Od lokalnego wyraĹźenia soo maal â “idĹş wypij mleko”, w odniesieniu do przyjaznoĹci ludu, oferujÄ
cego mleko swoim goĹciom.
- Od nazwy lokalnego wodza.
- Od arab. zamla â “bydĹo”.
- Od arab. sumal â “wybrzeĹźe”.
Dawniej Somali.
Somaliland (paĹstwo nieuznawane przez spoĹecznoĹÄ miÄdzynarodowÄ
)
Sri Lanka, tamil. ŕŽŕޞŕŽŕŻŕŽŕŻ (Ilaáš
kai)
W sanskrycie “(ĹwiÄta) Lanka”. SĹowo lankÄ czasem tĹumaczy siÄ jako “wyspa”.
- Serendip to dawna nazwa, z sanskr SiášhÄla-dvÄŤpa â “Kraj Ludu Lwa”. SiášhÄla, Sinhala, Syngalezi, aryjski “Lud Lwa”, wedĹug niektĂłrych teorii przybyĹ na wyspÄ okoĹo VI w. p.n.e.
- Cejlon, ang. Ceylon, port. CeilĂŁo, Seilan (do 1972), z jÄz. PÄli SiášhalÄna â “Kraj LwĂłw”.
- hind. जŕĽŕ¤°ŕĽŕ¤˛ŕ¤ŕ¤ŕ¤ž (ĹrÄŤlankÄ)
- taj. obecnie ศร฾฼ูŕ¸ŕ¸ŕ¸˛ (SÄŤ LangkÄ); dawniej ฼ูŕ¸ŕ¸ŕ¸˛ŕ¸ŕ¸§ŕ¸ľŕ¸ (LangkÄ Thawip), สิŕ¸ŕ¸Ťŕ¸Ľŕ¸ŕ¸§ŕ¸ľŕ¸ (Singhon Thawip)
Zob. nazwy Sri Lanki (po angielsku)
Stany Zjednoczone Ameryki, ang. United States of America
Termin “United States” â “Stany Zjednoczone” pochodzi z zakoĹczenia Deklaracji NiepodlegĹoĹci: We, therefore, the representatives of the United States of America… (”Niniejszym my, reprezentanci StanĂłw Zjednoczonych Ameryki⌔). Autorzy uĹźyli tego okreĹlenia prawdopodobnie dlatego, Ĺźe nie wiedzieli, ile kolonii podpisze deklaracjÄ, nie mogli wiÄc wymieniÄ ich z nazwy.
W ang. uĹźywa siÄ rĂłwnieĹź skrĂłtĂłw the U.S. , the U.S.A. , oraz nazw the States â “Stany”, the United States â “Stany Zjednoczone”, America â Ameryka.
- hiszp. Estados Unidos de AmĂŠrica / Estados Unidos / EE. UU. / EEUU
- fr. Ătats-Unis d’AmĂŠrique / Ătats-Unis / Ă-U
- ros. ХОодинŃннŃĐľ ШŃаŃŃ ĐПоŃики (czyt. Sajedinionnyje Sztaty Amieriki) / ХШР(czyt. se-sze-a lub s-sza)
Suazi, ang. Swaziland, swati Umbuso weSwatini / kĂĄNgwane
Od ludu Swazi, dominujÄ
cej grupy etnicznej kraju. SĹowo “Swazi” pochodzi od krĂłla Mswati I.
Bantustan Swazi w czasie apartheidu nazywaĹ siÄ KaNgwane â “kraj Ngwane”, od imienia pierwszego krĂłla z plemienia Dlamini.
Sudan, arab. اŮŘłŮدا٠(as-Sudan)
Arab. Bilad as-Sudan â “kraj czarnych”. Pierwotnie okreĹlenie wiÄkszej czÄĹci rejonu Sahelu.
Arab. l. poj. اسŮŘŻ (aswad) â “czarny”, l. mn. ŘłŮدا٠(Sudan) â “czarni”.
Surinam, hol. Suriname
Od nazwy ludu Surinen, najwczeĹniejszych znanych mieszkaĹcĂłw tego regionu.
Syria, arab. ŘłŮŘąŮا (As-Surijja)
Od gr. nazwy paĹstwa Asyrii, ktĂłra jednak leĹźaĹa na terenie dzisiejszego Iraku. Nazwa Asyria pochodzi od stolicy Aszur, miejsca kultu boga Aszura.
WczeĹniej obszar ten zwaĹ siÄ Aram / Aramaea, stÄ
d pochodzi jÄzyk aramejski, lingua franca staroĹźytnego Bliskiego Wschodu.
Historyczny region Syria WiÄksza, arab. بŮاد اŮشاŮ
(Bilad asz-Szam) obejmowaĹ dzisiejszÄ
SyriÄ, JordaniÄ, Liban, Izrael i PalestynÄ. Nazwa ta w arab. znaczy “kraj lewej rÄki”, czyli “pĂłĹnocny” (por. Jemen). Nazwa اŮشاŮ
(al-Szam) oznacza rĂłwnieĹź Damaszek, obecnÄ
stolicÄ Syrii.
Nazwy Syria muzuĹmanie uĹźywajÄ
od ok. 1870 r., natomiast chrzeĹcijanie dĹugo wczeĹniej. We okresie wczesnego chrzeĹcijaĹstwa “syryjski” byĹ synonimem “chrzeĹcijaĹskiego”.
- hebr. ץ×ר×× (Suria)
- tur. Suriye
Szwajcaria, Ĺac. Confoederatio Helvetica, niem. Die Schweiz, fr. La Suisse, wĹ. Svizzera, retorom. Svizra
Od kantonu Schwyz (wĹ. Svitto, retorom. Sviz), byÄ moĹźe z Ĺredniowysokoniem. Schweitz â “bagno”. Z niem. Szweizer pochodzi pol. “Szwajcar”, stÄ
d Szwajcaria.
ĹaciĹskiej nazwy Confoederatio Helvetica (skrĂłt CH) stosuje siÄ dla unikniÄcia faworyzacji jednego z czterech jÄzykĂłw narodowych.
- Ĺac. Helvetia â od celtyckiego ludu Helvetii (HelwetĂłw).
- gr. ÎΝβξĎÎŻÎą (HelvetĂa)
Szwecja, szw. Sverige
Sverige (wym. Swerje) pochodzi od wyraĹźenia Svia Rike â “kraj SzwedĂłw” (prawdopodobnie ewolucja lingwistyczna poprzez duĹski). Staronord. Sviariki, stÄ
d. Swerike (XIII w.) i Svearike (XIV w.) na okreĹlenie regionu Svealand (bez Gotlandii), od XV w. forma Swerighe w szw. i duĹ., od XVII w. formy Swerghe i Swirghe. KrĂłl Gustaw Adolf uĹźywaĹ formy Swirge.
- Ang. Sweden (z hol. Zweden; od Sweon/Sweonas, staronord. Sviar, Ĺac. Suiones) to staroangielska l. mn. od Swede â “Szwed”. W staroang. Sweoðeod od staronordyc. SviĂžjoð, Ĺac. Suetidi. Svi pochodziÄ moĹźe z protoindoeur. *suos â “swĂłj”. Ăžjoð â “ludzie”, spokrewnione z deut (niem. Deutsch â “Niemiec”) i teut (Teutoni). W XVII w. w jÄz. szkockim formy Swethin i Swadne. WczeĹniej staroang. Swedeland, Sweoland (por. Svealand) lub Sweorice (staronord. Sviariki).
- FiĹ. Ruotsi, est. Rootsi, liwoĹski RĹŤotĹĄmĹ, sami Ruoŧŧa: byÄ moĹźe od ludu WaregĂłw zwanych Rusami, pochodzÄ
cymi z Roslagen w Svealand. Prawdopodobnie sĹowo rus pochodzi od roĂžs- na okreĹlenie czegoĹ zwiÄ
zanego z wiosĹowaniem; stÄ
d rĂłwnieĹź angielskie row.
- niem. Schweden (sz/ĹĄ â w jÄzykach sĹowiaĹskich wskazuje na pochodzenie z niemieckiego “sch”. Por. teĹź “sz” w pol. Sztokholm)
- Ĺot. Zviedrija
- lit. Ĺ vedija
- kaszub. SzwedzkĂ´
- manx Soolyn / Y Toolyn
T
TadĹźykistan, tadĹź. ТОҡикиŃŃОн (TodĹźikiston)
Z tadĹźyckiego “kraj TadzykĂłw”. Etymologia nazwy ludu jest nierozpoznana. IstniejÄ
trzy wyjaĹnienia:
- Z pers. tadĹź â “korona”, ik â “gĹowa”, czyli “koronowana gĹowa”. Korona widnieje na fladze kraju.
- Z tur. tasi â “muzuĹmanin”.
- Z sanskr. tajika â “Pers”, stÄ
d perskie okreĹlenie PersĂłw sĹowem TadĹźik. TybetaĹczycy nazywajÄ
PersjÄ (Iran) sTag. Dzig (wym. TadĹźik), co w tybetaĹskim znaczy “tygrys-pantera”.
Perski sufiks -stan znaczy “kraj”.
- pers. تا؏ŮŮستا٠(TadĹźikestân)
- ros. ТадМикиŃŃан (TadĹźykistĂĄn)
Tajlandia, taj. ŕšŕ¸ŕ¸˘ (Thai), ŕšŕ¸Ąŕ¸ˇŕ¸ŕ¸ŕšŕ¸ŕ¸˘ (Muang Thai), ŕ¸ŕ¸Łŕ¸°ŕšŕ¸ŕ¸¨ŕšŕ¸ŕ¸˘ (PrathÄt Thai)
Taj. thai â “wolny”, ang. land â “kraj”, a wiÄc “kraj wolnoĹci”.
- Syjam, poprzednia nazwa, jakÄ
nadali Tajom sÄ
siadujÄ
cy z nimi BirmaĹczycy, prawdopodobnie od toponimu w jÄz. PÄli Suvarnabhuma â “kraj zĹota”.
- wiet. ThĂĄi Lan
- chiĹ. TĂ iguĂł
Tajwan
Zob. Republika ChiĹska powyĹźej.
Tanzania
Z kombinacji nazw dwĂłch krajĂłw, ktĂłre utworzyĹy to paĹstwo, Tanganiki i Zanzibaru.
Tanganika wziÄĹa nazwÄ od jeziora. W 1858 r. rejon ten odwiedziĹ pierwszy Europejczyk, Richard Burton, ktĂłry wyjaĹniaĹ potem, Ĺźe w lokalnym jÄzyku tou tanganyka znaczy “ĹÄ
czyÄ”, w sensie “gdzie wody siÄ ĹÄ
czÄ
”. Z kolei w 1871 r. Henry Stanley orzekĹ, Ĺźe sĹowo pochodzi od tonga â “wyspa” i hika â “pĹaski”.
SĹowo Zanzibar pochodzi od Zengi / Zengj â “czarny”, jak nazywaĹ siebie lokalny lud. Ten rdzeĹ poĹÄ
czono z arab. barr â “wybrzeĹźe”.
Timor Wschodni, port. Timor-Leste, jÄz. tetum Timor Lorosa’e
Od malajskiego sĹowa timur â “wschodni”. W sÄ
siedniej Indonezji nazywa siÄ Timor Timur â “wschodni wschĂłd”, w skrĂłcie Indonezyjczycy mĂłwiÄ
Tim-Tim.
- Timor Portugalski (1596-1975): jako kolonia Portugalii.
Togo
Od osady Togo (dziĹ Togoville), z jÄz. ewe to â “woda”, go â “wybrzeĹźe”.
- Togoland â nazwa kolonii niemieckiej (1884-1916), potem rozdzielonej na Togo Brytyjskie i Togo Francuskie.
Tonga
W lokalnym jÄzyku tonga “poĹudnie” “, co okreĹla poĹoĹźenie wysp w stosunku do Samoa (por. Tokelau).
- Friendly Islands , “Przyjazne Wyspy”, wczeĹniejsza nazwa nadana przez kapitana Jamesa Cooka w 1773 r. w zwiÄ
zku z goĹcinnoĹciÄ
ludzi, jakich tam spotkaĹ.
Trynidad i Tobago
Krzysztof Kolumb odkryĹ wyspÄ Trynidad 31 lipca 1498 r. i nazwaĹ jÄ
od TrĂłjcy ĹwiÄtej (hiszp. Trinidad).
WyspÄ Tobago, na ktĂłrej nigdy nie stanÄ
Ĺ, nazwaĹ Bella Forma â “PiÄkny KsztaĹt”. Nazwa Tobago to prawdopodobnie ĹşrĂłdĹosĹĂłw dla ang. tobacco â “tytoĹ”, ktĂłry byĹ tu uprawiany i palony przez miejscowych.
- Kairi / Iere, dawna indiaĹska nazwa Trynidadu, moĹźe oznaczaÄ “wyspÄ”.
Tunezja, arab. ŘŞŮŮŘł (at-Tunisijja)
Od nazwy stolicy, Tunisu, ktĂłrego nazwa prawdopodobnie pochodzi od berberyjskiego “cypel” lub “spÄdziÄ noc”.
Turcja, tur. TĂźrkiye
Tur. TĂźrk- â “silny”, okreĹla mieszkaĹcĂłw Turcji lub czĹonkĂłw narodu tureckiego. Ten rdzeĹ powszechny byĹ wĹrĂłd ludĂłw aĹtajskich, dziĹ widoczny rĂłwnieĹź w nazwie Turkmenistan.
Arab. -ijja to sufiks dzierĹźawczy, oznaczajÄ
cy wĹaĹciciela, przynaleĹźnoĹÄ.
- Imperium OsmaĹskie, osmaĹski tur. ŘŻŮŮŘŞŮ ŘšŮŮŮŮ ŘšŮŘŤŮ
اŮŮŮ (Devlet-i Ăliye-i Osmâniyye â Majestatyczne PaĹstwo OsmaĹskie), tur. OsmanlÄą İmparatorluÄu (1299-1923). Od imienia zaĹoĹźyciela dynastii, Osmana I, arab. ŘšŮŘŤŮ
Ůا٠(Uthman) â stÄ
d nazwa pol. OtomaĹskie i ang. Ottoman. Osman znaczy “Ĺamacz koĹci”.
- SuĹtanat Rumu (1078-1308), tur. RĂźm, kurd. ÚŰŮ
(Đ ’ОП). MieszkaĹcy Bizancjum okreĹlali siÄ nazwÄ
Rhomaioi (gr. Rzymianie), stÄ
d Persowie nazywali ich region RĂźm, a na nim osiedlili siÄ później Turcy. Inna nazwa to SuĹtanat SeldĹźucki, od nazwy SeldĹźukĂłw, tur. Selçuklular, pers. ŘłŮŘŹŮŮŮا٠(SaldĹźughijân), arab. ŘłŮŘŹŮŮ (SaldĹźuk) / اŮŘłŮا؏ŮŘŠ (al-SaladĹźika).
- gruz. ááŁá áĽááá (ᚏurḳeáši)
- arab. ŘŞŘąŮŮا (Turkija), azer. TĂźrkiyÉ, turkmeĹ. TĂźrkiĂ˝e, pers. ŘŞŘąÚŠŰŮ (Torkije)
- alb. Turqi
- orm. ÔšŐ¸ÖÖÖŐŤŐĄ (ᚏourḳia), gr. ΤοĎ
Ďκίι (Turkija)
- buĹg., ros., aĹtajski ТŃŃŃĐ¸Ń (Turcyja)
- Ĺac., rum. Turcia
- wÄg. TĂśrĂśkorszĂĄg
- serbochorw. Turska / ТŃŃŃка
- norw. Tyrkia, duĹ. Tyrkiet, szw. Turkiet, isl. Tyrkland
- hausa Santambul â od nazwy dawnej stolicy, StambuĹu.
Turkmenistan, turkmeĹ. TĂźrkmenistan
Pers. -stan â “kraj”, a wiÄc “kraj TurkmenĂłw”. TĂźrkmen â “jestem Turkiem”. Zob. rĂłwnieĹź etymologiÄ nazwy Turcja.
Tuvalu
W lokalnym jÄzyku tuvalu znaczy “osiem wysp” lub “osiem stojÄ
cych obok siebie”. ChociaĹź Tuvalu skĹada siÄ z dziewiÄciu wysp, tylko osiem byĹo dawniej zamieszkanych.
- Niulakita â zniesiona dawna nazwa pierwszego atolu zaludnionego w 1949 r.
- Ellice Islands (wczeĹniejsza nazwa), nazwa nadana przez kapitana Arenta de Peyster, ktĂłry zobaczyĹ wyspy w 1819 r., na czeĹÄ Edwarda Ellice, brytyjskiego polityka i kupca, do ktĂłrego naleĹźaĹ towar transportowany statkiem. Po przegĹosowaniu separacji od Wysp Gilberta (obecnie Kiribati) w 1975/76 r. zmieniono nazwÄ na Tuvalu.
U
Uganda
Wersja nazwy Buganda w suahili, od krĂłlestwa 52 klanĂłw ludu Baganda, najwiÄkszego z dawnych krĂłlestw na obszarze obecnej Ugandy. Brytyjczycy przyjÄli nazwÄ w 1894 r.
Ukraina, ukr. ĐŁĐşŃаŃна (Ukrajina)
Od starosĹowiaĹskiego rdzenia *kraj- â “kroiÄ / krajaÄ”, poniewaĹź sĹowo to stosowano jako synonim ksiÄstwa â czÄĹci paĹstwa “odciÄtego” dla lokalnego ksiÄcia.
Ok. XV w. popularne staĹo siÄ rĂłwnieĹź znaczenie â kraj- w sensie “kraĹca / obrzeĹźa / kresu”, na okreĹlenie rejonu granicznego (por. nazwÄ Kresy; rĂłwnieĹź sĹoweĹskÄ
KrajinÄ i germaĹskie marchie), stÄ
d ukraina â “obszar graniczny” (czyli “u kraju”).
We wpisie w Kronice Kijowskiej z 1187 r. w zwiÄ
zku ze ĹmierciÄ
WĹodzimierza II z PerejasĹawia znajdujemy najstarsze odwoĹanie do nazwy: “ukraina jÄczaĹa po nim”, uĹźytego jako synonim ksiÄstwa. W XII i XIII w. nazwÄ uĹźywano czÄsto dla róşnych ksiÄstw Rusi Kijowskiej, np. Ukraina PerejasĹawska, Ukraina Galicyjska.
W XVI w. polskie ĹşrĂłdĹa wspominajÄ
nazwÄ Ukrajina
Po zakoĹczeniu polskiego panowania na tych terenach nazwa przestaĹa byÄ uĹźywana. Kozackie paĹstwo po przeksztaĹceniu siÄ w guberniÄ carskiej Rosji zwane byĹo ros. MaĹorossija, ukr. Mala Rus’ â “MaĹa Rosja”,âRuĹ MaĹa”, od bizantyjskiej nazwy tych terenĂłw ÎΚκĎÎą ÎĄĎĎÎŻÎą (Mikra Rosia).
OficjalnÄ
nazwÄ Ukraina przywrĂłcono po rewolucji rosyjskiej 1917 r. dla okreĹlenia nowego tworu paĹstwowego, ĐŁĐşŃаŃĐ˝ŃŃка ĐаŃОдна Đ ĐľŃĐżŃйНŃка (UkrajinĹka Narodna Respublika) â UkraiĹska Republika Ludowa.
- czes., sĹow., chorw., sĹoweĹ. Ukrajina, serb. ĐŁĐşŃаŃина (Ukrajina)
- ros. ĐŁĐşŃаина (Ukraina), biaĹorus. ĐŁĐşŃаŃна (Ukraina), gruĹş. áŁáá áááá (Ukraina), pol., lit., Ĺot., est., fiĹ., szw., norw., bask. Ukraina, Ĺac., wĹ., rum., retorom. Ucraina, katal. UcraĂŻna, galic. UcraĂna,
- ang., fr. Ukraine
- wÄg. Ukrajna, buĹg. ĐŁĐşŃаКна (Ukrajna)
- hiszp. Ucrania, port. Ucrânia
- arab. اŮŮعاŮŮا / ŘŁŮŮعاŮŮا (ĹŞkrÄniyÄ), pers. اŮڊعاŮŰ(ĹŞkrÄnÄŤ), gr. ÎĎ
ÎşĎινίι (OukranĂa)
Urugwaj, hiszp. Uruguay
Od rzeki o tej samej nazwie. Oficjalna nazwa paĹstwa to RepĂşblica Oriental del Uruguay â “republika na wschodzie (rzeki) Urugwaj”, od poĹoĹźenia wzglÄdem tej rzeki.
SĹowo “Uruguay” moĹźe pochodziÄ z jÄz. Guarani “urugua” â “owoce morza / skorupiaki”; “i” â “woda”.
Inna teoria wskazuje na “uru” (gatunek ptaka); “gua” â “pochodziÄ od”; “i” â “woda”.
Uzbekistan, uzbec. O’zbekiston
“Kraj UzbekĂłw”, od XV w. nazwy uzbec. Uzbek â “pan samego siebie”, z tur. ozum / uz â “sam”, pers. bek â “pan”. Prawdopodobnie gdy Rosjanie po raz pierwszy spotkali ten turecki lud, jego wĹadcy przedstawili siÄ w ten sposĂłb.
- tur. Ăzbekistan
- kirgis., kazach. ӨСйокŃŃан (Ăzbekstan)
- ros., ukr., buĹg. УСйокиŃŃан (Uzbiekistan)
- pers. ازبŮستا٠(Ozbakestan)
- mongol. УСйŃĐş (Udzbäk)
V
Vanuatu
Z jÄz. bislama “zawsze na naszej ziemi”.
- Nowe Hebrydy, ang. New Hebrides, fr. Nouvelles-HĂŠbrides (do 1980 r.), nazwane od wysp szkockich przez kapitana Jamesa Cooka w 1774 r.
W
Watykan, Ĺac. Status Civitatis Vaticanae, wĹ. Stato della CittĂ del Vaticano
Ĺac. “Vatican” pochodzi od wzgĂłrza “Mons Vaticanus”, na ktĂłrej powstaĹ Watykan, a ta od Ĺac. vaticinari â “przepowiadaÄ”, poniewaĹź ulice u podnóşa wzgĂłrza w czasach staroĹźytnych byĹy peĹne wróşbitĂłw i przepowiadaczy przyszĹoĹci.
PaĹstwo KoĹcielne , Ĺac. Patrimonium Sancti Petri (Patrymonium Ĺw. Piotra), wĹ. Gli Stati della Chiesa / Stati Pontificii â oficjalna nazwa wiÄkszego terytorium pod administracjÄ
papieskÄ
od ok. 755 do 1870 r. W wielu jÄzykach nazwa jest w liczbie mnogiej “paĹstwa”, co odzwierciedla mnogoĹÄ ziem wchodzÄ
cych w skĹad tego obszaru.
Wenezuela, hiszp. Venezuela
Hiszp. zdrobnienie znaczÄ
ce pequeĂąa Venezia â “maĹa Wenecja”. Domy zbudowane na wodzie jeziora Maracaibo przypomniaĹy zabudowania Wenecji odkrywcom Alonso de Ojeda i Amerigowi Vespucciemu.
WÄgry, wÄg. MagyarorszĂĄg
Od nazwy Megyer â najwaĹźniejszego z 7 ugrofiĹskich plemion, ktĂłre zĹoĹźyĹy siÄ powstanie narodu wÄgierskiego, zaĹ ugrofiĹskie sĹowo magyar, od ktĂłrego powstaĹa nazwa tego plemienia, oznacza ‘czĹowiek, mÄĹźczyzna’. W okresie Ĺredniowiecza nazwÄ kraju wywodzono od legendarnego Magyara (Megora) â praprzodka wszystkich WÄgrĂłw, syna krĂłl Menrota (Nimroda), budowniczego wieĹźy Babel; taki wywĂłd podaje sĹynna wÄgierska kronika Szymona z KĂŠza (KĂŠzai SimĂłn), Gesta Hunnorum et Hungarorum z 1282 r.
W wielu jÄzykach zachodnioeuropejskich nazwa WÄgier pochodzi od HunĂłw (poprzez Ĺac. Hungaria â m.in. ang. Hungary, niem. Ungarn, fr. Hongrie itd.) â . StaĹo siÄ tak, gdyĹź w IX w. WÄgrzy osiedlili siÄ na obszarze staroĹźytnej Pannonii, zasiedlonej w IV w. przez HunĂłw i od nich nazwanej HungariÄ
. NastÄpni z kolei mieszkaĹcy Hungarii â przodkowie dzisiejszych WÄgrĂłw otrzymali nazwÄ od zajÄtego kraju.
Pochodzenie polskiej nazwa kraju jest niejasne. MoĹźe byĹ ono znieksztaĹceniem Ĺac. Hungarii (po utracie przydechu h, w to miejsce dodaniu protezy w i przeksztaĹceniu un w Ä, a moĹźe zaszĹa zmiana odwrotna Ä > un?), lub teĹź nawiÄ
zywaÄ staroruskiego Ugre, pochodzÄ
cego od tur. on-ogur â “dziesiÄÄ strzaĹ” (w sensie “przymierze dziesiÄciu plemion”), oznaczajÄ
cego lud ugrofiĹski, ktĂłry w V w. wywÄdrowaĹ na poĹudnie nad pĹn. wybrzeĹźe Morza Czarnego, a w dalszych stuleciach stanowiĹ gĹĂłwny substrat powstania narodu wÄgierskiego. Z tego samego rdzenia on-ogur pochodzi teĹź Ĺredniowieczne rus. sĹowo Jugra, (poprzez komijskie JĂśgra), bÄdÄ
ce dawnÄ
nazwÄ
syberyjskich ludĂłw ChantĂłw i MansĂłw â najbliĹźszych (pod wzglÄdem jÄzykowym) krewnych WÄgrĂłw.
- cz., sĹow. MaÄarsko, stara nazwa czeska Uhersko
- chor. MaÄarska
- serb. ĐаŃаŃŃĐşa
- kaszub. MadĹźarskĂ´
- ros. ĐонгŃĐ¸Ń (poĹźyczka z polszczyzny, stÄ
d pojawiÄ
siÄ en bÄdÄ
ce rozwiniÄciem pol. Ä, rodzima nazwa rosyjska by miaĹa u)
- ukr. УгОŃŃина (Uhorszczyna)
- biaĹorus. ĐŃгОŃŃŃŃна (Wuhorszczyna)
- pol. WÄgry
- starorus. Ugre â od tur. “on-ogur”. Z tego samego rdzenia pochodzi nazwa syberyjskiego ludu Jugra.
- rum. Ungaria, wĹ. Ungheria
- niem. Ungarn, ang. Hungary, fr. Hongrie
- est. Ungari, fin. Unkari
- buĹg. УнгаŃĐ¸Ń (Ungaria), gr. ÎĎ
γγιĎÎŻÎą (UngarĂa)
- mongol. ĐŁĐ˝ĐłĐ°Ń (Ungar)
Wielka Brytania, ang. United Kingdom
- Zjednoczone KrĂłlestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii PĂłĹnocnej
- ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland
- walij. Teyrnas Unedig Prydain Fawr a Gogledd Iwerddon / Teyrnas Unigol
- szkoc. An RÏoghachd Aonaichte na Breatainn Mhòr agus Eirinn a Tuath
- irl. RĂocht Aontaithe na Breataine MĂłire agus Tuaisceart na hĂireann
- kornij. An Rywvaneth Unys a Vreten Veur hag Iwerdhon GlĂŠdh; An Rywvaneth Unys por. do fr. Royaume-Uni â “Zjednoczone KrĂłlestwo”.
- lallans Unitit Kinrick o Greet Britain an Norlin Airlann
Oznacza zjednoczenie dwĂłch obszarĂłw, wyspy Wielka Brytania i pĂłĹnocnej czÄĹci wyspy Irlandia, pod berĹem jednego monarchy.
Ptolemeusz nazwaĹ wiÄkszÄ
wyspÄ archipelagu Wysp Brytyjskich Megale Bretannia â Wielka Brytania, a mniejszÄ
, dziĹ zwanÄ
IrlandiÄ
â Micra Bretannia â “MaĹÄ
Brytania”. Co ciekawe, irl. terminem An Bhreatain Bheag (MaĹa Brytania) okreĹla siÄ WaliÄ, a szkoc. A’Bhreatainn Bheag (MaĹa Brytania) â BretaniÄ we Francji.
Z kolei w ujÄciu politycznym Wielka Brytania to Anglia, Szkocja i Walia wraz z wyspami Wight, Anglesey, Wyspami Scilly, Hebrydami, Szetlandami, Orkadami, ale bez Wyspy Man i Wysp Normandzkich; wraz z IrlandiÄ
PĂłĹnocna tworzy Zjednoczone KrĂłlestwo.
- Zjednoczone KrĂłlestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii (1801-1927), po zjednoczeniu z KrĂłlestwem Irlandii.
- KrĂłlestwo Wielkiej Brytanii (1707-1801), po zjednoczeniu krĂłlestw Anglii i Szkocji. W ustawie o zjednoczeniu uĹźyto nazwy Zjednoczone KrĂłlestwo, ale w sensie opisowym, a nie jako oficjalna nazwa paĹstwa.
JÄzyki stosujÄ
ce skrĂłcone okreĹlenie Zjednoczone KrĂłlestwo:
- fr. Royaume-Uni, hiszp., port. Reino Unido, katal. Regne Unit, wĹ. Regno Unito
- duĹ. Forenede Kongerige, hol. Verenigd Koninkrijk, niem. Vereinigtes KĂśnigreich
- sĹoweĹ. ZdruĹženo kraljestvo
- gr. ÎνĎÎźÎνο ÎÎąĎίΝξΚο (InomĂŠno WasĂlio)
- hebr. ×××××× ××××××ת (ha-Mamlacha ha-Meuchedet)
- arab. اŮŮ
Ů
ŮŮŘŠ اŮŮ
ŘŞŘŘŻŘŠ (al-mamlakat al-mutahida)
- wÄg. EgyesĂźlt KirĂĄlysĂĄg; z wÄg. egy â jeden; kirĂĄly â krĂłl
- tur. BirleĹik KrallÄąk; z tur. bir â jeden
- buĹg. ĐйодинонОŃĐž KŃаНŃŃвО (Obiedinienoto Kralstwo)
JÄzyki stosujÄ
ce skrĂłcone okreĹlenie Wielka Brytania:
- rum. Marea Britanie
- norw. Storbritannia, szw. Storbritannien
- ros. ĐоНикОйŃиŃĐ°Đ˝Đ¸Ń (VelikobritĂĄnija)
- jap. ă¤ăŽăŞăšă(Igirisu)
JÄzyki stosujÄ
ce oba okreĹlenia:
- Ĺot. ApvienotÄ Karaliste / LielbritÄnija
- serbskochorw. ĐŁŃодиŃонО ĐŃаŃовŃŃвО / Ujedinjeno Kraljevstvo // ĐоНика ĐŃиŃаниŃа / Velika Britanija
- fiĹ. Yhdistynyt kuningaskunta / Iso-Britannia
- cz. VelkĂĄ BritĂĄnie / SpojenĂŠ KrĂĄlovstvĂ
Wietnam, wiet. Viáťt Nam
Od starochiĹskiego okreĹlenia “za poĹudniowÄ
granicÄ
” lub “poĹudniowi Yue”, od dawnego ludu Yue z pd.-wsch. Chin. Od nazwy historycznego paĹstwa wiet. Nam Viáťt / chiĹ. Nanyue.
- chiĹ. Yuenan, tybet. Yo.nan
WĹochy, wĹ. Italia
Ĺac. Italia, o nieznanym rodowodzie. ByÄ moĹźe z gr. italos â “byk”, z protoindoeuropejskiego *wet (por. jednak Ĺac. vitulus â “byczek”). W wymarĹym jÄz. oskaĹskim WĹochy nazywano Viteliu (rĂłwnieĹź od *wet). Nazwa kojarzyÄ siÄ moĹźe takĹźe z dawnym ludem przybyĹym niegdyĹ na tereny WĹoch â Italikami.
- staroros. Friagi or FriaĹş; od bizantyjskiej nazwy na Ĺredniowiecznych FrankĂłw.
- isl. Valland â z gockiego walh, staronordycka nazwa CeltĂłw, później rĂłwnieĹź okreĹlenie zromanizowanych plemion. Później od germaĹskiego valah wziÄĹo siÄ sĹowiaĹskie vlach, stÄ
d. pol. WĹochy, wÄg. OlaszorszĂĄg (Por. WoĹochy, Walia, Galia).
- irl. an IodĂĄil, walij. yr Eidal
WybrzeĹźe KoĹci SĹoniowej, fr. CĂ´te d’Ivoire
Francuzi nazwali region “wybrzeĹźem koĹci sĹoniowej” ze wzglÄdu na rozwiniÄty tu handel tym towarem. Podobnie pobliskie odcinki linii brzegowej nazwano wybrzeĹźami ziarna, zĹota i niewolnikĂłw.
Wyspy Marshalla, ang. Marshall Islands, marszalski AolepÄn AorĹkin M̧ajeÄź
Od nazwiska brytyjskiego kapitana Jana Marshalla, ktĂłry jako pierwszy udokumentowaĹ istnienie wyspy w 1788 r.
Wyspy Owcze, far. Føroyar
Nazwa pochodzi ze staronordyjskiego, a zarazem farerskiego i w dosĹownym przeĹoĹźeniu znaczy dosĹownie Wyspy Owcze. Przypuszcza siÄ, Ĺźe miano to nadali archipelagowi skandynawscy przybysze znajdujÄ
c wiele tych stworzeĹ dziko hodowanych przez osiadĹych wczeĹniej celtyckich eremitĂłw.
ang. Faroe Islands
Wyspy Salomona, ang. Solomon Islands
HiszpaĹski odkrywca Alvaro de MendaĂąa y Neyra odkryĹ wyspy w latach 1567/68 r. SpodziewajÄ
c siÄ odnaleĹşÄ tam duĹźo zĹota, nazwaĹ jÄ
na czeĹÄ biblijnego krĂłla Salomona, ktĂłry wedĹug legend sprowadzaĹ zĹoto i inne bogactwa z krainy Ofir, jednak prawdziwe ich ĹşrĂłdĹo pozostawaĹo zagadkÄ
.
Wyspy ĹwiÄtego Tomasza i KsiÄ
ĹźÄca, port. SĂŁo TomĂŠ and PrĂncipe
Portugalczycy odkryli wyspÄ w dzieĹ Ĺw. Tomasza, stÄ
d nazwa. Tomasz w jÄz. aramejskim znaczy “bliĹşniak”.
Z
Zambia
Od rzeki Zambezi, ktĂłra przepĹywa przez wschodniÄ
czÄĹÄ kraju i tworzy granicÄ z Zimbabwe.
- Rodezja PĂłĹnocna, ang. Northern Rhodesia (do 1964), od nazwiska Brytyjczyka Cecyla Rhodesa, ministra PoĹudniowej Afryki i biznesmena, ktĂłry wspĂłĹzakĹadaĹ tÄ koloniÄ.
Zimbabwe
Od sĹĂłw w jÄz. szonaziimba remabwe â “kamienne domy”; nazwa odnosi siÄ do kamiennych zabudowaĹ stolicy dawnego paĹstwa Wielkie Zimbabwe.
- Kolonia brytyjska PoĹudniowa Rodezja, ang. Southern Rhodesia (do 1964), Rodezja, ang. Rhodesia (1964-1979); od nazwiska brytyjczyka Cecyla Rhodesa, ministra PoĹudniowej Afryki i biznesmena, ktĂłry wspĂłĹzakĹadaĹ tÄ koloniÄ. Gdy Rodezja PĂłĹnocna uzyskaĹa niepodlegĹoĹÄ w 1964 r. i zmieniĹa nazwÄ na Zambia, z nazwy PoĹudniowej Rodezji usuniÄto sĹowo “poĹudniowa”.
Zjednoczone Emiraty Arabskie, arab. اŮŘĽŮ
اعات اŮؚعبŮŮŘŠ اŮŮ
ŘŞŮŘŘŻ (Al-Imarat al-Arabijja al-Muttahida)
Arabski â zob. Arabia Saudyjska powyĹźej.
Emirat â obszar rzÄ
dzony przez emira, arab. ŘŁŮ
ŮŘą (amir) â “przywĂłdca”.
- Oman Traktatowy, arab. Uman as-Sulh, ang. Trucial States / Trucial Oman (do 1971), od XIX w. traktatu miÄdzy Brytyjczykami a szejkami arabskimi. Zob. Oman powyĹźej.
- wczeĹniejsze nazwy rejonu to WybrzeĹźe SzczÄĹliwoĹci, Uman al-Mutasali, WybrzeĹźe Pojednania, WybrzeĹźe RozbĂłjnicze, WybrzeĹźe PiratĂłw.
ZwiÄ
zek Socjalistycznych Republik Radzieckich, ZSRR / ZwiÄ
zek Radziecki (1922-1991)
O utworzeniu paĹstwa i jego nazwie zadecydowaĹy wĹadze Rosyjskiej Komunistycznej Partii (bolszewikĂłw) w 1922 roku i w nazwie tej nie ma Ĺźadnego odniesienia do geografii, ani do tradycji narodĂłw je zamieszkujÄ
cych.
Radziecki (ХОвоŃŃкиК) â republiki radzieckie i ich zwiÄ
zek zostaĹy powoĹane przez zdominowane przez bolszewikĂłw zjazdy rad (w jÄz. ros. sowiety â ŃОвоŃŃ) deputowanych robotniczych, chĹopskich i ĹźoĹnierskich. Przymiotnik ten na jÄz. polski jest tĹumaczony dwojako, co w czasach PRL miaĹo wymiar polityczny. Forma w postaci zapoĹźyczenia sowiecki byĹa uĹźywana powszechnie przed II wojnÄ
ĹwiatowÄ
, a nastÄpnie w prasie emigracyjnej oraz publikacjach drugiego obiegu. Polska forma radziecki, ktĂłra w dawnej Polsce byĹa uĹźywana w odniesieniu do rad miejskich i sÄ
dĂłw, byĹa stosowana przez II wojnÄ
ĹwiatowÄ
w dokumentach urzÄdowych, jak np. w traktacie o nieagresji z 1932 r., a w okresie powojennym zostaĹa uznana za jedynÄ
dopuszczalnÄ
â forma sowiecki staĹa siÄ niewĹaĹciwÄ
politycznie, a jej uĹźywanie sygnalizowaĹo dystans lub wrogoĹÄ wobec ZSRR i w okresie stalinowskim mogĹo byÄ przyczynÄ
uwiÄzienia. Obecnie obie formy sÄ
traktowane jako synonimiczne i poprawne, a przez czÄĹÄ spoĹeczeĹstwa za rĂłwnie neutralne.
- nazwy potoczne to Kraj Rad, Sowiety, Sojuz, Bolszewia.
ros. ĐĄĐžŃС ХОвоŃŃкиŃ
ĐĄĐžŃиаНиŃŃиŃĐľŃкиŃ
Đ ĐľŃĐżŃйНик, CCCP (Sojuz Sowietskich Socialisticzeskich Riespublik) / ХОвоŃŃкиК ĐĄĐžŃС (SowiĂŠtskij SojĂşz)
moĹd. УниŃĐ˝Ń Đ ĐľĐżŃйНиŃĐ¸ĐťĐžŃ ĐĄĐžĐ˛Đ¸ĐľŃиŃĐľ ĐĄĐžŃиаНиŃŃĐľ (Uniunea Republicilor Sovietice Socialiste)
ukr. ĐĄĐžŃС РадŃĐ˝ŃŃкиŃ
ĐĄĐžŃŃаНŃŃŃиŃниŃ
Đ ĐľŃĐżŃйНŃĐş, ĐĄĐ ĐĄĐ (Sojusz Radjanskich Socialisticznich Respublik)
biaĹorus. ХаŃС ХавоŃĐşŃŃ
ХаŃŃŃĐťŃŃŃŃŃĐ˝ŃŃ
Đ ŃŃĐżŃйНŃĐş (Sajuz Sawieckich Sacyjalistycznych Respublik)
lit. TarybĹł SocialistiniĹł RespublikĹł SÄ
junga / TarybĹł SÄ
junga
Ĺot. Padomju SociÄlistisko Republiku SavienÄŤba / Padomju SavienÄŤba
est. NĂľukogude Sotsialistlike Vabariikide Liit, NSVL / NĂľukogude Liit
orm. ŐŐ¸ŐžŐĽŐżŐĄŐŻŐĄŐś ŐŐ¸ÖŐŤŐĄŐŹŐŤŐ˝ŐżŐĄŐŻŐĄŐś ŐŐĄŐśÖŐĄŐşŐĽŐżŐ¸ÖŐŠŐľŐ¸ÖŐśŐśŐĽÖŐŤ ŐŐŤŐ¸ÖŐŠŐľŐ¸ÖŐś (Sovetakan Soc’ialistakan Hanrapetut’yunneri Miut’yun)
gruz. áĄáááááá áĄááŞáááááĄá˘áŁá á á ááĄááŁáááááááᥠáááá¨áá á (SabÄ’ota Socialist’uri Respublikebis KavĹĄiri)
azer. ĐĄĐžĐ˛ĐľŃ ĐĄĐžŃиаНиŃŃ Đ ĐľŃĐżŃйНикаНаŃŃ ĐŃŃиŃĐ°ĐłŃ (Sovet Sosialist RespublikalarÄą İttifaqÄą)
tatar. ĐĄĐžĐ˛ĐľŃ ĐĄĐžŃиаНиŃŃик Đ ĐľŃĐżŃĐąĐťĐ¸ĐşĐ°ĐťĐ°Ń ĐĄĐžŃСŃ, ĐĄĐĄĐĄĐ (Sovet Sosialistik Republiklar Berlege) / ХОвоŃĐťĐ°Ń ĐĄĐžŃĐˇŃ (Sovet Berlege)
kazach. ĐоңоŃŃŃĐş ĐĄĐžŃиаНиŃŃŃĐş Đ ĐľŃĐżŃĐąĐťĐ¸ĐşĐ°ĐťĐ°Ń ĐдаŇŃ (KeĹestik SocĂŻalĂŻstik RespublĂŻkalar OdaÄÄą)
kirgiz. ХОвоŃŃик ĐĄĐžŃиаНиŃŃŃик Đ ĐľŃĐżŃĐąĐťĐ¸ĐşĐ°ĐťĐ°Ń ĐĄĐžŃĐˇŃ (Sovettik Sotsialisttik Respublikalar Soyuzu)
uzb. ĐĄĐžĐ˛ĐľŃ ĐĄĐžŃиаНиŃŃик Đ ĐľŃĐżŃйНикаНаŃи ĐŃŃиŃĐžŇи (Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi)
turkm. Sowiet Sotsialistik Respublikalary Soýuzy
Zobacz teĹź:
- PaĹstwa Ĺwiata
- Eponimy nazw geograficznych
- Lista etymologii nazw terytoriĂłw zaleĹźnych
- Terytorium zaleĹźne
Kategorie: Nazwy geograficzne ⢠PaĹstwa Ĺwiata ⢠PorĂłwnania jÄzykĂłw
Posted in Państwa świata | No Comments »
October 14th, 2008
NiektĂłre informacje zawarte w artykule wymagajÄ
weryfikacji.
Zajrzyj na stronÄ dyskusji, by dowiedzieÄ siÄ, jakie informacje budzÄ
wÄ
tpliwoĹci.
PaĹstwa Ĺwiata wedĹug gÄstoĹci zaludnienia
PoniĹźsza lista przedstawia paĹstwa Ĺwiata uszeregowane wedĹug gÄstoĹci zaludnienia. WartoĹci podane sÄ
w osobach na kilometr kwadratowy. Podano takĹźe liczbÄ ludnoĹci oraz caĹkowitÄ
powierzchniÄ paĹstw wraz z ich terytoriami autonomicznymi i zaleĹźnymi. Do wartoĹci powierzchni wliczono takĹźe wody ĹrĂłdlÄ
dowe (jeziora, zbiorniki wodne, rzeki).
GÄstoĹÄ zaludnienia (osĂłb/km²) stan z 1994
Lp.
PaĹstwo
Liczba
ludnoĹci
Powierzchnia
w km²
GÄstoĹÄ
zaludnienia
Ĺwiat
6 445 398 968
148 940 000
43,00
1
Makau
469 903
25
18 796,12
2
Monako
32 130
1,95
16 476,92
3
Hongkong
7 394 170
1 092
6 771,22
4
Singapur
4 608 595
693
6 650,21
5
Gibraltar
27 776
6
4 629,33
6
Strefa Gazy
1 274 868
360
3 541,30
7
Watykan
911
0,44
2 070,45
8
Malta
400 420
316
1 267,15
9
Bermudy
64 482
53
1 216,64
10
Malediwy
329 684
300
1 098,95
11
Bahrajn
667 238
620
1 076,19
12
Bangladesz
138 448 210
144 000
961,45
13
Guernsey
64 818
78
831,00
14
Jersey
90 156
116
777,21
15
Mauritius
1 210 447
1 860
650,78
16
Barbados
277 264
430
644,80
17
Tajwan
22 603 001
35 980
628,21
18
Nauru
12 570
21
598,57
19
Korea PoĹudniowa
48 289 037
98 480
490,34
20
Majotta
178 437
374
477,10
21
San Marino
28 119
61
460,97
22
Tuvalu
11 305
26
434,81
23
Portoryko
3 885 877
9 104
426,83
24
Holandia
16 150 511
41 526
388,93
25
Martynika
425 966
1 100
387,24
26
Zachodni Brzeg
2 237 194
5 860
381,77
27
Aruba
70 844
193
367,07
28
Liban
3 727 703
10 400
358,43
29
Wyspy Dziewicze StanĂłw Zjednoczonych
124 778
352
354,48
30
Samoa AmerykaĹskie
70 260
199
353,07
31
Japonia
127 214 499
377 835
336,69
32
Indie
1 049 700 118
3287590
319,29
33
Belgia
10 289 088
32 545
316,15
34
Wyspy Marshalla
56 429
181
311,76
35
Salwador
6 470 379
21 040
307,53
36
Saint Vincent i Grenadyny
116 812
389
300,29
37
Reunion
755 171
2 517
300,03
38
Guam
163 941
549
298,62
39
Rwanda
7 810 056
26 338
296,53
40
Sri Lanka
19 409 000
65 610
295,82
41
Izrael
6 116 533
20 770
294,49
42
Komory
632 948
2 170
291,68
43
Filipiny
84 619 974
300 000
282,07
44
Haiti
7 527 817
27 750
271,27
45
Grenada
89 258
340
262,52
46
Saint Lucia
162 157
620
261,54
47
Wietnam
8 1624 716
329 560
247,68
48
Gwadelupa
440 189
1 780
247,30
49
Wielka Brytania
60 094 648
244 820
245,46
50
Jamajka
2 695 867
10 990
245,30
51
Niemcy
82 398 326
357 114
230,73
52
Antyle Holenderskie
216 226
960
225,24
53
Burundi
6 096 156
27 830
219,05
54
Trynidad i Tobago
1 104 209
5 128
215,33
55
Liechtenstein
33 145
160
207,16
56
WĹochy
57 998 353
301 230
192,54
57
Nepal
26 469 569
140 800
187,99
58
Pakistan
150 694 740
803 940
187,45
59
Korea PĂłĹnocna
22 466 481
120 540
186,38
60
Dominikana
8 715 602
48 730
178,85
61
Szwajcaria
7 318 638
41 290
177,25
62
Seszele
80 469
455
176,85
63
Wyspy ĹwiÄtego Tomasza i KsiÄ
ĹźÄca
175 883
1 001
175,71
64
Luksemburg
454 157
2 586
175,62
65
Mariany PĂłĹnocne
80 006
477
167,73
66
Kajmany
41 934
262
160,05
67
Mikronezja
108 143
702
154,05
68
Antigua i Barbuda
67 897
442
153,61
69
Saint Kitts i Nevis
38 763
261
148,52
70
Andora
69 150
468
147,76
71
Nigeria
133 881 703
923 768
144,93
72
Tonga
108 141
748
144,57
73
Brytyjskie Wyspy Dziewicze
21 730
153
142,03
74
Tokelau
1 418
10
141,80
75
Kiribati
98 549
717
137,45
76
Chiny
1 286 975 468
9 596 960
134,10
77
Gambia
1 501 050
11 300
132,84
78
MoĹdawia
4 439 502
33 843
131,18
79
Czechy
10 249 216
78 866
129,96
80
Wyspa Man
74 261
572
129,83
81
Gwatemala
13 909 384
108 890
127,74
82
Tajlandia
64 265 276
514 000
125,03
83
Dania
5 384 384
43 094
124,95
84
Anguilla
12 738
102
124,88
85
Albania
3 582 205
28 748
124,61
86
Polska
38 557 984
312 685
123,52
87
Indonezja
234 893 453
1 904 556
123,33
88
Kuwejt
2 183 161
17 820
122,51
89
Serbia
10 147 398
88 361
114,84
90
Kuba
11 263 429
100 860
111,67
91
Armenia
3 326 448
29 800
111,63
92
SĹowacja
5 430 033
48 845
111,17
93
Francja
60 180 529
547 030
110,01
93
Portugalia
10 102 022
92 391
109,34
94
Uganda
25 632 794
236 040
108,60
95
WÄgry
10 045 407
93 030
107,98
97
Republika Zielonego PrzylÄ
dka
412 137
4 033
102,19
98
Malawi
11 651 239
118 480
98,34
99
Austria
8 188 207
83 858
97,64
100
Togo
5 429 299
56 785
95,61
101
SĹowenia
1 935 677
20 253
95,57
102
Syria
17 585 540
185 180
94,96
103
Rumunia
22271839
238 391
93,43
104
Dominika
69 655
754
92,38
105
AzerbejdĹźan
7 830 764
86 600
90,42
106
Montserat
8 995
102
88,19
107
Wyspy Cooka
21 008
240
87,53
108
Turcja
68 109 469
780 580
87,25
109
Ghana
20 467 747
23 8540
85,80
110
Cypr
771 657
9 250
83,42
111
Macedonia
2 063 122
25 333
81,44
112
Grecja
10 665 989
131 940
80,84
113
Sierra Leone
5 732 681
71 740
79,91
114
Hiszpania
40 217 413
504 782
79,67
115
Ukraina
48 055 439
603 700
79,60
116
Chorwacja
4 422 248
56 542
78,21
117
BoĹnia i Hercegowina
3 989 018
51 129
78,02
118
Kostaryka
3 896 092
51 100
76,24
119
Egipt
74 718 797
1 001 450
74,61
120
KambodĹźa
13 124 764
181 040
72,50
121
Katar
817 052
11 437
71,44
122
Maroko
31 689 265
446 550
70,96
123
Gruzja
4 934 413
69 700
70,80
124
Malezja
23 092 940
329 750
70,03
125
BuĹgaria
7 537 929
110 910
67,96
126
Timor Wschodni
997 853
14 874
67,09
127
Suazi
1 161 219
17 363
66,88
128
Polinezja Francuska
262 125
4 167
62,90
129
Birma
42 510 537
6 78 500
62,65
130
Benin
7 041 490
112 620
62,52
131
Samoa
178 173
2 860
62,30
132
Brunei
358 098
5 770
62,06
133
Lesotho
1 861 959
30 355
61,34
134
Tunezja
9 924 742
163 610
60,66
135
Honduras
6 669 789
112 090
59,50
136
Jordania
5 460 265
92 300
59,16
137
Etiopia
66 557 553
1 127 127
59,05
138
Uzbekistan
25 981 647
447 400
58,07
139
Wallis i Futuna
15 734
274
57,42
140
Irak
24683313
437 072
56,47
141
Irlandia
3 924 140
702 80
55,84
142
Litwa
3 592 561
65 200
55,10
143
Norfolk
1 853
34
54,50
144
Kenia
31 639 091
582 650
54,30
145
Senegal
10 580 307
196 190
53,93
146
Meksyk
104 907 991
1 972 550
53,18
147
WybrzeĹźe KoĹci SĹoniowej
16 962 491
322 460
52,60
148
CzarnogĂłra
720 872
13 812
52,19
149
BiaĹoruĹ
10 322 151
207 600
49,72
150
Ekwador
13 710 234
283 560
48,35
151
Burkina Faso
1 3228 460
274 200
48,24
152
TadĹźykistan
6 863 752
143 100
47,96
153
FidĹźi
868 531
18 270
47,54
154
Bhutan
2 139 549
47 000
45,52
155
Turks i Caicos
19 350
430
45,00
156
Wyspy Kokosowe
630
14
45,00
157
Afganistan
28 717 213
647 500
44,35
158
Palau
19 717
458
43,05
159
Iran
68 278 826
1 648 000
41,43
160
Nikaragua
5 128 517
129 494
39,60
161
Tanzania
35 922 454
948 087
37,89
162
Panama
2 960 784
78 200
37,86
163
Gwinea Bissau
1 360 827
36 120
37,68
164
Gwinea
9 030 220
245 857
36,73
165
Jemen
19 349 881
527 970
36,65
166
Kolumbia
41 662 073
1 138 910
36,58
167
Ĺotwa
2 348 784
64 589
36,37
168
Erytrea
4 362 254
121 320
35,96
169
Republika PoĹudniowej Afryki
42 768 678
1 219 912
35,06
170
Wyspy Owcze
46 345
1 399
33,13
171
Kamerun
15 746 179
475 440
33,12
172
Zimbabwe
12 576 742
390 580
32,20
173
Estonia
1 408 556
45 226
31,14
174
Stany Zjednoczone
290 342 554
9 639 810
30,15
175
Zjednoczone Emiraty Arabskie
2 484 818
82 880
29,98
176
Liberia
3 317 176
111 370
29,79
177
Madagaskar
16 979 744
587 040
28,92
178
Saint-Pierre i Miquelon
6 976
242
28,83
179
Wenezuela
24 654 694
912 050
27,03
180
Laos
5 921 545
236 800
25,01
181
Kirgistan
4 892 808
198 500
24,65
182
Demokratyczna Republika Konga
5 6625 039
2 345 410
24,14
183
Peru
28 409 897
1 285 220
22,11
184
Mozambik
17 479 266
801 590
21,81
185
Brazylia
182 032 604
8 511 965
21,39
186
Bahamy
297 477
13 940
21,34
187
DĹźibuti
457 130
22 000
20,78
188
Chile
15 665 216
756 950
20,70
189
Szwecja
8 878 085
449 964
19,73
190
Urugwaj
3 413 329
176 220
19,37
191
Gwinea RĂłwnikowa
510 473
28 051
18,20
192
ĹwiÄta Helena
7 367
410
17,97
193
Wyspy Salomona
509 190
28 450
17,90
194
Vanuatu
199 414
12 200
16,35
195
Finlandia
5 190 785
337 030
15,40
196
Sudan
38 114 160
2 505 810
15,21
197
Paragwaj
6 036 900
406 750
14,84
198
Nowa Zelandia
3 951 307
2686 80
14,71
199
Norwegia
4 546 123
324 220
14,02
200
Argentyna
38 740 807
2 766 890
14,00
201
Algieria
32 818 500
2 381 740
13,78
202
Zambia
10 307 333
752 614
13,70
203
Oman
2 807 125
212 460
13,21
204
Somalia
8 025 190
637 657
12,59
205
Arabia Saudyjska
24 293 844
1 960 582
12,39
206
Belize
266 440
22 966
11,60
207
Papua-Nowa Gwinea
5 295 816
462 840
11,44
208
Nowa Kaledonia
210 798
19 060
11,06
209
Turkmenistan
4 775 544
488 100
9,78
210
Mali
11 626 219
1 240 000
9,38
211
Niger
11 058 590
1 267 000
8,73
212
Angola
10 766 471
1 246 700
8,64
213
Kongo
2 954 258
342 000
8,64
214
Rosja
144 526 278
17 075 200
8,46
215
Niue
2 145
260
8,25
216
Boliwia
8 586 443
1 098 580
7,82
217
Czad
9 253 493
1 284 000
7,21
218
Kazachstan
16 763 795
2 727 300
6,15
219
Republika ĹrodkowoafrykaĹska
3 683 538
622 984
5,91
220
Gabon
1 321 560
267 667
4,94
221
Gujana
702 100
214 970
3,27
222
Kanada
32 207 113
9 976 140
3,23
223
Wyspa BoĹźego Narodzenia
433
135
3,21
224
Libia
5 499 074
1 759 540
3,13
225
Mauretania
2 912 584
1 030 700
2,83
226
Islandia
280 798
103 000
2,73
227
Surinam
435 449
163 270
2,67
228
Botswana
1 573 267
600 370
2,62
229
Australia
19 731 984
7 686 850
2,57
230
Namibia
1 927 447
825 418
2,34
231
Gujana Francuska
186 917
91 000
2,05
232
Mongolia
2 712 315
1 565 000
1,73
233
Pitcairn
46
47
0,98
234
Sahara Zachodnia
261 794
266 000
0,98
235
Falklandy
2 967
12 173
0,24
236
Svalbard
2 811
62 049
0,05
237
Grenlandia
56 385
2 166 086
0,03
Zobacz teĹź
- paĹstwa Ĺwiata
- lista paĹstw Ĺwiata wedĹug powierzchni
- lista paĹstw Ĺwiata wedĹug liczby ludnoĹci
- lista paĹstw Ĺwiata wedĹug kontynentĂłw
- LudnoĹÄ Ĺwiata
Kategorie: PaĹstwa Ĺwiata ⢠Tablice geograficzneUkryta kategoria: Strony do weryfikacji
Posted in Państwa świata | No Comments »