Wszystko o państwach całego świata

Lista paĹstw Ĺwiata wedĹug WskaĹşnika Rozwoju Ludzkiego

October 19th, 2008

Mapa przedstawiajÄca Human Development Index (2004)

0.950 i wyĹźszy

0.900â0.949

0.850â0.899

0.800â0.849

0.750â0.799

0.700â0.749

0.650â0.699

0.600â0.649

0.550â0.599

0.500â0.549

0.450â0.499

0.400â0.449

0.350â0.399

0.300â0.349

poniĹźej 0.300

brak danych

PoniĹźsza lista paĹstw Ĺwiata uĹoĹźonych wedĹug WskaĹşnika Rozwoju Ludzkiego zostaĹa stworzona na podstawie Human Development Report 2006 (raportu HDI z 2006 roku) opublikowanego przez Program NarodĂłw Zjednoczonych ds. Rozwoju. WiÄkszoĹÄ danych raportu pochodzi z 2004 roku. WskaĹşnik Rozwoju SpoĹecznego 2005 obejmuje 177 paĹstw: 175 czĹonkĂłw ONZ oraz Hongkong i AutonomiÄ PalestyĹskÄ. 17 paĹstw czĹonkowskich ONZ nie zostaĹo uwzglÄdnionych w liĹcie, poniewaĹź nie dostarczyĹy odpowiednich danych. Lista zawiera takĹźe Ĺrednie HDI regionĂłw Ĺwiata oraz organizacji miÄdzynarodowych.

Do obliczenia syntetycznego miernika HDI wykorzystane zostaĹy nastÄpujÄce dane: Ĺrednia dĹugoĹÄ Ĺźycia, analfabetyzm, poziom edukacji oraz standard Ĺźycia w paĹstwach w skali Ĺwiatowej. W rankingu zawarte zostaĹy takĹźe informacje na temat jakoĹci Ĺźycia, szczegĂłlnie dzieci. WiadomoĹci te pozwalajÄ okreĹliÄ stopieĹ rozwiniÄcia kraju (wysoko, Ĺrednio bÄdĹş nisko), a takĹźe wpĹyw polityki ekonomicznej na jakoĹÄ Ĺźycia. WskaĹşnik stworzyĹ w 1990 roku pakistaĹski ekonomista Mahbub ul Haq.

W raporcie paĹstwa osadzone zostaĹy w trzech kategoriach: paĹstwa wysoko rozwiniÄte (HDI powyĹźej 0,800), paĹstwa Ĺrednio rozwiniÄte (HDI miÄdzy 0,500 a 0,800) oraz paĹstwa sĹabo rozwiniÄte (HDI poniĹźej 0,500).

Spis treĹci

1 Lista paĹstw Ĺwiata wedĹug WskaĹşnika Rozwoju Ludzkiego
2 Zobacz teĹź
3 ĹšrĂłdĹa
4 Linki zewnÄtrzne
5 Przypisy

//

Lista paĹstw Ĺwiata wedĹug WskaĹşnika Rozwoju Ludzkiego

= bez zmian = wzrost = spadek (w HDI)

Wysoko rozwiniÄte

(w nawiasie podana jest zmiana pozycji w porĂłwnaniu z 2005 r.)

Lp.
PaĹstwo
HDI

1.
Norwegia
0.965 (0)

2.
Islandia
0.960 (0)

3.
Australia
0.957 (0)

4.
Irlandia
0.956 (+4)

5.
Szwecja
0.951 (+1)

6.
Kanada
0.950 (-1)

7.
Japonia
0.949 (+4)

8.
Stany Zjednoczone
0.948 (+2)

9.
Szwajcaria
0.947 (-2)

10.
Holandia
0.947 (+2)

11.
Finlandia
0.947 (+2)

12.
Luksemburg
0.945 (-8)

13.
Belgia
0.945 (-4)

14.
Austria
0.944 (+3)

15.
Dania
0.943 (-1)

16.
Francja
0.942 (0)

17.
WĹochy
0.940 (+1)

18.
Wielka Brytania
0.940 (-3)

19.
Hiszpania
0.938 (+2)

20.
Nowa Zelandia
0.936 (-1)

21.
Niemcy
0.932 (-1)

22.
Hongkong
0.927 (0)

23.
Izrael
0.927 (0)

24.
Grecja
0.921 (0)

25.
Singapur
0.916 (0)

26.
Korea PoĹudniowa
0.912 (+2)

27.
SĹowenia
0.910 (-1)

28.
Portugalia
0.904 (-1)

29.
Cypr
0.903 (0)

30.
Czechy
0.885 (+1)

31.
Barbados
0.879 (-1)

32.
Malta
0.875 (0)

Lp.
PaĹstwo
HDI

33.
Kuwejt
0.871 (+11)

34.
Brunei
0.871 (-1)

35.
WÄgry
0.869 (0)

36.
Argentyna
0.863 (-2)

37.
Polska
0.862 (-1)

38.
Chile
0.859 (-1)

39.
Bahrajn
0.859 (+4)

40.
Estonia
0.858 (-2)

41.
Litwa
0.857 (-2)

42.
SĹowacja
0.856 (0)

43.
Urugwaj
0.851 (+3)

44.
Chorwacja
0.846 (+1)

45.
Ĺotwa
0.845 (+3)

46.
Katar
0.844 (-6)

47.
Seszele
0.842 (+4)

48.
Kostaryka
0.841 (-1)

49.
Zjednoczone Emiraty Arabskie
0.839 (-8)

50.
Kuba
0.826 (+2)

51.
Saint Kitts i Nevis
0.825 (-2)

52.
Bahamy
0.825 (-2)

53.
Meksyk
0.821 (0)

54.
BuĹgaria
0.816 (+1)

55.
Tonga
0.815 (-1)

56.
Oman
0.810 (+15)

57.
Trynidad i Tobago
0.809 (0)

58.
Panama
0.809 (-2)

59.
Antigua i Barbuda
0.808 (+1)

60.
Rumunia
0.805 (+4)

61.
Malezja
0.805 (0)

62.
BoĹnia i Hercegowina
0.800 (+6)

63.
Mauritius
0.800 (+2)

Ĺrednio rozwiniÄte

Lp.
PaĹstwo
HDI

64.
Libia
0.798

65.
Rosja
0.797

66.
Macedonia
0.796

67.
BiaĹoruĹ
0.794

68.
Dominika
0.793

69.
Brazylia
0.792

70.
Kolumbia
0.790

71.
Saint Lucia
0.790

72.
Wenezuela
0.784

73.
Albania
0.784

74.
Tajlandia
0.784

75.
Samoa
0.778

76.
Arabia Saudyjska
0.777

77.
Ukraina
0.774

78.
Liban
0.774

79.
Kazachstan
0.774

80.
Armenia
0.768

81.
Chiny
0.768

82.
Peru
0.767

83.
Ekwador
0.765

84.
Filipiny
0.763

85.
Grenada
0.762

86.
Jordania
0.760

87.
Tunezja
0.760

88.
Saint Vincent i Grenadyny
0.759

89.
Surinam
0.759

90.
FidĹźi
0.758

91.
Paragwaj
0.757

92.
Turcja
0.757

93.
Sri Lanka
0.755

94.
Dominikana
0.751

95.
Belize
0.751

96.
Iran
0.746

97.
Gruzja
0.743

98.
Malediwy
0.739

99.
AzerbejdĹźan
0.736

100.
Autonomia PalestyĹska
0.736

101.
Salwador
0.729

102.
Algieria
0.728

103.
Gujana
0.725

104.
Jamajka
0.724

105.
Turkmenistan
0.724

Lp.
PaĹstwo
HDI

106.
Republika Zielonego PrzylÄdka
0.722

107.
Syria
0.716

108.
Indonezja
0.711

109.
Wietnam
0.709

110.
Kirgistan
0.705

111.
Egipt
0.702

112.
Nikaragua
0.698

113.
Uzbekistan
0.696

114.
MoĹdawia
0.694

115.
Boliwia
0.692

116.
Mongolia
0.691

117.
Honduras
0.683

118.
Gwatemala
0.673

119.
Vanuatu
0.670

120.
Gwinea RĂłwnikowa
0.653

121.
Republika PoĹudniowej Afryki
0.653

122.
TadĹźykistan
0.652

123.
Mordwa
0.640

124.
Gabon
0.633

125.
Namibia
0.626

126.
Indie
0.611

127.
Wyspy ĹwiÄtego Tomasza i KsiÄĹźÄca
0.607

128.
Wyspy Salomona
0.592

129.
KambodĹźa
0.583

130.
Birma
0.581

131.
Botswana
0.570

132.
Komory
0.556

133.
Laos
0.553

134.
Pakistan
0.539

135.
Bhutan
0.538

136.
Ghana
0.532

137.
Bangladesz
0.530

138.
Nepal
0.527

139.
Papua-Nowa Gwinea
0.523

140.
Kongo
0.520

141.
Sudan
0.516

142.
Timor Wschodni
0.512

143.
Madagaskar
0.509

144.
Kamerun
0.506

145.
Uganda
0.502

146.
Suazi
0.500

SĹabo rozwiniÄte

Lp.
PaĹstwo
HDI

147.
Togo
0.495

148.
DĹźibuti
0.494

149.
Lesotho
0.494

150.
Jemen
0.492

151.
Zimbabwe
0.491

152.
Kenia
0.491

153.
Mauretania
0.486

154.
Haiti
0.482

155.
Gambia
0.479

156.
Senegal
0.460

157.
Erytrea
0.454

158.
Rwanda
0.450

159.
Nigeria
0.448

160.
Gwinea
0.445

161.
Angola
0.439

162.
Tanzania
0.430

Lp.
PaĹstwo
HDI

163.
Benin
0.428

164.
WybrzeĹźe KoĹci SĹoniowej
0.421

165.
Zambia
0.407

166.
Malawi
0.400

167.
Demokratyczna Republika Konga
0.391

168.
Mozambik
0.390

169.
Burundi
0.384

170.
Etiopia
0.371

171.
Czad
0.368

172.
Republika ĹrodkowoafrykaĹska
0.353

173.
Gwinea Bissau
0.349

174.
Burkina Faso
0.342

175.
Mali
0.338

176.
Sierra Leone
0.335

177.
Niger
0.311

Nie obliczone przez ONZ

PaĹstwo
HDI

Republika ChiĹska (Tajwan)
0.925 (2004)

Makau
0.909 (2004)

Regiony i organizacje

Region/Organizacja
HDI

Ĺwiat
0.741

Kraje rozwiniÄte
0.679

Kraje najmniej rozwiniÄte
0.464

Kraje arabskie
0.680

Ameryka ĹaciĹska i Karaiby
0.795

Azja PoĹudniowa
0.599

Czarna Afryka
0.472

Europa Ĺrodkowa i Wschodnia oraz WNP
0.802

OECD
0.923

Unia Europejska
bd.

Region/Organizacja
HDI

PaĹstwa wysoko rozwiniÄte
0.923

PaĹstwa Ĺrednio rozwiniÄte
0.701

PaĹstwa sĹabo rozwiniÄte
0.427

10 najwyĹźszych HDI wedĹug regionĂłw

Ameryka

Lp.
PaĹstwo
HDI

Wysokie HDI

1.
Kanada
0.950

2.
Stany Zjednoczone
0.948

3.
Barbados
0.879

4.
Argentyna
0.863

5.
Chile
0.859

6.
Urugwaj
0.851

7.
Kostaryka
0.841

8.
Kuba
0.826

9.
Saint Kitts i Nevis
0.825

10.
Bahamy
0.825

Europa

Lp.
PaĹstwo
HDI

Wysokie HDI

1.
Norwegia
0.965

2.
Islandia
0.960

3.
Irlandia
0.956

4.
Szwecja
0.951

5.
Szwajcaria
0.947

6.
Holandia
0.947

7.
Finlandia
0.947

8.
Luksemburg
0.945

9.
Belgia
0.945

10.
Austria
0.944

Azja Wschodnia, PoĹudniowo-Wschodnia oraz Pacyfik

Lp.
PaĹstwo
HDI

Wysokie HDI

1.
Australia
0.957

2.
Japonia
0.949

3.
Nowa Zelandia
0.936

4.
Hongkong
0.927

5.
Singapur
0.916

6.
Korea PoĹudniowa
0.912

7.
Brunei
0.871

8.
Tonga
0.815

9.
Malezja
0.805

Ĺrednie HDI

10.
Tajlandia
0.784

Bliski WschĂłd i Afryka PĂłĹnocna

Lp.
PaĹstwo
HDI

Wysokie HDI

1.
Izrael
0.927

2.
Cypr
0.903

3.
Kuwejt
0.871

4.
Bahrajn
0.859

5.
Katar
0.844

6.
Zjednoczone Emiraty Arabskie
0.839

7.
Oman
0.810

Ĺrednie HDI

8.
Libia
0.798

9.
Arabia Saudyjska
0.777

10.
Liban
0.774

Czarna Afryka

Lp.
PaĹstwo
HDI

Wysokie HDI

1.
Seszele
0.842

2.
Mauritius
0.800

Ĺrednie HDI

3.
Republika Zielonego PrzylÄdka
0.722

4.
Gwinea RĂłwnikowa
0.653

5.
Republika PoĹudniowej Afryki
0.653

6.
Gabon
0.633

7.
Namibia
0.626

8.
W-y ĹwiÄtego Tomasza i KsiÄĹźÄca
0.607

9.
Botswana
0.570

10.
Komory
0.556

10 najniĹźszych HDI wedĹug regionĂłw

Ameryka

Lp.
PaĹstwo
HDI

Niskie HDI

1.
Haiti
0.482

Ĺrednie HDI

2.
Gwatemala
0.673

3.
Honduras
0.683

4.
Boliwia
0.692

5.
Nikaragua
0.698

6.
Jamajka
0.724

7.
Gujana
0.725

8.
Salwador
0.729

9.
Belize
0.751

10.
Dominikana
0.751

Europa

Lp.
PaĹstwo
HDI

Ĺrednie HDI

1.
MoĹdawia
0.694

2.
Ukraina
0.774

3.
Albania
0.784

4.
BiaĹoruĹ
0.794

5.
Macedonia
0.796

Wysokie HDI

6.
BoĹnia i Hercegowina
0.800

7.
Rumunia
0.805

8.
BuĹgaria
0.816

9.
Ĺotwa
0.845

10.
Chorwacja
0.846

Azja Wschodnia, PoĹudniowo-Wschodnia oraz Pacyfik

Lp.
PaĹstwo
HDI

Ĺrednie HDI

1.
Timor Wschodni
0.512

2.
Papua-Nowa Gwinea
0.523

3.
Nepal
0.527

4.
Bangladesz
0.530

5.
Bhutan
0.538

6.
Pakistan
0.539

7.
Laos
0.553

8.
Birma
0.581

9.
KambodĹźa
0.583

10.
Wyspy Salomona
0.592

Bliski WschĂłd & Afryka PĂłĹnocna

Lp.
PaĹstwo
HDI

Niskie HDI

1.
Jemen
0.492

Ĺrednie HDI

2.
Maroko
0.640

3.
Egipt
0.702

4.
Syria
0.716

5.
Algieria
0.728

6.
Autonomia PalestyĹska
0.736

7.
Iran
0.746

8.
Turcja
0.757

9.
Tunezja
0.760

10.
Jordania
0.760

Czarna Afryka

Lp.
PaĹstwo
HDI

Niskie HDI

1.
Niger
0.311

2.
Sierra Leone
0.335

3.
Mali
0.338

4.
Burkina Faso
0.342

5.
Gwinea Bissau
0.349

6.
Republika ĹrodkowoafrykaĹska
0.353

7.
Czad
0.368

8.
Etiopia
0.371

9.
Burundi
0.384

10.
Mozambik
0.390

PaĹstwa, ktĂłre nie dostarczyĹy danych

PaĹstwo
HDI

Afganistan
0.229 (1993)

Andora
0.944 (1997)

CzarnogĂłra
0.789 (1997)

Grenlandia
0.927 (1998)

Irak
0.567 (1999)

Kiribati
0.515 (1998)

Liberia
0.311 (1993)

Liechtenstein
0.946 (1997)

Mikronezja
0.569 (1998)

Monako
0.946 (1997)

PaĹstwo
HDI

Nauru
0.663 (1998)

Korea PĂłĹnocna
0.766 (1995)

Palau
0.861 (1998)

Portoryko
0.942 (1998)

San Marino
0.944 (1997)

Serbia
0.772 (2002)

Somalia
0.221 (1993)

Tuvalu
0.583 (1998)

Watykan
brak danych

Wyspy Marshalla
0.563 (1998)

Zobacz teĹź

WskaĹşnik Rozwoju SpoĹecznego
PaĹstwa Ĺwiata
Pierwszy Ĺwiat
Drugi Ĺwiat
Trzeci Ĺwiat
Czwarty Ĺwiat

ĹšrĂłdĹa

Human Development Report 2006 (en). Program NarodĂłw Zjednoczonych ds. Rozwoju (2006). .
Table 1: Human Development Index, Human Development Report 2006 (en). Human Development Report 2006. Program NarodĂłw Zjednoczonych ds. Rozwoju. .
Tables, Human Development Report 2006 (en). Human Development Report 2006. Program NarodĂłw Zjednoczonych ds. Rozwoju. .

Linki zewnÄtrzne

Archiwistyczne raporty WskaĹşnika Rozwoju SpoĹecznego

Przypisy

â O Human Development Report. Program NarodĂłw Zjednoczonych ds. Rozwoju (2006).
â HDI jedynie dla Chin kontynentalnych, wyĹÄczajÄc Hongkong (osobno w rankingu), Makau i RepublikÄ ChiĹskÄ (Tajwan).
â Oficjalna nazwa kraju to Republika MoĹdowy. PaĹstwo zwane takĹźe MoĹdowa.
â Oficjalna nazwa paĹstwa to Myanmar.
â Oficjalna nazwa kraju to Republika Konga. PaĹstwo zwane takĹźe Kongo-Brazzaville.
â PaĹstwo zwane takĹźe Kongo-Kinszasa.
â PoniewaĹź ONZ nie uznaje Republiki ChiĹskiej (Tajwanu) za niepodlegĹe paĹstwo, raport HDI nie zawiera danych dla “Tajwanu”. RzÄd Republiki ChiĹskiej obliczyĹ HDI w 2004 roku, na podstawie poniĹźszych danych: Ĺrednia dĹugoĹÄ Ĺźycia - 77,5 lat; umiejÄtnoĹÄ pisania i czytania - 97,2%; wskaĹşnik skolaryzacji brutto dla wszystkich poziomĂłw nauczania - 99%; produkt krajowy brutto (PKB) - 26,241$. WyniosĹo ono 0.925. Gdyby Tajwan wliczany byĹ do ONZ-towskiego rankingu HDI 2004, figurowaĹby na 24. miejscu (pomiÄdzy Izraelem a GrecjÄ). National Statistics, R.O.C. (Taiwan) (zh). Directorate General of Budget, Accounting and Statistics, Executive Yuan, R.O.C. (2004). .
â Organizacja NarodĂłw Zjednoczonych nie obliczyĹa HDI dla Makau. RzÄd Makau wyliczyĹ wĹasne HDI w 2004 roku, ktĂłre wyniosĹo 0.909. Gdyby Makau wliczane byĹo do ONZ-towskiego raportu HDI 2004 zajmowaĹoby 25. miejsce (pomiÄdzy GrecjÄ a Singapurem). 2007 Macao in Figures (en). Statistics and Census Service, Macau SAR (2006). .
â PoniĹźsza lista wĹÄcza terytoria poĹoĹźone caĹkowicie w Europie, ĹÄcznie z BiaĹorusiÄ, ktĂłra nie jest czĹonkiem Rady Europy. Lista nie zawiera azjatyckich czĹonkĂłw Rady Europy, tj. Armenia, ani paĹstw transkontynentalnych - zlokalizowanych czÄĹciowo w Azji, np. Kazachstan (nie jest czĹonkiem Rady Europy), AzerbejdĹźan, Gruzja, Rosja i Turcja (czĹonkowie Rady Europy).

Kategorie: Organizacja NarodĂłw Zjednoczonych â˘ Polityka spoĹeczna â˘ WskaĹşniki makroekonomiczne â˘ Strony przeglÄdowe - geografia â˘ PaĹstwa Ĺwiata â˘ Wydarzenia 2005 â˘ Tablice geograficzne

Posted in Państwa świata | No Comments »

PaĹstwa Ĺwiata

October 18th, 2008

Lista paĹstw Ĺwiata obejmuje uszeregowane w porzÄdku alfabetycznym wzglÄdem nazwy krĂłtkiej (o ile taka istnieje) wykazy paĹstw niepodlegĹych, paĹstw nieuznawanych oraz terytoriĂłw zaleĹźnych. W wykazie podano formy nazw zalecane przez KomisjÄ Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

PaĹstwa Ĺwiata uĹoĹźone wg:

powierzchni
liczby ludnoĹci
gÄstoĹci zaludnienia
kontynentĂłw
wysokoĹci szczytĂłw
WskaĹşnika Rozwoju Ludzkiego (HDI)
oczekiwanej dĹugoĹci Ĺźycia

Tematy zwiÄzane z paĹstwami

Lista stolic paĹstw Ĺwiata
Lista etymologii nazw paĹstw
Flaga paĹstwowa
- Flagi paĹstw Ĺwiata
GodĹo paĹstwowe
- GodĹa paĹstw Ĺwiata
UstrĂłj polityczny
- Ustroje polityczne paĹstw Ĺwiata
Hymny paĹstw Ĺwiata
JÄzyki urzÄdowe
Jednostki monetarne
Nazwy okrÄtĂłw
Lista szefĂłw paĹstw i rzÄdĂłw
Lista kobiet szefĂłw paĹstw i rzÄdĂłw
NajdĹuĹźej urzÄdujÄcy przywĂłdcy paĹstw

Tematy uporzÄdkowane wg paĹstw

Miasta
WyĹźsze uczelnie
PrzywĂłdcy
Partie polityczne
Dziedzictwo kulturowe
Domeny internetowe
Nazwiska i imiona na Ĺwiecie

Spis treĹci:
PaĹstwa Ĺwiata: A B C D E F G H I J K L Ĺ M N O P R S T U V Y Z
PaĹstwa nieuznawane (quasi-paĹstwa, paĹstwa de facto niepodlegĹe)
Terytoria zaleĹźne

PaĹstwa Ĺwiata

Wykaz obejmuje 192 paĹstwa bÄdÄce czĹonkami Organizacji NarodĂłw Zjednoczonych oraz Watykan.

A

Afganistan - Islamska Republika Afganistanu
Albania - Republika Albanii
Algieria - Algierska Republika Ludowo-Demokratyczna
Andora - KsiÄstwo Andory
Angola - Republika Angoli
Antigua i Barbuda
Arabia Saudyjska - KrĂłlestwo Arabii Saudyjskiej
Argentyna - Republika ArgentyĹska
Armenia - Republika Armenii
Australia - ZwiÄzek Australijski
Austria - Republika Austrii
AzerbejdĹźan - Republika AzerbejdĹźanu

B

Bahamy - WspĂłlnota BahamĂłw
Bahrajn - KrĂłlestwo Bahrajnu
Bangladesz - Ludowa Republika Bangladeszu
Barbados
Belgia - KrĂłlestwo Belgii
Belize
Benin - Republika Beninu
Bhutan - KrĂłlestwo Bhutanu
BiaĹoruĹ - Republika BiaĹorusi
Birma - ZwiÄzek BirmaĹski
Boliwia - Republika Boliwii
BoĹnia i Hercegowina
Botswana - Republika Botswany
Brazylia - Federacyjna Republika Brazylii
Brunei - PaĹstwo Brunei Darussalam
BuĹgaria - Republika BuĹgarii
Burkina Faso
Burundi - Republika Burundi

C

Chile - Republika Chile
Chiny - ChiĹska Republika Ludowa
Chorwacja - Republika Chorwacji
Cypr - Republika Cypryjska
Czad - Republika Czadu
CzarnogĂłra - Republika CzarnogĂłry
Czechy - Republika Czeska

D

Dania - KrĂłlestwo Danii
Demokratyczna Republika Konga
Dominika - WspĂłlnota Dominiki
Dominikana - Republika DominikaĹska
DĹźibuti - Republika DĹźibuti

E

Egipt - Arabska Republika Egiptu
Ekwador - Republika Ekwadoru
Erytrea - PaĹstwo Erytrea
Estonia - Republika EstoĹska
Etiopia - Federalna Demokratyczna Republika Etiopii

F

FidĹźi - Republika Wysp FidĹźi
Filipiny - Republika Filipin
Finlandia - Republika Finlandii
Francja - Republika Francuska

G

Gabon - Republika GaboĹska
Gambia - Republika Gambii
Ghana - Republika Ghany
Grecja - Republika Grecka
Grenada
Gruzja
Gujana - Kooperacyjna Republika Gujany
Gwatemala - Republika Gwatemali
Gwinea - Republika Gwinei
Gwinea Bissau - Republika Gwinei Bissau
Gwinea RĂłwnikowa - Republika Gwinei RĂłwnikowej

H

Haiti - Republika Haiti
Hiszpania - KrĂłlestwo Hiszpanii
Holandia - KrĂłlestwo NiderlandĂłw
Honduras - Republika Hondurasu

I

Indie - Republika Indii
Indonezja - Republika Indonezji
Irak - Republika Iraku
Iran - Islamska Republika Iranu
Irlandia
Islandia - Republika Islandii
Izrael - PaĹstwo Izrael

J

Jamajka
Japonia
Jemen - Republika JemeĹska
Jordania - JordaĹskie KrĂłlestwo Haszymidzkie

K

KambodĹźa - KrĂłlestwo KambodĹźy
Kamerun - Republika Kamerunu
Kanada
Katar - PaĹstwo Katar
Kazachstan - Republika Kazachstanu
Kenia - Republika Kenii
Kirgistan - Republika Kirgiska
Kiribati - Republika Kiribati
Kolumbia - Republika Kolumbii
Komory - ZwiÄzek KomorĂłw
Kongo - Republika Konga
Korea PoĹudniowa - Republika Korei
Korea PĂłĹnocna - KoreaĹska Republika Ludowo-Demokratyczna
Kostaryka - Republika Kostaryki
Kuba - Republika Kuby
Kuwejt - PaĹstwo Kuwejt

L

Laos - LaotaĹska Republika Ludowo-Demokratyczna
Lesotho - KrĂłlestwo Lesotho
Liban - Republika LibaĹska
Liberia - Republika Liberii
Libia - Wielka Arabska Libijska DĹźamahirijja Ludowo-Socjalistyczna
Liechtenstein - KsiÄstwo Liechtensteinu
Litwa - Republika Litewska
Luksemburg - Wielkie KsiÄstwo Luksemburga

Ĺ

Ĺotwa - Republika Ĺotewska

M

Macedonia - Republika Macedonii
Madagaskar - Republika Madagaskaru
Malawi - Republika Malawi
Malediwy - Republika MalediwĂłw
Malezja
Mali - Republika Mali
Malta - Republika Malty
Maroko - KrĂłlestwo MarokaĹskie
Mauretania - Islamska Republika MauretaĹska
Mauritius - Republika Mauritiusa
Meksyk - MeksykaĹskie Stany Zjednoczone
Mikronezja - Sfederowane Stany Mikronezji
MoĹdawia - Republika MoĹdawii
Monako - KsiÄstwo Monako
Mongolia - Republika Mongolska
Mozambik - Republika Mozambiku

N

Namibia - Republika Namibii
Nauru - Republika Nauru
Nepal
Niemcy - Republika Federalna Niemiec
Niger - Republika Nigru
Nigeria - Federalna Republika Nigerii
Nikaragua - Republika Nikaragui
Norwegia - KrĂłlestwo Norwegii
Nowa Zelandia

O

Oman - SuĹtanat Omanu

P

Pakistan - Islamska Republika Pakistanu
Palau - Republika Palau
Panama - Republika Panamy
Papua-Nowa Gwinea - NiezaleĹźne PaĹstwo Papui-Nowej Gwinei
Paragwaj - Republika Paragwaju
Peru - Republika Peru
Polska - Rzeczpospolita Polska
Portugalia - Republika Portugalska

R

Republika PoĹudniowej Afryki
Republika ĹrodkowoafrykaĹska
Republika Zielonego PrzylÄdka
Rosja - Federacja Rosyjska
Rumunia
Rwanda - Republika Rwandy

S

Saint Kitts i Nevis - Federacja Saint Kitts i Nevis
Saint Lucia
Saint Vincent i Grenadyny
Salwador - Republika Salwadoru
Samoa - NiezaleĹźne PaĹstwo Samoa
San Marino - Republika San Marino
Senegal - Republika Senegalu
Serbia - Republika Serbii
Seszele - Republika Seszeli
Sierra Leone - Republika Sierra Leone
Singapur - Republika Singapuru
SĹowacja - Republika SĹowacka
SĹowenia - Republika SĹowenii
Somalia - Republika Somalijska
Sri Lanka - Demokratyczno-Socjalistyczna Republika Sri Lanki
Stany Zjednoczone - Stany Zjednoczone Ameryki
Suazi - KrĂłlestwo Suazi
Sudan - Republika Sudanu
Surinam - Republika Surinamu
Syria - Syryjska Republika Arabska
Szwajcaria - Konfederacja Szwajcarska
Szwecja - KrĂłlestwo Szwecji

T

TadĹźykistan - Republika TadĹźykistanu
Tajlandia - KrĂłlestwo Tajlandii
Tanzania - Zjednoczona Republika Tanzanii
Timor Wschodni - Demokratyczna Republika Timoru Wschodniego
Togo - Republika Togijska
Tonga - KrĂłlestwo Tonga
Trynidad i Tobago - Republika Trynidadu i Tobago
Tunezja - Republika Tunezyjska
Turcja - Republika Turcji
Turkmenistan
Tuvalu

U

Uganda - Republika Ugandy
Ukraina
Urugwaj - Wschodnia Republika Urugwaju
Uzbekistan - Republika Uzbekistanu

V

Vanuatu - Republika Vanuatu

W

Watykan - PaĹstwo WatykaĹskie (Stolica Apostolska)
Wenezuela - BoliwariaĹska Republika Wenezueli
WÄgry - Republika WÄgierska
Wielka Brytania - Zjednoczone KrĂłlestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii PĂłĹnocnej
Wietnam - Socjalistyczna Republika Wietnamu
WĹochy - Republika WĹoska
WybrzeĹźe KoĹci SĹoniowej - Republika WybrzeĹźa KoĹci SĹoniowej
Wyspy Marshalla - Republika Wysp Marshalla
Wyspy Salomona
Wyspy ĹwiÄtego Tomasza i KsiÄĹźÄca - Demokratyczna Republika Wysp ĹwiÄtego Tomasza i KsiÄĹźÄcej

Z

Zambia - Republika Zambii
Zimbabwe - Republika Zimbabwe
Zjednoczone Emiraty Arabskie - PaĹstwo Zjednoczonych EmiratĂłw Arabskich

PaĹstwa nieuznawane (quasi-paĹstwa, paĹstwa de facto niepodlegĹe)

Wykaz paĹstw nieuznawanych (quasi-paĹstw, paĹstw de facto niepodlegĹych) obejmuje kraje, ktĂłre posiadajÄ swoje terytoria, ludnoĹÄ i rzÄdy sprawujÄce suwerennÄ nad nimi kontrolÄ, lecz nie uzyskaĹy uznania swojej paĹstwowoĹci na arenie miÄdzynarodowej, lub tÄ paĹstwowoĹÄ uznaje niewielka liczba paĹstw.

Abchazja - Republika Abchazji
Cypr PĂłĹnocny - Turecka Republika Cypru PĂłĹnocnego
GĂłrski Karabach - Republika GĂłrskiego Karabachu
Naddniestrze - NaddniestrzaĹska Republika MoĹdawska
Kosowo - Republika Kosowo
Osetia PoĹudniowa - Republika Osetii PoĹudniowej
Sahara Zachodnia - Saharyjska Arabska Republika Demokratyczna
Somaliland - Republika Somalilandu
Tajwan - Republika ChiĹska

Terytoria zaleĹźne

Nie ma kryteriĂłw pozwalajÄcych w kaĹźdym przypadku jednoznacznie rozstrzygnÄÄ, czy dany obszar stanowi terytorium zaleĹźne, czy jest integralnÄ czÄĹciÄ jakiegoĹ paĹstwa. Lista terytoriĂłw niesamodzielnych ONZ liczy tylko 16 pozycji, natomiast w oficjalnych wykazach terytoriĂłw zamorskich poszczegĂłlnych paĹstw uwzglÄdnianych jest znacznie wiÄcej takich jednostek. UstalajÄc, czy dany obszar jest terytorium zaleĹźnym naleĹźy braÄ rĂłwnieĹź pod uwagÄ jego oddalenie od kraju macierzystego i szczegĂłlny status administracyjny. Lista obejmuje 66 terytoriĂłw zaleĹźnych - zgodnie z ustaleniami Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

Akrotiri (terytorium Wielkiej Brytanii)
Anguilla (terytorium Wielkiej Brytanii)
Antyle Holenderskie (terytorium Holandii)
Aruba (terytorium Holandii)
Australijskie Terytorium Antarktyczne (terytorium Australii)
Baker (terytorium StanĂłw Zjednoczonych)
Bermudy (terytorium Wielkiej Brytanii)
Brytyjskie Terytorium Antarktyczne (terytorium Wielkiej Brytanii)
Brytyjskie Terytorium Oceanu Indyjskiego (terytorium Wielkiej Brytanii)
Brytyjskie Wyspy Dziewicze (terytorium Wielkiej Brytanii)
Clipperton (terytorium Francji)
Dependencja Rossa (terytorium Nowej Zelandii)
Dhekelia (terytorium Wielkiej Brytanii)
Falklandy (terytorium Wielkiej Brytanii)
Francuskie Terytoria PoĹudniowe i Antarktyczne (terytorium Francji)
Georgia PoĹudniowa i Sandwich PoĹudniowy (terytorium Wielkiej Brytanii)
Gibraltar (terytorium Wielkiej Brytanii)
Grenlandia (terytorium Danii)
Guam - Terytorium Guamu (terytorium StanĂłw Zjednoczonych)
Guernsey - Baliwat Guernsey (terytorium Wielkiej Brytanii)
Gujana Francuska (terytorium Francji)
Gwadelupa (terytorium Francji)
Howland (terytorium StanĂłw Zjednoczonych)
Jan Mayen (terytorium Norwegii)
Jarvis (terytorium StanĂłw Zjednoczonych)
Jersey - Baliwat Jersey (terytorium Wielkiej Brytanii)
Johnston (terytorium StanĂłw Zjednoczonych)
Kajmany (terytorium Wielkiej Brytanii)
Kingman (terytorium StanĂłw Zjednoczonych)
Majotta (terytorium Francji)
Mariany PĂłĹnocne - WspĂłlnota MarianĂłw PĂłĹnocnych (terytorium StanĂłw Zjednoczonych)
Martynika (terytorium Francji)
Midway - Wyspy Midway (terytorium StanĂłw Zjednoczonych)
Montserrat (terytorium Wielkiej Brytanii)
Navassa (terytorium StanĂłw Zjednoczonych)
Niue (terytorium Nowej Zelandii)
Norfolk - Terytorium Wyspy Norfolk (terytorium Australii)
Nowa Kaledonia (terytorium Francji)
Palestyna
Palmyra (terytorium StanĂłw Zjednoczonych)
Pitcairn - Wyspy Pitcairn (terytorium Wielkiej Brytanii)
Polinezja Francuska (terytorium Francji)
Portoryko - WspĂłlnota Portoryka, Wolne Stowarzyszone PaĹstwo Portoryko (terytorium StanĂłw Zjednoczonych)
Reunion (terytorium Francji)
Saint-BarthĂŠlemy (terytorium Francji)
Saint-Martin (terytorium Francji)
Saint Pierre i Miquelon (terytorium Francji)
Samoa AmerykaĹskie - Terytorium Samoa AmerykaĹskiego (terytorium StanĂłw Zjednoczonych)
Svalbard (terytorium Norwegii)
ĹwiÄta Helena (terytorium Wielkiej Brytanii)
Tokelau (terytorium Nowej Zelandii)
Turks i Caicos - Wyspy Turks i Caicos (terytorium Wielkiej Brytanii)
Wake (terytorium StanĂłw Zjednoczonych)
Wallis i Futuna (terytorium Francji)
Wyspa Bouveta (terytorium Norwegii)
Wyspa BoĹźego Narodzenia - Terytorium Wyspy BoĹźego Narodzenia (terytorium Australii)
Wyspa Man (terytorium Wielkiej Brytanii)
Wyspa Piotra I (terytorium Norwegii)
Wyspy Ashmore i Cartiera - Terytorium Wysp Ashmore i Cartiera (terytorium Australii)
Wyspy Cooka (terytorium Nowej Zelandii)
Wyspy Dziewicze StanĂłw Zjednoczonych (terytorium StanĂłw Zjednoczonych)
Wyspy Heard i McDonalda - Terytorium Wysp Heard i McDonalda (terytorium Australii)
Wyspy Kokosowe - Terytorium Wysp Kokosowych (Keelinga) (terytorium Australii)
Wyspy Morza Koralowego - Terytorium Wysp Morza Koralowego (terytorium Australii)
Wyspy Owcze (terytorium Danii)
Ziemia KrĂłlowej Maud (terytorium Norwegii)

Zobacz teĹź

PaĹstwa nieuznawane
Terytoria autonomiczne na Ĺwiecie
Terytoria zaleĹźne na Ĺwiecie
paĹstwo - narĂłd - obywatelstwo
organizacja miÄdzynarodowa
PaĹstwa Europy
Lista etymologii nazw paĹstw
WikiProjekt Geografia paĹstw Ĺwiata

Linki zewnÄtrzne

Strona o podobnej tematyce (gĹĂłwne ĹşrĂłdĹo):The World Factbook 2007.
Portal poĹwiÄcony krajom Ĺwiata: PaĹstwa Ĺwiata.
Nazwy paĹstw w rĂłĹźnych jÄzykach: aby wybraÄ jÄzyk kliknij odpowiedni przycisk na dole strony, ktĂłra siÄ otworzy
Oficjalny wykaz nazw paĹstw i terytoriĂłw zaleĹźnych: Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej

Przypisy

â W tekstach oficjalnych uĹźywa siÄ nazwy ZwiÄzek Myanmar
â W tekstach oficjalnych uĹźywa siÄ nazwy ByĹa JugosĹowiaĹska Republika Macedonii
â W tekstach oficjalnych uĹźywa siÄ nazwy Republika MoĹdowy
â Formalnie Stolica Apostolska oraz PaĹstwo WatykaĹskie sÄ dwoma rĂłĹźnymi podmiotami prawa miÄdzynarodowego, jednak ich kompetencje siÄ przenikajÄ i uzupeĹniajÄ oraz odnoszÄ siÄ to tego samego terytorium
â W tekstach oficjalnych uĹźywa siÄ nazwy Republika CĂ´te d’Ivoire
â 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 DĹuga forma nazwy nie jest wymieniana w publikacjach Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej
â Na arenie miÄdzynarodowej uznawana za czÄĹÄ Gruzji jako Abchaska Republika Autonomiczna
â Uzwawany wyĹÄcznie przez TurcjÄ, przez pozostaĹe paĹstwa uznawany za czÄĹÄ Cypru
â Na arenie miÄdzynarodowej uznawany za czÄĹÄ AzerbejdĹźanu
â Na arenie miÄdzynarodowej uznawane za czÄĹÄ MoĹdawii
â DĹuga forma nazwy nie jest wymieniana w publikacjach Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jednak Rada MinistrĂłw uznajÄc niepodlegĹoĹÄ kraju w dn. 26.02.2008 uĹźyĹa nazwy Republika Kosowo niespotykanej w nazwach innych paĹstw, gdyĹź zgodnie z reguĹami jÄzyka polskiego czĹon “republika” w nazwach jednostek administracyjnych ĹÄczy siÄ wyĹÄcznie z przymiotnikiem lub dopeĹniaczem, a nigdy z mianownikiem
â Na arenie miÄdzynarodowej przez wiÄkszoĹÄ paĹstw uznawane za czÄĹÄ Serbii pod administracjÄ ONZ. Administracja miÄdzynarodowa stosuje wyĹÄcznie krĂłtkÄ nazwÄ, wĹadze Serbii obok nazwy krĂłtkiej stosujÄ formÄ dĹugÄ - Prowincja Autonomiczna Kosowo i Metochia
â Na arenie miÄdzynarodowej uznawana za czÄĹÄ Gruzji
â Status polityczny nierozstrzygniÄty, de facto stanowi czÄĹÄ Maroka, de iure jej niepodlegĹoĹÄ uznawana jest przez kilkadziesiÄt paĹstw Ĺwiata
â Na arenie miÄdzynarodowej uznawany za czÄĹÄ Somalii
â Formalnie czÄĹÄ Chin. Na arenie miÄdzynarodowej uznawany jako paĹstwo-reprezentant caĹych Chin, pod nazwÄ Republika ChiĹska, przez 24 paĹstwa (Belize, Burkina Faso, Dominikana, Gambia, Gwatemala, Haiti, Honduras, Kiribati, Malawi, Nauru, Nikaragua, Palau, Panama, Paragwaj, Saint Kitts i Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent i Grenadyny, Salwador, Suazi, Tuvalu, Watykan, Wyspy Marshalla, Wyspy Salomona, Wyspy ĹwiÄtego Tomasza i KsiÄĹźÄca), przez pozostaĹe kraje uznawany jako integralna czÄĹÄ ChiĹskiej Republiki Ludowej i nazywany Tajwan (wg polskiego MSZ nazwa Republika ChiĹska nie powinna byÄ stosowana w Polsce). De facto stanowi osobny suwerenny organizm paĹstwowy. WĹadze Tajwanu stosujÄ zarĂłwno nazwÄ oficjalnÄ “Republika ChiĹska”, jak i formÄ skrĂłconÄ “Tajwan”.
â 17,0 17,1 17,2 17,3 17,4 Na mocy Traktatu Antarktycznego do roku 1991 zostaĹy zawieszone roszczenia terytorialne do obszarĂłw znajdujÄcych siÄ na poĹudnie od 60Â°S. Na mocy podpisanego 30 kwietnia 1991 w Madrycie ukĹadu, postanowienia Traktatu Antarktycznego odnoĹnie roszczeĹ terytorialnych zostaĹy przedĹuĹźone do 2041 roku
â 18,0 18,1 Roszczenia Argentyny
â Roszczenia Hiszpanii
â Roszczenia Haiti
â Ostateczny status polityczny nieustalony
â Obie nazwy sÄ w uĹźyciu
â Roszczenia Wysp Marshalla

Kategorie: PaĹstwa Ĺwiata â˘ Strony przeglÄdowe - geografia â˘ Nazwy geograficzne

Posted in Państwa świata | No Comments »

Lista paĹstw ONZ

October 18th, 2008

Lista paĹstw ONZ - lista paĹstw czĹonkowskich ONZ na podstawie UN Press Release ORG/1360/Rev.1 (28 czerwca 2006).

ListÄ tÄ, rozszerzonÄ o Watykan, przyjmuje siÄ czÄsto za spis wszystkich istniejÄcych paĹstw Ĺwiata, jednak wobec braku jednolitej definicji paĹstwa jest to zabieg kontrowersyjny.

Lista paĹstw czĹonkowskich ONZ wraz z datami przystÄpienia

Nazwy paĹstw bÄdÄcych czĹonkami pierwotnymi zostaĹy wytĹuszczone.

Afganistan
19 listopada 1946

Albania
14 grudnia 1955

Algieria
8 paĹşdziernika 1962

Andora
28 lipca 1993

Angola
1 grudnia 1976

Antigua i Barbuda
11 listopada 1981

Arabia Saudyjska
24 paĹşdziernika 1945

Argentyna
24 paĹşdziernika 1945

Armenia
2 marca 1992

Australia
1 listopada 1945

Austria
14 grudnia 1955

AzerbejdĹźan
2 marca 1992

Bahamy
18 wrzeĹnia 1973

Bahrajn
21 wrzeĹnia 1971

Bangladesz
17 wrzeĹnia 1974

Barbados
9 grudnia 1966

Belgia
27 grudnia 1945

Belize
25 wrzeĹnia 1981

Benin
20 wrzeĹnia 1960

Bhutan
21 wrzeĹnia 1971

BiaĹoruĹ (do 1991 r. BiaĹoruska SRR)
24 paĹşdziernika 1945

Birma
19 kwietnia 1948

Boliwia
14 listopada 1945

BoĹnia i Hercegowina
22 maja 1992

Botswana
17 paĹşdziernika 1966

Brazylia
24 paĹşdziernika 1945

Brunei
21 wrzeĹnia 1984

BuĹgaria
14 grudnia 1955

Burkina Faso
20 wrzeĹnia 1960

Burundi
18 wrzeĹnia 1962

Chile
24 paĹşdziernika 1945

Chiny
24 paĹşdziernika 1945

Chorwacja
22 maja 1992

Cypr
20 wrzeĹnia 1960

Czad
20 wrzeĹnia 1960

CzarnogĂłra
28 czerwca 2006

Czechy
19 stycznia 1993

Dania
24 paĹşdziernika 1945

Demokratyczna Republika Konga
20 wrzeĹnia 1960

Dominika
18 grudnia 1978

Dominikana
24 paĹşdziernika 1945

DĹźibuti
20 wrzeĹnia 1977

Egipt
24 paĹşdziernika 1945

Ekwador
21 grudnia 1945

Erytrea
28 maja 1993

Estonia
17 wrzeĹnia 1991

Etiopia
13 listopada 1945

FidĹźi
13 paĹşdziernika 1970

Filipiny
24 paĹşdziernika 1945

Finlandia
14 grudnia 1955

Francja
24 paĹşdziernika 1945

Gabon
20 wrzeĹnia 1960

Gambia
21 wrzeĹnia 1965

Ghana
8 marca 1957

Grecja
25 paĹşdziernika 1945

Grenada
17 wrzeĹnia 1974

Gruzja
31 lipca 1992

Gujana
20 wrzeĹnia 1966

Gwatemala
21 listopada 1945

Gwinea
12 grudnia 1958

Gwinea Bissau
17 wrzeĹnia 1974

Gwinea RĂłwnikowa
12 listopada 1968

Haiti
24 paĹşdziernika 1945

Hiszpania
14 grudnia 1955

Holandia
10 grudnia 1945

Honduras
17 grudnia 1945

Indie
30 paĹşdziernika 1945

Indonezja
28 wrzeĹnia 1950

Irak
21 grudnia 1945

Iran
24 paĹşdziernika 1945

Irlandia
14 grudnia 1955

Islandia
19 listopada 1946

Izrael
11 maja 1949

Jamajka
18 wrzeĹnia 1962

Japonia
18 grudnia 1956

Jemen
30 wrzeĹnia 1947

Jordania
14 grudnia 1955

KambodĹźa
14 grudnia 1955

Kamerun
20 wrzeĹnia 1960

Kanada
9 listopada 1945

Katar
21 wrzeĹnia 1971

Kazachstan
2 marca 1992

Kenia
16 grudnia 1963

Kirgistan
2 marca 1992

Kiribati
14 wrzeĹnia 1999

Kolumbia
5 listopada 1945

Komory
12 listopada 1975

Kongo
20 wrzeĹnia 1960

Korea PoĹudniowa
17 wrzeĹnia 1991

Korea PĂłĹnocna
17 wrzeĹnia 1991

Kostaryka
2 listopada 1945

Kuba
24 paĹşdziernika 1945

Kuwejt
14 maja 1963

Laos
14 grudnia 1955

Lesotho
17 paĹşdziernika 1966

Liban
24 paĹşdziernika 1945

Liberia
2 listopada 1945

Libia
14 grudnia 1955

Liechtenstein
18 wrzeĹnia 1990

Litwa
17 wrzeĹnia 1991

Luksemburg
24 paĹşdziernika 1945

Ĺotwa
17 wrzeĹnia 1991

Macedonia (jako ByĹa JugosĹowiaĹska Republika Macedonii)
8 kwietnia 1993

Madagaskar
20 wrzeĹnia 1960

Malawi
1 grudnia 1964

Malediwy
21 wrzeĹnia 1965

Malezja
17 wrzeĹnia 1957

Mali
28 wrzeĹnia 1960

Malta
1 grudnia 1964

Maroko
12 listopada 1956

Mauretania
27 paĹşdziernika 1961

Mauritius
24 kwietnia 1968

Meksyk
7 listopada 1945

Mikronezja
17 wrzeĹnia 1991

MoĹdawia
2 marca 1992

Monako
28 maja 1993

Mongolia
27 paĹşdziernika 1961

Mozambik
16 wrzeĹnia 1975

Namibia
23 kwietnia 1990

Nauru
14 wrzeĹnia 1999

Nepal
14 grudnia 1955

Niemcy
18 wrzeĹnia 1973

Niger
20 wrzeĹnia 1960

Nigeria
7 paĹşdziernika 1960

Nikaragua
24 paĹşdziernika 1945

Norwegia
27 listopada 1945

Nowa Zelandia
24 paĹşdziernika 1945

Oman
7 paĹşdziernika 1971

Pakistan
30 wrzeĹnia 1947

Palau
15 grudnia 1994

Panama
13 listopada 1945

Papua-Nowa Gwinea
10 paĹşdziernika 1975

Paragwaj
24 paĹşdziernika 1945

Peru
31 paĹşdziernika 1945

Polska
24 paĹşdziernika 1945

Portugalia
14 grudnia 1955

Republika PoĹudniowej Afryki
7 listopada 1945

Republika ĹrodkowoafrykaĹska
20 wrzeĹnia 1960

Republika Zielonego PrzylÄdka
16 wrzeĹnia 1975

Rosja (do 1991 r. ZSRR)
24 paĹşdziernika 1945

Rwanda
18 wrzeĹnia 1962

Rumunia
14 grudnia 1955

Saint Kitts i Nevis
23 wrzeĹnia 1983

Saint Lucia
18 wrzeĹnia 1979

Saint Vincent i Grenadyny
16 wrzeĹnia 1980

Salwador
24 paĹşdziernika 1945

Samoa
15 grudnia 1976

San Marino
2 marca 1992

Senegal
28 wrzeĹnia 1960

Serbia
1 listopada 2000

Seszele
21 wrzeĹnia 1976

Sierra Leone
27 wrzeĹnia 1961

Singapur
21 wrzeĹnia 1965

SĹowacja
19 stycznia 1993

SĹowenia
22 maja 1992

Somalia
20 wrzeĹnia 1960

Sri Lanka
14 grudnia 1955

Stany Zjednoczone
24 paĹşdziernika 1945

Suazi
24 wrzeĹnia 1968

Sudan
12 listopada 1956

Surinam
4 grudnia 1975

Syria
24 paĹşdziernika 1945

Szwajcaria
10 wrzeĹnia 2002

Szwecja
19 listopada 1946

TadĹźykistan
2 marca 1992

Tajlandia
16 grudnia 1946

Tanzania
14 grudnia 1961

Timor Wschodni
27 wrzeĹnia 2002

Togo
20 wrzeĹnia 1960

Tonga
14 wrzeĹnia 1999

Trynidad i Tobago
18 wrzeĹnia 1962

Tunezja
12 listopada 1956

Turcja
24 paĹşdziernika 1945

Turkmenistan
2 marca 1992

Tuvalu
5 wrzeĹnia 2000

Uganda
25 paĹşdziernika 1962

Ukraina (do 1991 r. UkraiĹska SRR)
24 paĹşdziernika 1945

Urugwaj
18 grudnia 1945

Uzbekistan
2 marca 1992

Vanuatu
15 wrzeĹnia 1981

Wenezuela
15 listopada 1945

WÄgry
14 grudnia 1955

Wielka Brytania
24 paĹşdziernika 1945

Wietnam
20 wrzeĹnia 1977

WĹochy
14 grudnia 1955

WybrzeĹźe KoĹci SĹoniowej
20 wrzeĹnia 1960

Wyspy Marshalla
17 wrzeĹnia 1991

Wyspy Salomona
19 wrzeĹnia 1978

Wyspy ĹwiÄtego Tomasza i KsiÄĹźÄca
16 wrzeĹnia 1975

Zambia
1 grudnia 1964

Zimbabwe
25 sierpnia 1980

Zjednoczone Emiraty Arabskie
9 grudnia 1971

Zobacz teĹź

PaĹstwo
PaĹstwa Ĺwiata
Organizacja miÄdzynarodowa
Terytorium zaleĹźne
Kolonia
Liga NarodĂłw

Linki zewnÄtrzne

http://www.un.org/Overview/unmember.html

p â˘ d â˘ e
Organizacja NarodĂłw Zjednoczonych

Dokumenty

Karta NarodĂłw Zjednoczonych Âˇ Rezolucje Zgromadzenia OgĂłlnego ONZ Âˇ Rezolucje Rady BezpieczeĹstwa ONZ

CzĹonkostwo

CzĹonkowie ONZ

GĹĂłwne organy

Zgromadzenie OgĂłlne Âˇ Rada BezpieczeĹstwa Âˇ Rada Gospodarcza i SpoĹeczna Âˇ Rada Powiernicza Âˇ MiÄdzynarodowy TrybunaĹ SprawiedliwoĹci Âˇ Sekretariat

Programy i fundusze

UNCTAD Âˇ UNDCP Âˇ UNEP Âˇ UNHSP Âˇ UNDP Âˇ UNFPA Âˇ UNHCR Âˇ UNICEF Âˇ WFP Âˇ UNRWA

Agencje wyspecjalizowane

MOP Âˇ FAO Âˇ UNESCO Âˇ WHO Âˇ Bank Ĺwiatowy Âˇ MFW Âˇ ICAO Âˇ IMO Âˇ ITU Âˇ UPU Âˇ WMO Âˇ WIPO Âˇ IFAD Âˇ UNIDO

Misje pokojowe

BINUB Âˇ MINURSO Âˇ MINUSTAH Âˇ MONUA Âˇ MONUC Âˇ ONUB Âˇ UNAMA Âˇ UNCRO Âˇ UNDOF Âˇ UNEF Âˇ UNFICYP Âˇ UNIFIL Âˇ UNMEE Âˇ UNMIL Âˇ UNMIN Âˇ UNMIS Âˇ UNMIT Âˇ UNOCI Âˇ UNOMIG Âˇ UNOTIL Âˇ UNPROFOR Âˇ UNPSG Âˇ UNRWA Âˇ UNTSO

Liga NarodĂłw

Kategorie: Organizacja NarodĂłw Zjednoczonych â˘ PaĹstwa Ĺwiata â˘ Nazwy geograficzne

Posted in Państwa świata | No Comments »

Religia paĹstwowa

October 17th, 2008

Religia paĹstwowa â religia wspierana ideowo, jako jedyna, przez paĹstwo. Jej struktury wyznaniowe sÄ najczÄĹciej bÄdĹş bezpoĹrednio finansowane przez paĹstwo, bÄdĹş posiadajÄ przywileje wzglÄdem innych wyznaĹ. W systemach monarchicznych jest to z reguĹy religia wyznawana przez panujÄcego wĹadcÄ. Nierzadko obowiÄzujÄ regulacje zakazujÄce osobom innych wyznaĹ zajmowania okreĹlonych stanowisk, sprawowania przez duchownych pewnych funkcji administracyjnych, uprzywilejowania nauki religii paĹstwowej w szkoĹach.

W Unii Europejskiej religiami paĹstwowymi sÄ np. prawosĹawie w Grecji, anglikanizm w Anglii, prezbiterianizm w Szkocji, luteranizm w Danii. W tych krajach zakazana jest jednak dyskryminacja osĂłb naleĹźÄcych do mniejszoĹci wyznaniowych. W roku 2000 Szwecja zrezygnowaĹa z luteranizmu jako religii paĹstwowej, gdyĹź wiÄkszoĹÄ SzwedĂłw pomimo przynaleĹźnoĹci do KoĹcioĹa luteraĹskiego nie uczestniczy w praktykach religijnych.

Niekiedy religia panujÄca byĹa (jest) jedynÄ religiÄ tolerowanÄ w paĹstwie, np. katolicyzm w Watykanie czy islam w Arabii Saudyjskiej.

Spis treĹci

1 Religie paĹstwowe na Ĺwiecie

//

Religie paĹstwowe na Ĺwiecie

Religie paĹstwowe na Ĺwiecie.

PaĹstwa chrzeĹcijaĹskie

Katolicyzm

Argentyna
Boliwia
Kostaryka
Liechtenstein
Malta
Monako
Salwador
SĹowacja
Szwajcaria (kantony: Appenzell Innerrhoden, Nidwalden, Schwyz, Uri; kantony starokatolickie: Argowia, Bazylea, Berno)
Watykan

PrawosĹawie

Cypr
Finlandia
Grecja

Protestantyzm

Anglia
Dania
Islandia
Norwegia
Szkocja
Szwajcaria (kantony: Argowia, Bazylea, Berno, Glarus, Gryzonia, Schwyz, Turgowia, Uri, Zurych)

PaĹstwa islamskie

Afganistan
Bahrajn
Bangladesz
Brunei
Egipt
Irak
Jemen
Jordania
Katar
Kuwejt
Libia
Maroko
Oman
Pakistan
Tunezja
Zjednoczone Emiraty Arabskie

Sunnizm

Algieria
Arabia Saudyjska
Komory
Malediwy
Malezja
Mauretania
Somalia

Szyizm

Iran

PaĹstwa buddyjskie

Bhutan
KambodĹźa
Tajlandia

Kategorie: PaĹstwa Ĺwiata â˘ Polityka â˘ ReligieUkryta kategoria: ZalÄĹźki artykuĹĂłw

Posted in Państwa świata | No Comments »

Wirtualne paĹstwo

October 16th, 2008

Wirtualne paĹstwo, v-paĹstwo (mikronacja, z ang. micronation, gr. mikrĂłs â maĹy, Ĺac. natio â urodzenie, tutaj â nacja) â rodzaj spoĹecznoĹci internetowej, zajmujÄcej siÄ symulacjÄ paĹstwa w warunkach wirtualnych. Czasami ogranicza siÄ ona tylko do wybranych sfer, w zaleĹźnoĹci od zamysĹu twĂłrcy. NiektĂłre mikronacje skupiajÄ siÄ na dziaĹalnoĹci gospodarczej w systemach opartych na mniej lub bardziej zaawansowanych skryptach, inne z kolei najwiÄkszy nacisk kĹadÄ na prowadzenie polityki, tworzenie praw itp.

Spis treĹci

1 Historia wirtualnej paĹstwowoĹci
2 Specyfika polskiego mikroĹwiata
- 2.1 Micronation a mikronacja
3 Historia polskich mikronacji
4 Linki zewnÄtrzne
- 4.1 Organizacje i strony miÄdzy-v-narodowe

//

Historia wirtualnej paĹstwowoĹci

Prawdopodobnie pierwsze wirtualne paĹstwo powstaĹo w Stanach Zjednoczonych juĹź na poczÄtku lat siedemdziesiÄtych ubiegĹego stulecia i nosi nazwÄ KrĂłlestwo Talossa. Tego typu paĹstwa powstawaĹy gĹĂłwnie na zachodzie, poprzez ogĹaszanie “niepodlegĹoĹci” poprzez pojedynczych wĹaĹcicieli farm, czy nawet przez nastolatkĂłw w swoim pokoju. Taka forma aktywnoĹci zyskaĹa jednak duĹźÄ popularnoĹÄ dopiero po rozpowszechnieniu siÄ internetu. WĂłwczas to w przypadku wiÄkszoĹci z nich pojawiĹa siÄ moĹźliwoĹÄ zostania obywatelem na odlegĹoĹÄ. SpowodowaĹo to powstanie takĹźe pierwszych mikronacji, ktĂłre nie byĹy zwiÄzane z realnymi terytoriami i egzystowaĹy wyĹÄcznie w sieci. Wtedy teĹź powstaĹy pierwsze mikronacje w Polsce.

Specyfika polskiego mikroĹwiata

W przeciwieĹstwie do Ĺwiata wirtualnego USA i Europy Zachodniej, w Polsce mikronacje dziaĹajÄ wyĹÄcznie w internecie, nie dÄĹźÄ nawet w zaĹoĹźeniach do secesji i nie obejmujÄ swoimi granicami ziem realnych. Niewielkie szanse na egzystencjÄ majÄ rĂłwnieĹź paĹstwa, ktĂłre sÄ przedsiÄwziÄciami wyĹÄcznie humorystycznymi - prĂłby stworzenia takiej mikronacji, jak Pisankopublika Jajeczka czy PaĹstwo ĹwietlikĂłw nigdy nie osiÄgnÄĹy wielkiej popularnoĹci.

Sealandia leĹźÄca na dawnej betonowej platformie przeciwlotniczej

Micronation a mikronacja

SpecyfikÄ tÄ widaÄ choÄby w uĹźyciu terminĂłw mikronacja i angielskiego micronation. ChoÄ brzmiÄ one podobnie to jednak majÄ rĂłĹźne znaczenia. Polskie znaczenie jest bardziej zbliĹźone do angielskiego virtual country. Pomimo, iĹź “mikronacja” to sĹowo kalka, w jÄzyku angielskim micronation oznacza raczej paĹstwo ogĹoszone przez jakiegoĹ entuzjastÄ, teoretycznie dÄĹźÄce do niepodlegĹoĹci. PrzykĹadem takiego paĹstwa jest tu Sealandia, poĹoĹźona na platformie na Kanale La Manche. Z kolei, w jÄzyku polskim sĹowo mikronacja staĹo siÄ nie do koĹca sĹusznie, ale faktycznie, synonimem wirtualnego paĹstwa, funkcjonujÄcego wyĹÄcznie w internecie. W jÄzyku polskim na twĂłr, ktĂłry w angielskim nazywany jest micronation, a istnieje w realnym Ĺwiecie, nie ma specjalnego terminu, choÄ czasami uĹźywane jest w tym znaczeniu okreĹlenie quasi-paĹstwo, ktĂłre jednak odnosi siÄ do nieco innego rodzaju obiektĂłw.

Historia polskich mikronacji

ZalÄĹźkiem ruchu paĹstw wirtualnych w Polsce staĹo siÄ utworzone w 1995 roku Wolne Miasto Evilstone. Jego twĂłrcy co prawda nie zdawali sobie sprawy jeszcze z istnienia ruchu mikronacji, nie okreĹlali wiÄc siÄ tym terminem, jednak formalnie projekt ten speĹniaĹ wiÄkszoĹÄ najczÄĹciej wymienianych cech wirtualnego paĹstwa.

Pierwsze faktyczne polskie wirtualne paĹstwo zostaĹo utworzone przez TomBonda w sierpniu roku 1998 - byĹ to Dreamland. 25 maja roku 2002 powstaĹa Sarmacja, obecnie jedno z najwiÄkszych paĹstw wirtualnych. W tym samym roku, we wrzeĹniu, powstaĹo rĂłwnieĹź KrĂłlestwo Scholandii. Te trzy paĹstwa nazywane byĹy przez dĹugi czas “wielkÄ trĂłjcÄ wirtualnego Ĺwiata”, obecnie coraz czÄstsze sÄ gĹosy przeciwko uĹźywaniu tego pojÄcia.

PoczÄtkowo, istniaĹy dwa rywalizujÄce rodzaje paĹstw. Pierwszy rodzaj, oparty gĹĂłwnie na wzorach zachodnich, dÄĹźyĹ do ograniczenia paĹstwa do roli listy dyskusyjnej, usuwaĹ w cieĹ kwestiÄ stron i przeciwstawiaĹ siÄ prĂłbom symulacji gospodarki, reprezentowany byĹ przez m.in. LeblandiÄ. Do legendy przeszedĹ tzw. Traktat Brunlandzki, podpisany przez paĹstwa z tej grupy, a ktĂłry zastrzegaĹ wyĹÄczne prawo posĹugiwania siÄ okreĹleniem “mikronacja” paĹstwom o stronach opartych wyĹÄcznie na statycznym HTML, nie korzystajÄcych z PHP czy tym bardziej ze skryptĂłw SQL na ktĂłrych oparte sÄ w wiÄkszoĹci systemy gospodarcze. Te paĹstwa czÄsto naleĹźaĹy do organizacji miÄdzynarodowych skupiajÄcych mikronacje zachodnie.

W opozycji do nich staĹy paĹstwa takie jak Dreamland, a nastÄpnie takĹźe Sarmacja i Scholandia. OdchodziĹy one od lansowanej przez pierwszÄ grupÄ idei ubogiej oprawy stron internetowych, a takĹźe wprowadzaĹy wiÄkszy zakres demokracji, zmniejszajÄc kontrolÄ obywatela przez wĹadzÄ. Tym samym bardziej stymulowaĹy one jego aktywnoĹÄ - dlatego teĹź w krĂłtkim czasie wyprzedziĹy one paĹstwa pierwszej grupy, spychajÄc je w obecnej rzeczywistoĹci politycznej v-Ĺwiata na caĹkowity margines.

Generalnie, z postÄpem czasu, pojawia siÄ coraz wiÄcej paĹstw demokratycznych, a istniejÄce paĹstwa rĂłwnieĹź w tym kierunku ewoluujÄ. Zwykle jednak, choÄ nie zawsze, istnieje w takim paĹstwie przynajmniej jedna postaÄ lub funkcja, ktĂłra trzyma pieczÄ nad stronami internetowymi i miejscami publicznymi danego paĹstwa, majÄca, w teorii, moĹźliwoĹÄ przejÄcia peĹnej wĹadzy, co jednak zdarza siÄ rzadko - przykĹadem moĹźe byÄ tu los Republiki Baridas, ktĂłra po przeprowadzeniu puczu przeksztaĹciĹa siÄ w KrĂłlestwo.

Linki zewnÄtrzne

PaĹstwa Wirtualne â praca na temat paĹstw wirtualnych
Encyklopedia Micropedia â serwis wiki (pl)
- Lista mikronacji na Micropedii
Lista mikronacji w DMOZ
- Polskie wirtualne paĹstwa w DMOZ
Mapa polskich mikronacji

Organizacje i strony miÄdzy-v-narodowe

Organizacja Polskich Mikronacji - wirtualny odpowiednik ONZ
MikroĹwiatowa Unia PiĹkarska
wspĂłlne Forum MikroĹwiata
Planeta, ĹÄczÄca agencje prasowe wielu paĹstw
Unia Kontynentu Wschodniego - wirtualny odpowiednik UE

Zobacz galeriÄ na Wikimedia Commons:
Wirtualne paĹstwo

Kategorie: SpoĹecznoĹÄ internetowa â˘ PaĹstwa Ĺwiata

Posted in Państwa świata | No Comments »

PaĹstwo

October 16th, 2008

Zobacz hasĹo paĹstwo w WikisĹowniku

PaĹstwo - polityczna, suwerenna, terytorialna i obligatoryjna organizacja spoĹeczeĹstwa. Organizuje i koordynuje prace duĹźych grup spoĹecznych.

Spis treĹci

1 Definicja politologiczna
2 Definicja prawna
3 Kryterium uznania paĹstwa
4 Teorie powstania paĹstwa
5 Forma paĹstwa
6 Typy paĹstw wspĂłĹczesnych
7 Symbole paĹstwowe
8 Cechy paĹstwa
9 Funkcje paĹstwa
10 Klasyfikacja wspĂłĹczesnych paĹstw
11 Literatura
12 Zobacz teĹź

//

Definicja politologiczna

PaĹstwo jest przymusowÄ organizacjÄ, wyposaĹźonÄ w atrybuty wĹadzy zwierzchniej po to, by ochraniaÄ przed zagroĹźeniami zewnÄtrznymi i wewnÄtrznymi Ĺad, zapewniajÄcy zasiedlajÄcej jego terytorium spoĹecznoĹci, skĹadajÄcej siÄ ze wspĂłĹzaleĹźnych grup o zrĂłĹźnicowanych interesach, warunki egzystencji korzystne odpowiednio do siĹy ich ekonomicznej pozycji i politycznych wpĹywĂłw .

Definicja prawna

Prawne kryteria paĹstwowoĹci, przyjÄte na mocy konwencji w Montevideo z 1933, okreĹlane sÄ nastÄpujÄco: (artykuĹ 1.) “PaĹstwo jako podmiot prawa miÄdzynarodowego powinno posiadaÄ nastÄpujÄce elementy:

staĹÄ ludnoĹÄ,
struktury karne,
suwerennÄ wĹadzÄ,
okreĹlone terytorium (wielkoĹÄ paĹstwa nie wpĹywa na jego podmiotowoĹÄ) oddzielone od innych granicÄ,
zdolnoĹÄ wchodzenia w relacje miÄdzynarodowe.
okreĹlone zasady prawne

Kryterium uznania paĹstwa

Konwencja byĹa regionalnÄ umowÄ miÄdzynarodowÄ i ograniczaĹa siÄ jedynie do paĹstw amerykaĹskich, ale jej zasady zostaĹy uznane w zwyczajowym prawie miÄdzynarodowym. NiektĂłrzy wÄtpiÄ jednak, czy te kryteria sÄ wystarczajÄce.

Podstawowym problemem paĹstwowoĹci jest uznanie paĹstwa na arenie miÄdzynarodowej, czyli stwierdzenie przez podmiot prawa miÄdzynarodowego faktu istnienia jakiegoĹ paĹstwa i gotowoĹci do respektowania zwiÄzanych z tym skutkĂłw prawnych. Przedmiotem uznania moĹźe byÄ: paĹstwo, rzÄd, powstaĹcy, strona walczÄca czy narĂłd. Uznanie paĹstwa moĹźe byÄ udzielone bÄdĹş indywidualnie przez podmiot prawa miÄdzynarodowego (nawiÄzanie stosunkĂłw dyplomatycznych lub podpisanie umowy bilateralnej), bÄdĹş kolektywnie przez grupÄ paĹstw (podobnie jak w przypadku pojedynczego paĹstwa) lub organizacjÄ miÄdzynarodowÄ (przyjÄcie w poczet czĹonkĂłw). Uznanie paĹstwa powinno mieÄ charakter jednoznaczny i nieodwracalny, choÄ w praktyce spotyka siÄ przypadki zawieszenia lub zerwania stosunkĂłw dyplomatycznych czy wykluczenie czĹonka organizacji.

Konsekwencje uznania paĹstwa: teoria konstytutywna mĂłwi, Ĺźe paĹstwo istnieje tylko wtedy, gdy jest uznane przez inne paĹstwa, zaĹ teoria deklaratoryjna twierdzi, Ĺźe istnienie paĹstwa jest niezaleĹźne od uznania go przez inne paĹstwa.

Teorie powstania paĹstwa

teistyczna â teoria, ktĂłra zakĹada, Ĺźe wĹadza pochodzi od Boga; istnieje koniecznoĹÄ podziaĹu paĹstwa na rzÄdzÄcych i rzÄdzonych; koncepcja ta powstaĹa w staroĹźytnoĹci, licznych zwolennikĂłw zyskaĹa w Ĺredniowieczu
teologiczna - jej twĂłrcÄ byĹ Ĺw. Augustyn, ktĂłry w dziele zatytuĹowanym De civitatis Dei twierdziĹ, Ĺźe wĹadza pochodzi od Boga, a paĹstwo na ziemi powinno wzorowaÄ siÄ na paĹstwie niebieskim. TeoriÄ tÄ zmodyfikowaĹ Ĺw. Tomasz z Akwinu: wĹadza pochodzi od Boga, ale sposĂłb rzÄdzenia jest wymysĹem czĹowieka, bo paĹstwa nie sÄ doskonaĹe.
patriarchalna â koncepcja, ktĂłra utoĹźsamia paĹstwo z rodzinÄ; w tej teorii wĹadza krĂłlewska wywodzi siÄ z tradycji wĹadzy ojca rodziny; koncepcja ta jest charakterystyczna dla feudalnej monarchii absolutnej
patrymonialna - poprzez przyĹÄczenie ziem zwiÄzana z posiadaniem majÄtku w postaci ziemi.
umowy spoĹecznej â wedĹug tej teorii paĹstwo jest wynikiem umowy miÄdzy obywatelami, suwerenem w takim paĹstwie jest narĂłd; twĂłrcÄ koncepcji byĹ Thomas Hobbes, a wybitnym przedstawicielem m. in. Jan Jakub Rousseau
podboju i przemocy â zakĹada, Ĺźe paĹstwa powstajÄ w wyniku podbijana sĹabszych plemion przez plemiona silniejsze, w ten sposĂłb za pomocÄ podbojĂłw powiÄksza siÄ terytorium paĹstwa. SformuĹowana zostaĹa w XIX w. przez Ludwika Gumplowicza.
solidarystyczna - twĂłrcÄ byĹ Ămile Durkheim: paĹstwo powstaĹo jako forma solidarnego dzielenia siÄ obowiÄzkami.
psychologistyczna - twĂłrcÄ byĹ Leon PetraĹźycki: paĹstwo to najlepsza forma zaspokajania potrzeb psychicznych - bezpieczeĹstwa, afiliacji, dominacji.
marksistowska (bazy i nadbudowy) â paĹstwo jest formacjÄ, ktĂłra istnieje wyĹÄcznie w spoĹeczeĹstwach klasowych; powstaje, by broniÄ klas panujÄcych przed klasami podporzÄdkowanymi, wyzyskiwanymi, staÄ na straĹźy nierĂłwnoĹci spoĹecznych i chroniÄ stan posiadania klas dominujÄcych; autorami tej koncepcji sÄ Karol Marks i Fryderyk Engels.
teoria paĹstwa w katolickiej nauce spoĹecznej â wedĹug tej koncepcji paĹstwo istnieje w ĹwiadomoĹci czĹowieka i ma za zadanie sĹuĹźyÄ poprawie jakoĹci bytu obywateli
funkcjonalna - dominuje we wspĂłĹczesnej socjologii, gĹosi, Ĺźe paĹstwo powstaĹo jako ostatnia forma rozwoju spoĹecznego i caĹe dzieje pokazujÄ, Ĺźe spoĹeczeĹstwa dÄĹźÄ do takiej wĹaĹnie formy. TwĂłrca : Aureliusz Augustyn

Forma paĹstwa

Forma paĹstwa to caĹoksztaĹt sposobĂłw i metod sprawowania wĹadzy przez rzÄdzÄcych. SkĹadajÄ siÄ na niÄ cztery elementy: forma rzÄdĂłw, suweren, ustrĂłj terytorialny oraz reĹźim polityczny.

Arystoteles dokonaĹ podziaĹu paĹstw ze wzglÄdu na ich formÄ na: monarchie i tyranie (rzÄdy jednoosobowe), arystokracje i oligarchie (rzÄdy kolegialne) oraz politee i demokracje (rzÄdy ludu).

Typy paĹstw wspĂłĹczesnych

“Typ paĹstwa wyznaczajÄ podobne stosunki spoĹeczno-ekonomiczne oraz podobny status ludzi” (E. ZieliĹski). Na podstawie tej definicji wyrĂłĹźniamy 4 podstawowe typy paĹstw:

PaĹstwo niewolnicze - cechuje je wystÄpowanie wĹaĹcicieli niewolnikĂłw, oraz niewolnikĂłw bÄdÄcych ich wĹasnoĹciÄ. KsztaĹtujÄ siÄ miÄdzy nimi stosunki zwierzchnictwa i podporzÄdkowania. WĹaĹciciele niewolnikĂłw sÄ warstwÄ panujÄcÄ i posiadajÄcÄ prawa obywatelskie, niewolnicy natomiast pozbawieni sÄ praw i swobody.
paĹstwo feudalne - wystÄpuje tu feudalna wĹasnoĹÄ ziemi naleĹźÄcej do stosunkowo maĹej czÄĹci ludnoĹci (np. rycerstwa, duchowieĹstwa). Stosunki zwierzchnik - podporzÄdkowany ksztaĹtujÄ siÄ na zasadzie poddaĹstwa chĹopĂłw feudaĹom. W tym systemie warstwy podporzÄdkowane (chĹopi) podlegajÄ pewnej ochronie prawnej.
paĹstwo kapitalistyczne - charakteryzuje siÄ wystÄpowaniem prywatnej wĹasnoĹci ĹrodkĂłw produkcji oraz wytwĂłrcĂłw sprzedajÄcych swojÄ siĹÄ roboczÄ. GĹĂłwnÄ siĹÄ spoĹecznÄ sÄ wĹaĹciciele ĹrodkĂłw produkcji, lecz grupy spoĹeczne korzystajÄ z formalnie rĂłwnych praw. Ten typ dzielimy na
- paĹstwo wczesnokapitalistyczne
- paĹstwo liberalno-demokratyczne
- paĹstwo faszystowskie
- paĹstwa trzeciego Ĺwiata

paĹstwo socjalistyczne - Charakteryzuje siÄ ono daleko posuniÄtÄ uniformizacjÄ stosunkĂłw spoĹeczno-ekonomicznych i politycznych. Istnieje tu spoĹeczna wĹasnoĹÄ ĹrodkĂłw produkcji pozostajÄcych w rÄkach paĹstwa i swobodni wytwĂłrcy zatrudnieni w paĹstwowych zakĹadach. IstotnÄ rĂłĹźnicÄ pomiÄdzy paĹstwami kapitalistycznymi a socjalistycznymi, jest forma wĹasnoĹci - w paĹstwach kapitalistycznych wiÄkszoĹÄ dĂłbr skupiona jest w rÄkach tzw. klasy Ĺredniej oraz wyĹźej, w krajach socjalistycznych wĹasnoĹÄ jest domenÄ paĹstwa, rozumianego jako prawny przedstawiciel caĹego narodu i ogĂłĹu ĹźyjÄcych w nim obywateli.

Symbole paĹstwowe

flaga paĹstwowa,
herb paĹstwowy,
hymn paĹstwowy (narodowy),
dewiza (motto) paĹstwa, np. francuskie wolnoĹÄ, rĂłwnoĹÄ, braterstwo,
inne symbole np. Marianna we Francji czy Wuj Sam w USA.

Cechy paĹstwa

PaĹstwo jest organizacjÄ politycznÄ. Sensem jego istnienia, osiÄ jego zainteresowania jest rzÄdzenie spoĹeczeĹstwem. Jest organizacjÄ globalnÄ, ogarniajÄcÄ caĹe spoĹeczeĹstwo.

PaĹstwo jest organizacjÄ przymusowÄ. Normy prawne pochodzÄce od paĹstwa mogÄ byÄ w razie potrzeby wymuszone fizycznie. PaĹstwo dysponuje wszechstronnym i skutecznym arsenaĹem ĹrodkĂłw oddziaĹywania.

Zdaniem politologĂłw paĹstwo cechuje:

suwerennoĹÄ - paĹstwo jest niezaleĹźne od innych organizacji paĹstwowych w zakresie realizacji funkcji wewnÄtrznych i zewnÄtrznych paĹstwa
powszechnoĹÄ - cecha ta dotyczy powszechnoĹci zasad prawnych w paĹstwie, ktĂłre obejmujÄ wszystkich obywateli w rĂłwnym stopniu
terytorium - obszar lÄdowy paĹstwa oraz wody przybrzeĹźne (wody wewnÄtrzne, morze terytorialne), a takĹźe przestrzeĹ powietrzna nad lÄdem i wodami paĹstwa oraz podziemie pod nimi.

Funkcje paĹstwa
Zobacz wiÄcej w osobnym artykule: Funkcje paĹstwa.

wewnÄtrzne (tradycyjne; konserwatywne; liberalne)
- prawodawcza - paĹstwo za poĹrednictwem swojego aparatu tworzy prawo, ktĂłre obowiÄzuje na jego terytorium
- porzÄdkowa - paĹstwo jest zobowiÄzane do zachowania porzÄdku i bezpieczeĹstwa na caĹym terytorium jego jurysdykcji
- administracyjna - paĹstwo jest zobowiÄzane zarzÄdzaÄ krajem za pomocÄ aparatu administracyjnego
wewnÄtrzne (socjalistyczne; interwencjonistyczne; etatystyczne)
- gospodarczo-organizacyjna - paĹstwo jest zobowiÄzane zarzÄdzaÄ gospodarkÄ i finansami kraju
- socjalna - paĹstwo jest zobowiÄzane zapewniÄ swoim obywatelom minimum ĹrodkĂłw do Ĺźycia
- kulturalno-oĹwiatowa - paĹstwo jest zobowiÄzane zorganizowaÄ system edukacji i instytucji kulturalnych, szerzÄcych rozwĂłj intelektualny obywateli
zewnÄtrzne
- obrona granic - zapewnienie obywatelom poczucia bezpieczeĹstwa przez niwelowanie zagroĹźenia agresjÄ ze strony innych paĹstw
- kontakt z innymi paĹstwami - paĹstwo powinno organizowaÄ wspĂłĹpracÄ z innymi paĹstwami

Klasyfikacja wspĂłĹczesnych paĹstw

Powszechnie stosuje siÄ nastÄpujÄce sposoby podziaĹu paĹstw:

ze wzglÄdu na zasady organizacji aparatu paĹstwowego;
- charakter gĹowy paĹstwa;
  - monarchia;
    - absolutna;
    - konstytucyjna;
    - parlamentarna;
  - republika;
    - arystokratyczna;
    - demokratyczna;
- relacje miÄdzy organami paĹstwowymi;
  - system dyrektoriatu;
  - system parlamentarny;
    - system kanclerski;
    - system parlamentarno-gabinetowy;
    - system gabinetowo-parlamentarny;
    - system parlamentarno-komitetowy;
  - system prezydencki;
  - system semiprezydencki;
ze wzglÄdu na strukturÄ terytorialno-prawnÄ paĹstwa;
- paĹstwo unitarne;
- paĹstwo zĹoĹźone;
  - unia personalna;
  - unia realna;
  - federacja;
  - konfederacja;
ze wzglÄdu na reĹźim polityczny;
- paĹstwo demokratyczne;
- paĹstwo autorytarne;
- paĹstwo totalitarne

Literatura

Arystoteles, Polityka, Warszawa 1964.
JustyĹski Janusz, WybĂłr tekstĂłw ĹşrĂłdĹowych z historii doktryn politycznych i prawnych, ToruĹ 1994.
Lamentowicz Wojciech, PaĹstwo wspĂłĹczesne, Warszawa 1993.
Ĺopatka Adam, WstÄp do prawoznawstwa, Warszawa 1975.
Sczaniecki MichaĹ, Powszechna historia paĹstwa i prawa, Warszawa 1991.
Sylwestrzak Andrzej, Historia doktryn politycznych i prawnych, Warszawa 1995.
Olszewski Henryk, Zmierczak Maria, Historia doktryn politycznych i prawnych, PoznaĹ 1993.
Winczorek Piotr, Nauka o paĹstwie, Warszawa.
ZieliĹski Eugeniusz, Nauka o paĹstwie i polityce, Warszawa 2001.

Zobacz teĹź

Zobacz w Wikicytatach kolekcjÄ cytatĂłw
zwiÄzanych z paĹstwem

przeglÄd zagadnieĹ z zakresu geografii, obywatelstwo
ojczyzna - patriotyzm
paĹstwo narodowe - paĹstwo wielonarodowe
Skarbnica Wikipedii/PaĹstwa Ĺwiata
wirtualne paĹstwo
System polityczny
UstrĂłj polityczny
UstrĂłj terytorialny
SuwerennoĹÄ organizacji paĹstwa

p â˘ d â˘ e
PaĹstwa Europy

PaĹstwa

Albania â˘ Andora â˘ Austria â˘ Belgia â˘ BiaĹoruĹ â˘ BoĹnia i Hercegowina â˘ BuĹgaria â˘ Chorwacja â˘ CzarnogĂłra â˘ Czechy â˘ Dania â˘ Estonia â˘ Finlandia â˘ Francja â˘ Grecja â˘ Hiszpania â˘ Holandia â˘ Irlandia â˘ Islandia â˘ Kazachstan â˘ Kosowo Liechtenstein â˘ Litwa â˘ Luksemburg â˘ Ĺotwa â˘ Macedonia â˘ Malta â˘ MoĹdawia â˘ Monako â˘ Niemcy â˘ Norwegia â˘ Polska â˘ Portugalia â˘ Rosja â˘ Rumunia â˘ San Marino â˘ Serbia â˘ SĹowacja â˘ SĹowenia â˘ Szwajcaria â˘ Szwecja â˘ Turcja â˘ Ukraina â˘ Watykan â˘ WÄgry â˘ Wielka Brytania â˘ WĹochy

Terytoria zaleĹźne

Gibraltar (Wielka Brytania) â˘ Guernsey (Wielka Brytania) â˘ Jan Mayen (Norwegia) â˘ Jersey (Wielka Brytania) â˘ Svalbard (Norwegia) â˘ Wyspa Man (Wielka Brytania) â˘ Wyspy Owcze (Dania)

PaĹstwo nieuznawane na arenie miÄdzynarodowej

Naddniestrze (MoĹdawia)

Terytoria autonomiczne (stanowiÄ integralnÄ czÄĹÄ paĹstw)

Athos (Grecja) â˘ Azory (Portugalia) â˘ Baszkiria (Rosja) â˘ Czuwaszja (Rosja) â˘ Gagauzja (MoĹdawia) â˘ Irlandia PĂłĹnocna (Wielka Brytania) â˘ KaĹmucja (Rosja) â˘ Karelia (Rosja) â˘ Komi (Rosja) â˘ Krym (Ukraina) â˘ Mari EĹ (Rosja) â˘ Mordwa (Rosja) â˘ Nieniecki OkrÄg Autonomiczny (Rosja) â˘ Szkocja (Wielka Brytania) â˘ Tatarstan (Rosja) â˘ Udmurcja (Rosja) â˘ Walia (Wielka Brytania) â˘ Wojwodina (Serbia) â˘ Wyspy Alandzkie (Finlandia)

â Republika Kosowa jest uznawana przez 50 ze 192 paĹstw czĹonkowskich ONZ, 22 z 27 UE i 22 z 26 NATO, w tym PolskÄ.

p â˘ d â˘ e
PaĹstwa Azji

Afganistan â˘ Armenia â˘ Arabia Saudyjska â˘ AzerbejdĹźan â˘ Bahrajn â˘ Bangladesz â˘ Bhutan â˘ Birma â˘ Brunei â˘ Chiny â˘ Cypr â˘ Filipiny â˘ Gruzja â˘ Indie â˘ Indonezja â˘ Irak â˘ Iran â˘ Izrael â˘ Japonia â˘ Jemen â˘ Jordania â˘ KambodĹźa â˘ Katar â˘ Kazachstan â˘ Kirgistan â˘ Korea PoĹudniowa â˘ Korea PĂłĹnocna â˘ Kuwejt â˘ Laos â˘ Liban â˘ Malediwy â˘ Malezja â˘ Mongolia â˘ Nepal â˘ Oman â˘ Pakistan â˘ Rosja â˘ Singapur â˘ Sri Lanka â˘ Syria â˘ TadĹźykistan â˘ Tajlandia â˘ Timor Wschodni â˘ Turcja â˘ Turkmenistan â˘ Uzbekistan â˘ Wietnam â˘ Zjednoczone Emiraty Arabskie

Terytoria zaleĹźne

Akrotiri â˘ Dhekelia

PaĹstwa nieuznawane na arenie miÄdzynarodowej

Abchazja â˘ Cypr PĂłĹnocny â˘ GĂłrski Karabach â˘ Osetia PoĹudniowa â˘ Palestyna (Autonomia PalestyĹska) â˘ TajwanÂš

Terytoria autonomiczne (stanowiÄ integralnÄ czÄĹÄ paĹstw)

Aceh â˘ Adygeja â˘ AdĹźaria â˘ AĹtaj â˘ Buriacja â˘ Chakasja â˘ Chanty-Mansyjski OkrÄg Autonomiczny â˘ Czeczenia â˘ Czukocki OkrÄg Autonomiczny â˘ Dagestan â˘ GĂłrski Badachszan â˘ Hongkong â˘ Inguszetia â˘ Jakucja â˘ Jamalsko-Nieniecki OkrÄg Autonomiczny â˘ Kabardo-BaĹkaria â˘ Karaczajo-Czerkiesja â˘ KarakaĹpacja â˘ Kuangsi â˘ Kurdystan â˘ Makau â˘ Mongolia WewnÄtrzna â˘ MuzuĹmaĹskie Mindanao â˘ NachiczewaĹska Republika Autonomiczna â˘ Ningxia â˘ Osetia PĂłĹnocna â˘ Sinkiang â˘ Tuwa â˘ Tybet â˘ Ĺťydowski ObwĂłd Autonomiczny

ÂšTajwan jest obecnie uznawany przez 24 paĹstwa na Ĺwiecie.

p â˘ d â˘ e
PaĹstwa Afryki

Algieria â˘ Angola â˘ Benin â˘ Botswana â˘ Burkina Faso â˘ Burundi â˘ Czad â˘ Demokratyczna Republika Konga â˘ DĹźibuti â˘ Egipt â˘ Erytrea â˘ Etiopia â˘ Gabon â˘ Gambia â˘ Ghana â˘ Gwinea â˘ Gwinea Bissau â˘ Gwinea RĂłwnikowa â˘ Kamerun â˘ Kenia â˘ Komory â˘ Kongo â˘ Lesotho â˘ Liberia â˘ Libia â˘ Madagaskar â˘ Malawi â˘ Mali â˘ Maroko â˘ Mauretania â˘ Mauritius â˘ Mozambik â˘ Namibia â˘ Niger â˘ Nigeria â˘ Republika PoĹudniowej Afryki â˘ Republika ĹrodkowoafrykaĹska â˘ Republika Zielonego PrzylÄdka â˘ Rwanda â˘ Senegal â˘ Seszele â˘ Sierra Leone â˘ Somalia â˘ Suazi â˘ Sudan â˘ Tanzania â˘ Togo â˘ Tunezja â˘ Uganda â˘ WybrzeĹźe KoĹci SĹoniowej â˘ Wyspy ĹwiÄtego Tomasza i KsiÄĹźÄca â˘ Zambia â˘ Zimbabwe

Terytoria zaleĹźne
Brytyjskie Terytorium Oceanu Indyjskiego â˘ Majotta â˘ Reunion â˘ ĹwiÄta Helena

PaĹstwa nieuznawane na arenie miÄdzynarodowej
Sahara Zachodnia â˘ Somaliland

Integralne czÄĹci paĹstw poĹoĹźonych poza AfrykÄ
Ceuta (czÄĹÄ Hiszpanii) â˘ Isla de AlborĂĄn (czÄĹÄ Hiszpanii) â˘ Isla del Perejil (czÄĹÄ Hiszpanii) â˘ Islas Chafarinas (czÄĹÄ Hiszpanii) â˘ Madera (czÄĹÄ Portugalii) â˘ Melilla (czÄĹÄ Hiszpanii) â˘ PeĂąĂłn de Alhucemas (czÄĹÄ Hiszpanii) â˘ PeĂąĂłn de VĂŠlez de la Gomera (czÄĹÄ Hiszpanii) â˘ Sokotra (czÄĹÄ Jemenu) â˘ Wyspy Kanaryjskie (czÄĹÄ Hiszpanii) â˘ Wyspy Rozproszone (czÄĹÄ Francuskich TerytoriĂłw PoĹudniowych i Antarktycznych) â˘ Wyspy Selvagens (czÄĹÄ Portugalii)

p â˘ d â˘ e
PaĹstwa Ameryki PĂłĹnocnej

Antigua i Barbuda â˘ Bahamy â˘ Barbados â˘ Belize â˘ Dominika â˘ Dominikana â˘ Grenada â˘ Gwatemala â˘ Haiti â˘ Honduras â˘ Jamajka â˘ Kanada â˘ Kostaryka â˘ Kuba â˘ Meksyk â˘ Nikaragua â˘ Panama â˘ Saint Kitts i Nevis â˘ Saint Lucia â˘ Saint Vincent i Grenadyny â˘ Salwador â˘ Stany Zjednoczone â˘ Trynidad i Tobago

Terytoria autonomiczne i zaleĹźne: Anguilla â˘ Antyle HolenderskieÂš â˘ Aruba â˘ Bermudy â˘ Brytyjskie Wyspy Dziewicze â˘ Grenlandia â˘ Gwadelupa â˘ Kajmany â˘ Martynika â˘ Montserrat â˘ Navassa â˘ Portoryko â˘ Saint-BarthĂŠlemy â˘ Saint-Martin â˘ Saint-Pierre i Miquelon â˘ Turks i Caicos â˘ Wyspy Dziewicze StanĂłw Zjednoczonych

Âš 15 grudnia 2008 Antyle Holenderskie przestanÄ istnieÄ, a w ich miejsce utworzonych zostanie 5 osobnych terytoriĂłw zaleĹźnych Holandii: Bonaire, CuraĂ§ao, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten

p â˘ d â˘ e
PaĹstwa Ameryki PoĹudniowej

Argentyna â˘ Brazylia â˘ Boliwia â˘ Chile â˘ Ekwador â˘ Gujana â˘ Kolumbia â˘ Paragwaj â˘ Peru â˘ Surinam â˘ Urugwaj â˘ Wenezuela

Terytoria autonomiczne i zaleĹźne: Gujana Francuska â˘ Falklandy

p â˘ d â˘ e

PaĹstwa w Australii i Oceanii

PaĹstwa

Australia â˘ FidĹźi â˘ Kiribati â˘ Mikronezja â˘ Nauru â˘ Nowa Zelandia â˘ Palau â˘ Papua-Nowa Gwinea â˘ Samoa â˘ Tonga â˘ Tuvalu â˘ Vanuatu â˘ Wyspy Marshalla â˘ Wyspy Salomona

Terytoria zaleĹźne

Baker â˘ Clipperton â˘ Guam â˘ Howland â˘ Jarvis â˘ Johnston â˘ Kingman â˘ Mariany PĂłĹnocne â˘ Midway â˘ Niue â˘ Norfolk â˘ Nowa Kaledonia â˘ Palmyra â˘ Pitcairn â˘ Polinezja Francuska â˘ Samoa AmerykaĹskie â˘ Tokelau â˘ Wake â˘ Wallis i Futuna â˘ Wyspa BoĹźego Narodzenia â˘ Wyspy Ashmore i Cartiera â˘ Wyspy Cooka â˘ Wyspy Kokosowe â˘ Wyspy Morza Koralowego

Integralne czÄĹci
paĹstw poĹoĹźonych poza
AustraliÄ i OceaniÄ

Hawaje (czÄĹÄ StanĂłw Zjednoczonych) â˘ Papua, Papua Zachodnia (czÄĹÄ Indonezji) â˘ Wyspa Wielkanocna, Sala y GĂłmez (czÄĹÄ Chile) â˘ Ogasawara ShotĹ, Minami Tori-shima, Okino Tori-shima, Kazan RettĹ (czÄĹÄ Japonii)

Kategorie: ZbiorowoĹci spoĹeczne â˘ Prawo konstytucyjne â˘ Prawo miÄdzynarodowe â˘ Teoria stosunkĂłw miÄdzynarodowych â˘ Teoria polityki â˘ Historia paĹstwowoĹci â˘ PaĹstwa Ĺwiata

Posted in Państwa świata | No Comments »

Lista etymologii nazw paĹstw

October 15th, 2008

GĹĂłwnym ĹşrĂłdĹem jest wersja angielska tego hasĹa, rozbudowana o inne ĹşrĂłdĹa z Wikipedii, WikisĹownika i zewnÄtrzne.

Spis treĹci:
Do gĂłry - 0â9 A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

A

Abchazja, abchaz. ĐŇ§ŃĐ˝Ń (Apsny), gruz. áá¤áŽááááá (Apchazeti), ros. ĐĐąŃĐ°ĐˇĐ¸Ń (Abchazija) (paĹstwo nieuznawane przez spoĹecznoĹÄ miÄdzynarodowÄ)

Prawdopodobnie gruziĹskie okreĹlenia Abchazja i Abchazowie zostaĹy narzucone przez carskÄ i radzieckÄ RosjÄ. Abchazowie nazywajÄ siebie Apsua i takÄ nazwÄ promujÄ, natomiast w kronikach asyryjskich znajdujemy nazwÄ Abeszla.

KsiÄstwo Abchazji, gruĹş. Apchazetis Samtawro (XV w. â 1864)
KrĂłlestwo Abchazji (ok. 780-1008), potem unia z KrĂłlestwem Gruzji.
KrĂłlestwo Egrisi (63 r. p.n.e. â VII w. n.e.)
KrĂłlestwo Kolchidy, gr. ÎÎżÎťĎÎŻĎ (Kolchis), gruĹş. ááááŽááá (Kolcheti) (IX- VI w. p.n.e.)

Afganistan, pers. i paszto: Ř§ŮŘşŘ§ŮŘłŘŞŘ§Ů (AfghĂ˘nistĂ˘n)

W jÄzyku perskim -stĂ˘n oznacza “kraj”.
StaroĹźytni Grecy nazywali te tereny “Ariana” od awestyjskiego Aryanam Vaeja lub “Aryavarta” â “kraj AriĂłw” w sanskrycie (por. Iran). OkreĹlenie ‘Ariana AfghĂ˘nistĂ˘n’ jest wciÄĹź popularne wĹrĂłd perskojÄzycznych mieszkaĹcĂłw Afganistanu.
NazwÄ ‘Chorasan’ okreĹlano Afganistan jako czeĹÄ Wielkiego Chorasanu, co w zapisie pahlawi znaczy “Wschodni Kraj” (pers. ŘŽŘ§ŮŘą Ř˛ŮŰŮ)

Albania

“Alb” od rdzenia PIE “biaĹy” lub “gĂłra”. Historycy spekulujÄ, Ĺźe gĂłrskie ludy z dzisiejszego Kosowa przyniosĹy ze sobÄ ten etnonim na niziny dzisiejszej Albanii.

alb. ShqipĂŤria â od sĹowa Shqipoj â mĂłwiÄ otwarcie, krĂłtko, jasno.
tur. Arnavutluk
gr. ÎÎťÎ˛ÎąÎ˝ÎŻÎą (AlvanĂa)
Ĺac. Illyricum (nazwa wiÄkszego obszaru)

Algieria, arab. Ř§ŮŮŘŹŮŘ˛ŮŘ§ŘŚŮŘą (al-DĹźazair)

al-DĹźazair znaczy “wyspy”, Algier, od ktĂłrej kraj wziÄĹ nazwÄ. Polskie Algieria z arab. poprzez fr. Algerie.

Ameryka

Prawdopodobnie ĹźeĹska forma zlatynizowanej wersji imienia podrĂłĹźnika wĹoskiego Ameriga Vespucciego (Americus Vespucius), przygotowujÄcego dwie podrĂłĹźe Krzysztofa Kolumba i pĂłĹşniej â wĹasne. Amerigo to wĹoska wersja imienia Emeryk.

Andora

Nieznana etymologia; ĹşrĂłdĹo przedrzymskie, moĹźliwe Ĺźe iberyjskie lub baskijskie. ByÄ moĹźe sĹowo “Andorra” pochodzi od nawarskiego sĹowa andurrial znaczÄcego ziemiÄ pokrytÄ krzewami.

Angola

Od sĹowa “ngola”, tytuĹu uĹźywanego przez wĹadcĂłw przedkolonialnego KrĂłlestwa Ndongo. Portugalczycy nazwali tak obszar dla uhonorowania przyjaznego im Ngola.

Antigua i Barbuda

Krzysztof Kolumb nazwaĹ wyspÄ Antigua na czeĹÄ sewilskiej katedry Santa Maria La Antigua (ĹwiÄta Maria Stara) gdy dopĹynÄĹ do niej w 1493 roku. “Barbuda” (port. “brodata”) wziÄĹa nazwÄ od wyglÄdu drzew figowych, ktĂłrych dĹugie korzenie przypominajÄ brodÄ. MoĹźe to jednak rĂłwnieĹź oznaczaÄ brody miejscowych Indian. WczeĹniej BarbudÄ zwano Dulcina (z hiszp. dulce â sĹodki).

Arabia Saudyjska, arab. Ř§ŮŘłŘšŮŘŻŮŘŠ (al-Arabija as-SaudĂja)

“Saudyjska” od dynastii SaudĂłw, ktĂłra zaĹoĹźyĹa paĹstwo. Dynastia wziÄĹa nazwÄ od przodka zwanego “Sa’Ăťd” â “bardzo szÄĹliwy”.
arab. al-Arabija pochodzi z rdzenia rb, w jÄzykach semickich moĹźe byÄ zwiÄzane ze sĹowami “zachĂłd” (maĘżarav / maĘżariv / Ężerev), “pustynia”, “mieszanie siÄ”, “kupiec”, “kruk” lub “zrozumiaĹy”.

hebr. ×˘×¨× ××Ą×˘××××Ş (’Araw ha-Sa’udit)
hind. ŕ¤¸ŕ¤ŕ¤ŚŕĽ ŕ¤ŕ¤°ŕ¤Ź (SaĹŤdÄŤ Arab)
gr. ÎŁÎąÎżĎÎ´ÎšÎşÎŽ ÎĎÎąÎ˛ÎŻÎą (SaoudikĂ AravĂa)

Zob. etymologia nazwy Arab (po angielsku).

Argentyna, hiszp. Argentina

Ĺac. argentum znaczy “srebro”. WczeĹni hiszpaĹscy i portugalscy kupcy uĹźywali rejonu Rio de la Plata (hiszp. Rzeka Srebra) do transportu srebra i innych skarbĂłw z Peru na Atlantyk. Kraina wokĂłĹ koĹcowych stacji Rio de la Plata zaczÄto okreĹlaÄ “Argentyna” â Srebrna (Kraina Srebra).

Armenia, orm. ŐŐĄŐľŐĄŐ˝ŐżŐĄŐś (Hajastan)

Nazwa paĹstwa uĹźywana w niemal wszystkich jÄzykach pochodzi od perskiej nazwy ArmanestĂ˘n i Arman znalezionych w staroperskich inskrypcjach. Nazwa ta z kolei pochodzi od nazwy jednej z graniczÄcych z PersjÄ prowincji paĹstwa Urartu, leĹźÄcej na terenie historycznych ormiaĹskich ziem, ktĂłra z kolei zostaĹa tak nazwana z uwagi na fakt, iĹź znacznÄ czÄĹÄ jej populacji w owym czasie (ok. poĹ I tys. p.n.e.) stanowili Aramejczycy. Przez pewiem czas nazwy Armenia i Urartu byĹy synonimiczne, i tak np. na powstaĹej na rozkaz Dariusza Wielkiego inskrypcji z Behistan w tekscie perskojÄzycznym kraj okreĹlony jest mianem Armenia (w formie Armina), zaĹ w analogicznym tekscie akadyjskojÄzycznym uĹźyta jest nazwa Urartu.
Wg Ĺredniowiecznej europejskiej etymologii nazwa kraju pochodziĹÄ od imienia biblijnego Arama, sĹawnego ze swych dzielnych czynĂłw. IraĹczycy uĹźywajÄ nazwy “Armeni” lub “Ormianie”. W Biblii kraj nazywany jest domem Togarmy.
Sami Ormianie okreĹlajÄ siÄ mianem Hajer (orm. ŐŐĄŐľŐĽÖ), a swĂłj kraj - Hajastan (ormian. ŐŐĄŐľŐĄŐ˝ŐżŐĄŐś). Pochodzenie tej nazwy jest nieznane. Sufiks âstan z jÄzyka perskiego znaczy “kraj”, zatem Hajastan to kraj HajĂłw, czyli Ormian, jednak nie jest jasne, od czego pochodzi nazwa narodu. Popularne teorie, wywodzÄce siÄ z etymologii ludowej, jakie powstaĹy po przyjÄciu chrzeĹcijaĹstwa przez Ormian, nazwÄ tÄ wywodzÄ oni od imienia biblijnej postaci Haika, (orm. ŐŐĄŐľÖ) - syna Togarmy, wnuka Gomera, prawnuka Jafeta i praprawnuka Noego), ktĂłrego uwaĹźano za protoplastÄ narodu ormiaĹskiego. Wg tej pseudonaukowej etymologii to na jego czeĹÄ Ormianie nazwali siÄ Hajami, a kraj Haik lub Hajastan. W rzeczywistoĹci nazwa kraju pochodzi prawdopodobnie od nazwy staroĹźytnego paĹstwa, znanego z kronik hetyckich pod nazwÄ Hajasa-Azzi lub Hajasa (orm. ŐŐĄŐľŐĄŐ˝ŐĄ), leĹźÄcego na terenie historycznej Armenii. Nie wiadomo jednak, czy lud ktĂłry je zamieszkiwaĹ byĹ przodkami Ormian, ani teĹź od czego pochodziĹÄ ta nazwa.

kurd. Filistan
gruz. áĄáááŽááá (Somcheti)
jÄz. osetyĹski ĐĄĐžĐźĐ¸Ń (Somich)
azer. ErmÉnistan
ukr. ĐŃŃĐźĐľĐ˝ŃŃ (Wirmenija)

Australia

Z Ĺaciny terra australis incognita â “nieznany poĹudniowy kraj”. Dawni europejscy odkrywcy widzÄc, Ĺźe masa lÄdowa Australii przekracza ich wyobraĹźenia, nadali takÄ opisowÄ nazwÄ. Odkrywcy holenderscy nazywali kontynent Australisch lub “Hollandia Nova”.

Austria

Niem. Ăsterreich ze starowysokoniemieckiego Ă´starrĂŽhhi, znaczÄce “imperium na wschodzie”. W IX wieku terytorium byĹo wschodniÄ czÄĹciÄ imperium FrankĂłw, a takĹźe wschodnimi rubieĹźami osadnictwa niemieckiego na terenach SĹowian. Za czasĂłw Karola Wielkiego i w czasie wczesnego Ĺredniowiecza tereny te nazywano marchia orientalis (Marchia Wschodnia), co w lokalnym jÄzyku przyjÄto jako wĹaĹnie Ă´starrĂŽhhi. To sĹowo po raz pierwszy pojawia siÄ na dokumencie z 996 roku. Nazwy Ostmark (Marchia Wschodnia) uĹźywaĹy hitlerowskie Niemcy po aneksji Austrii.

arab. Ř§ŮŮŮŘłŘ§ (an-Nimsa), przypuszczalnie od sĹowiaĹskiego okreĹlenia Niemiec, poprzez jÄzyk turecki.
cz. Rakousko, sĹow. RakĂşsko; od RakuĹĄ / RakĂşs, jak Czesi nazywali miasto graniczne Ratgoz (obecnie Raabs an der Thaya) i okolice. ByĹo ono pierwszym wiÄkszym miastem po przekroczeniu granicy z MarchiÄ WschodniÄ. Najstarszy zapis nazwy miasta znajdujemy w kronice Kosmasa z XI w. (za: I. Lutterer, L. KropĂĄÄek, V. HuĹĂĄÄek. PĹŻvod zemÄpisnĂ˝ch jmen: etymologickĂ˝ slovnĂk 1000 vlastnĂch jmen zemĂ, mÄst a pĹĂrodnĂch objektĹŻ z celĂŠho svÄta. Praga 1976).

AzerbejdĹźan, azer. AzÉrbaycan

Atropates (w staroperskim “strzeĹźony przez ogieĹ”) byĹ satrapÄ Medii za czasĂłw perskiej dynastii AchemenidĂłw oraz Aleksandra Wielkiego, po Ĺmierci ktĂłrego siÄ uniezaleĹźniĹ. Od tej pory ta czÄĹÄ Medii byĹa znana Grekom jako Media Atropatene, albo po prostu Atropatene, stÄd Ĺrednioperskie ÄturpÄtakÄn, pĂłĹşniej ÄdurbÄdagÄn, a w koĹcu nowoperskie ÄdarbÄyjÄn, czyli AzerbejdĹźan, po ormiaĹsku Atrpatakan. Arabska wersja nazwy to AdharbayjÄn (ŘŁŘ°ŘąŘ¨ŮŘŹŘ§Ů). W czasach klasycznych okreĹlano go rĂłwnieĹź KaukaskÄ AlbaniÄ, a jego czÄĹÄ KaukaskÄ IberiÄ (dzisiejsze tereny Gruzji). Istnieje takĹźe teoria, Ĺźe AzerbejdĹźan to sturczona forma zarabizowanej wersji perskiej nazwy ĂzarĂ˘bĂ˘dagĂ˘n (Ă˘zar=ogieĹ; Ă˘bĂ˘dag=miejsce kultu; Ă˘n=sufiks liczby mnogiej), czyli “kraina wiecznego ognia”, co moĹźe mieÄ zwiÄzek z zoroastriaĹskimi ĹwiÄtyniami ognia w tych okolicach.

orm. ÔąŐ¤ÖŐ˘ŐĽŐťŐĄŐś (AdrbeÇ§an)
gruĹş. áááá ááááŻááá (AzerbaidĹźani)
arab., pers. Ř˘Ř°ŘąŘ¨ŮŘŹŘ§Ů (AdharbajdĹźan), pers. Ř˘Ř°ŘąŘ¨Ř§ŰŘŹŘ§Ů (ĂzarbĂ˘jdĹźĂ˘n)
Ĺac. Atropatia
gr. ÎÎśÎľĎÎźĎÎąĎĎÎśÎŹÎ˝ (AzerbaidzĂĄn)
ros. ĐĐˇĐľŃĐąĐ°ĐšĐ´ĐśĐ°Đ˝ (AzerbajdĹźan)

B

Bahamy

ByÄ moĹźe z hiszp. Baja Mar â “pĹytkie morze”, z powodu mielizn wokĂłĹ wysp. NiektĂłrzy odwoĹujÄ siÄ do nazwy Wielkiej Bahama w jÄzyku lucayan, ba-ha-ma, co znaczy “wielki gĂłrny Ĺrodkowy kraj”.

Bahrajn, ŮŮŮŮŘŠ Ř§ŮŘ¨ŘŘąŮŮ (Al-Bahrajn)

Arab. Bahrani â “dwa morza”. Nazwa moĹźe wskazywaÄ na dwa ĹşrĂłdĹa wody, sĹodkÄ wodÄ ĹşrĂłdlanÄ i sĹonÄ morskÄ, lub teĹź na czÄĹci Zatoki Perskiej na pĂłĹnoc i poĹudnie od wyspy.
W czasach antycznych byĹ znany pod sumeryjskÄ nazwÄ Dilmun (Telmun), Awal, greckÄ Tylos czy perskÄ Miszmahig .

Bangladesz, ŕŚŹŕŚžŕŚŕŚ˛ŕŚŚŕ§ŕŚś (BÄĚladeĹa)

W jÄzyku bengalskim znaczy “PaĹstwo BengalĂłw” â bÄĚla (bangla) znaczy “bengalski”, deĹ oznacza “kraj”.
WczeĹniej tereny Bengalu stanowiĹy czeĹÄ kolonialnych Indii Brytyjskich; po utworzeniu niepodlegĹych Indii i Pakistanu w 1947 r. tereny te jako “Pakistan Wschodni” wchodziĹy w skĹad Pakistanu; w 1973 r. wraz z uzyskaniem niepodlegĹoĹci kraj ten przyjÄĹ nazwÄ “Bangladesz”.

Barbados

Portugalski odkrywca Pedro A. Campos nazwaĹ w 1536 roku wyspy Os Barbados (port. “brodate”) ze wzglÄdu na rosnÄce tam drzewa figowe, ktĂłrych dĹugie korzenie przypominajÄ brody.
Ichirouganaim to prekulumbijska nazwa uĹźywana przez lokalne plemiona ArawakĂłw.

Belgia, flam. BelgiĂŤ, fr. Belgique, niem. Belgien

Od Ĺac. nazwy ludu celtycko-germaĹskiego Belgae (BelgĂłw).
Nazwa Belgae moĹźe pochodziÄ od protoindoeuropejskiego rdzenia “bolg” â “Ĺono”, “macica”.
Wg innej teorii Belgae pochodzi od protoceltyckiego *belo (jasny, bĹyszczÄcy, por. ang. bale w sĹowie “bale-fire”, anglosaks. bael, lit. baltas, sĹowiaĹ. belo/bilo/bjelo) (por. Beltane). Z tego rdzenia moĹźe pochodziÄ nazwa galijskich bogĂłw Belenosa i Belisamy.

Belize

Tradycyjnie uwaĹźa siÄ za hiszpaĹskÄ wymowÄ sĹowa “Wallace” â Belice, nazwiska pirata ktĂłry zaĹoĹźyĹ pierwszÄ osadÄ w Belize w 1638 roku.
Inne ĹşrĂłdĹa odnoszÄ siÄ do sĹowa belix w jÄzyku MajĂłw â “mÄtna woda”, jak nazywano rzekÄ Belize.
Do 1973 roku jako kolonia brytyjska nazywaĹo siÄ Honduras Brytyjski (zob. Honduras poniĹźej)

Benin, fr. BĂŠnin

Od dawnego afrykaĹskiego Cesarstwa Beninu. Dzisiejszy Benin nie leĹźy w jego granicach, nazwÄ przyjÄto byÄ moĹźe od Zatoki Beninu, nad ktĂłrÄ leĹźy kraj, a ta od dawnego imperium.
Do 1975 roku pod nazwÄ Dahomej; od gĹĂłwnej grupy etnicznej kraju.

Bhutan, w jÄz. dĹźongkha Druk

MoĹźe pochodziÄ od sĹowa Bhota-ant w sanskrycie â “koniec Tybetu”; Bhota moĹźe byÄ odmianÄ sĹowa “Budda” (oĹwiecony) w sanskrycie, nazwÄ tÄ okreĹlano Tybet.
W jÄzykach dĹźongkha i tybetaĹskim uĹźywa siÄ okreĹlenia Druk Yul â “kraina (grzmiÄcego) smoka”; od gwaĹtownych burz nadciÄgajÄcych z HimalajĂłw.
NiegdyĹ Bhutan byĹ znany pod nazwami Lho Mon â “poĹudniowa kraina ciemnoĹci”, Lho Tsendenjong â “poĹudniowa kraina drzewa sandaĹowego” lub Lhomen Khazhi â “poĹudniowa kraina czterech podejĹÄ”.

BiaĹoruĹ, ĐĐľĐťĐ°ŃŃŃŃ (BieĹarus)

Czyli BiaĹa RuĹ. Nie wiadomo dlaczego krainÄ okreĹlono tym kolorem. RuĹ pochodzi od RusinĂłw.
W wielu jÄzykach stosuje siÄ bĹÄdne tĹumaczenia nazwy, zmieniajÄc koĹcĂłwkÄ “-ruĹ” na “-rosja” (ros. “ĐĐľĐťĐžŃŃŃŃĐ¸Ń”, niem. “WeiĂrussland”, gr. “ÎÎľĎÎşÎżĎĎĎÎŻÎą” (LeukorosĂa)). Pierwszy raz nazwy “White Russia” na okreĹlenie BiaĹej Rusi uĹźyĹ w koĹcu XVI w. Jerome Horsey.
Przed upadkiem Unii Polsko-Litewskiej mieszkaĹcĂłw tych terenĂłw nazywano Litwinami (LiÄwinami), a krainÄ LitwÄ.
Zachodnia czÄĹÄ dzisiejszej BiaĹorusi nosiĹa nazwÄ RuĹ Czarna, prawdopodobnie ze wzglÄdu na czarne, urodzajne gleby. IstnieĹa rĂłwnieĹź RuĹ Czerwona, dziĹ zachodnia czÄĹÄ Ukrainy.
(por. kolory reprezentujÄce strony Ĺwiata w kulturach MongoĹĂłw i TatarĂłw).
Zob. rĂłwnieĹź hasĹo Krywicze.

Lit. Gudija = Baltarusija; Ĺot. Baltkrievija; Est. Valgevena; FiĹ. Valko-VenĂ¤jĂ¤; VenĂ¤jĂ¤ z germaĹskiego *weneÄ- â “SĹowianin” (patrz: Wenedowie).

Birma Zob. Myanmar poniĹźej.

Boliwia

Na czeĹÄ SimĂłna BolĂvara (1783-1830), antyhiszpaĹskiego bojownika i pierwszego prezydenta Boliwii po ogĹoszeniu niepodlegĹoĹci w 1824 roku. Jego nazwisko pochodzi od nazwy La Puebla de Bolibar, wioski w Kraju BaskĂłw, w Hiszpanii.

BoĹnia i Hercegowina, serb. ĐĐžŃĐ˝Đ° Đ¸ ĐĽĐľŃŃĐľĐłĐžĐ˛Đ¸Đ˝Đ° (Bosna i Hercegowina)

Nazwa pĂłĹnocnego regionu kraju, BoĹnia pochodzi od rzeki Bosna. NajwczeĹniejsza wzmianka nazwy istnieje w podrÄczniku z 958 roku “De Administrando Imperio” autorstwa bizantyjskiego cesarza Konstantyna VII. ByÄ moĹźe od protoindoeuropejskiego rdzenia *bos lub *bogh, “pĹynÄca woda” (por. Ĺac. bathinus flumen lub ilir. bosona). Inna teoria wskazuje na ĹaciĹskie sĹowo pochodzenia sĹowiaĹskiego, Bosina â “rubieĹźe”.
Mniejszy, poĹudniowy region bierze swÄ nazwÄ od germaĹskiego tytuĹu Herzog â “ksiÄĹźÄ”. Cesarz Fryderyk III Habsburg nadaĹ tytuĹ ksiÄcia Wielkiemu Wojewodzie Stjepanowi VukciÄowi KosaÄa. W dokumencie do cesarza z 20 stycznia 1448 roku VukciÄ tytuĹuje siÄ Hercog ĹwiÄtej Sawy, pan Humu i Primorja, Wielki KsiÄĹźÄ krĂłlestwa BoĹni.
We wczesnym Ĺredniowieczu rejon Hercegowiny zwano Hum lub Zahumlje, od sĹowiaĹskiego ludu Zachumloi.

Botswana

Od najwiÄkszej grupy etnicznej kraju, Tswana. Tswana, posĹugujÄcy siÄ jÄzykiem bantu, napĹynÄli tu na przeĹomie XVI i XVII wieku.
Od 1885 do 1966 brytyjski protektorat Bechuanaland (Beczuana, alternatywna wymowa Botswana).

Brazylia

Port. pau brasil- drzewo brezylki ciernistej (Caesalpinia echinata), ktĂłrego rdzeĹ dostarczaĹ cennego czerwonego barwnika (brazyliny).

Brunei, Ř¨ŘąŮŮ ŘŻŘ§ŘąŘ§ŮŘłŮŘ§ (Negara Brunei Darussalam):

Arab. dar as-salam â “siedziba pokoju”.
Malaj. negara â “paĹstwo”; od drawidyjskiego nagara â “miasto”.
Brunei â nazwa rzeki, u ktĂłrej ujĹcia powstaĹ suĹtanat.
Prawdopodobnie poprzednikiem Brunei sprzed VIII w. byĹo paĹstewko zwane w jÄz. chiĹskim Po-ni.
W 1967 r. Omar Ali Saifuddin abdykowaĹ na rzecz najstarszego syna i uzyskaĹ tytuĹ Seri Begawan (”bĹogosĹawiony”; Sri Bhagwan w sanskrycie). W 1970 r. zmieniono nazwÄ stolicy, Brunei na Bandar Seri Begawan (pers. bandar â “port”).

BuĹgaria, ĐŃĐťĐłĐ°ŃĐ¸Ń (ByĹgarija):

Od nazwy tureckiego plemienia (Proto-)BuĹgarĂłw, ludu z grupy tureckiej, iraĹskiej bÄdĹş ugryjskiej. Nazwa moĹźe pochodziÄ od germaĹskiego sĹowa burg (zamek), stÄd wg A. D. Keramopoulosa burgarii lub bourgarioi znaczyĹo ci, ktĂłrzy utrzymujÄ fortece (burgi, bourgoi, purgoi) wzdĹuĹź pĂłĹnocnych granic prowincji baĹkaĹskich Cesarstwa Rzymskiego (inskrypcje z 202 roku znalezione miÄdzy Filipopolis (dziĹ PĹowdiw) a PazardĹźikiem.
BuĹgarzy zamieszkujÄcy TracjÄ zwani byli Mezjanami.
WedĹug etymologii jÄzykĂłw tureckich nazwa tego tureckiego ludu pochodziÄ moĹźe od Bulgha â “sobola”, byÄ moĹźe symbolu totemicznego.
Jedna z teorii ĹÄczy sĹowo BuĹgar z nazwÄ rosyjskiej rzeki WoĹga, nad ktĂłrÄ mieszkali BuĹgarzy przed migracjÄ na BaĹkany.

Burkina Faso

Nazwa pochodzi z poĹÄczenia sĹĂłw jÄzykĂłw morĂŠ (Burkina) i diula (Faso), znaczy kraj prawych ludzi.
Przed 1984 rokiem nazywaĹ siÄ “GĂłrna Wolta” (fr. Republique du Haute-Volta), od nazw rzek Wolty BiaĹej, Czerwonej i Czarnej, nad ktĂłrymi leĹźy kraj.

Burundi

W lokalnym jÄzyku oznacza kraj mĂłwiÄcych w jÄzyku kirundi.

C

Chile

DokĹadna etymologia nieznana. ByÄ moĹźe od okreĹlenia w jÄzyku lokalnych Araukan “gĹÄbiny”, odnoszÄcego siÄ do stromych zboczy AndĂłw blisko brzegu oceanu.
W jÄzyku Indian Keczua i Mapuche sĹowo “chili/chilli” â “skraj Ĺwiata” ma podobne pochodzenie.
Inne przypuszczalne znaczenie wywodzi siÄ od lokalnego sĹowa tchili â “Ĺnieg”.

Chiny, chiĹ. Zhong Guo

Angielska nazwa Chin pochodzi od nazwy dynastii Qin. Prawdopodobnie przez sanskryt (ŕ¤ŕĽŕ¤¨ cÄŤna) i jÄzyk perski (ÚŰŮ ÄÄŤn) przywÄdrowaĹo do Europy.
chin. (mandaryĹski) Zhong Guoďźtrad.:ä¸ĺ uproszcz.ďźä¸ĺ˝ďź â “PaĹstwo Ĺrodka”.
arch. ang. Cathay, tur. Xytai, ros. ĐĐ¸ŃĐ°Đš (Kitaj) pochodzÄ od ludu KitanĂłw, ktĂłry podbiĹ Chiny w X wieku i zaĹoĹźyĹ dynastiÄ Liao.
gr. ÎÎŻÎ˝Îą (Kina);
hind., sanskr., marathi ŕ¤ŕĽŕ¤¨ (ÄÄŤn), pers. ÚŰŮ (ÄÄŤn), arab. Ř§ŮŘľŮŮ (As-Sin);
koreaĹ. Jungguk (ě¤ęľ), jap. ChĹŤgoku(ä¸ĺ˝ăăăĄăăăăă);

Chorwacja, chorw. Hrvatska

Chorwackie sĹowo Hrvat jest nieznanego pochodzenia. ByÄ moĹźe od sarmackiego sĹowa “pasterz”.
Najstarszy znany zapis nazwy ChorwatĂłw, grecki Horouathos znaleziony w okolicach Morza Azowskiego, pochodzi z II w. n.e.
SĹowo “krawat” pochodzi od sĹowa Chorwat poprzez francuskie wyraĹźenie Ă la croate (po chorwacku, jak Chorwat), od sposobu wiÄzania pasĂłw pod szyjÄ przez chorwacki regiment francuskiego krĂłla Ludwika XIV.

Cypr, gr. ÎĎĎĎÎżĎ, (KĂ˝pros), tur. KÄąbrÄąs

Gr. Kypros â “miedĹş”, w zwiÄzku z wydobywanym tu surowcem. StÄd byÄ moĹźe sumeryjskie sĹowa zubar â miedĹş i kubar â brÄz; takĹźe ĹaciĹskie okreĹlenie miedzi “aes Cyprium” â “metal z Cypru”, pĂłĹşniej skrĂłcone do cuprum i rozpowszechnione w jÄzykach europejskich (ang. copper, fr. cuivre, niem. Kupfer hiszp./port. cobre).
ByÄ moĹźe z gr. “ÎşĎĎÎŹĎÎšĎĎÎżĎ” (kypa’rissos) â cyprys (Cupressus sempervirens), lub nawet od gr. “ÎşĎĎĎÎżĎ” (kypros) â henny (Lawsonia alba).
GreckÄ boginiÄ AfrodytÄ zwano rĂłwnieĹź ÎĎĎĎÎŻĎ (kipris), a Cypr wedĹug mitu byĹ miejscem jej narodzin.

hebr. ×§×¤×¨××Ą×× (Kafrisin);
serb.-chorw. ĐĐ¸ĐżĐ°Ń / Kipar.

Czad, fr. RĂŠpublique du Tchad, arab. ŘŹŮŮŮŘąŮŮŘŠ ŘŞŘ´Ř§ŘŻ (DĹźumhurijat Taszad)

Nazwa pochodzi od jeziora Czad na poĹudniowym zachodzie kraju. Z kolei nazwa jeziora pochodzi od sĹowa w jÄzyku bornu tsade â “jezioro”.

CzarnogĂłra, serb. ĐŚŃĐ˝Đ° ĐĐžŃĐ°

NazwÄ w jÄz. weneckim Montenegro â “czarna gĂłra” nadali weneccy zdobywcy widzÄc ciemne lasy porastajÄce gĂłrÄ LovÄen. StÄd bezpoĹrednie tĹumaczenie na sĹowiaĹskie ĐŚŃĐ˝Đ° ĐĐžŃĐ° / Crna Gora i albaĹskie Mali i Zi.

Doclea â nazwa obszaru dzisiejszej CzarnogĂłry we wczesnym okresie Cesarstwa Rzymskiego, od nazwy lokalnego plemienia. PĂłĹşniej zwana Dioclea.
Zeta â nazwa wczesnosĹowiaĹska, pochodzÄca od nazwy rzeki, ta z kolei prawdopodobnie od rdzenia znaczÄcego “zbiory” lub “ziarno”.
alb. Mali i Zi
tur. KaradaÄ
rum. Muntenegru
buĹg. Đ§ĐľŃĐ˝Đ° ĐłĐžŃĐ° (Äerna gora)
wÄg. MontenegrĂł
gr. ÎÎąĎĎÎżÎ˛ÎżĎÎ˝ÎšÎż
Ĺac. Nigromontium

CzechosĹowacja, czes., Äeskoslovensko, sĹowacki Äesko-Slovensko (obecnie nieistnieje)

Od nazw narodĂłw CzechĂłw i SĹowakĂłw, tworzÄcych to paĹstwo. (zob. poniĹźej Czeska, Republika i SĹowacja).

Czechy, Republika Czeska, czes. Äesko, ÄeskĂĄ republika

Od nazwy sĹowiaĹskiego narodu ÄechovĂŠ, ÄeĹĄi -Czesi.
W jÄzyku czeskim sĹowem Äesko okreĹla siÄ paĹstwo, sĹowem Äechy â jednÄ z trzech krain historycznych tego paĹstwa (pozostaĹe to Morawy i ĹlÄsk).
Bohemia â Ĺac. Boiohaemum, Boiohaemia, historyczna nazwa terenĂłw dzisiejszych Czech, od ĹaciĹskiej nazwy celtyckiego plemienia Boii â “BojĂłw”.
Morawy â jeden z regionĂłw paĹstwa bierze swojÄ nazwÄ od rzeki Morava.

Czeczenia, czecz. NoxĂ§iyĂ§Ăś

Rosyjskie sĹowo “Czeczeniec” wywodzi siÄ najprawdopodobniej od miejscowoĹci Czeczana lub Czeczen-aul, nad rzekÄ Argun w pobliĹźu Groznego. WĹasna nazwa tego narodu, NoxĂ§i (Nochczi), pochodzi od sĹĂłw nexĂ§a (ser owczy), nox (pĹug) lub od imienia biblijnego Noego (po czeczeĹsku zwanego Nox).

D

Dagestan, awarskie Daghistan (ŘŻŘ§ŘşŘłŘŞŘ§Ů)

Nazwa jest zĹoĹźeniem tureckiego daÄ (gĂłra) i perskiego stan (kraj). Pisownia Dagestan jest wspĂłĹczesnÄ zrusyfikowanÄ wersjÄ. W przeszĹoĹci kraj ten byĹ znany jako Albania Kaukaska, Sarir lub Awaristan.

Dania, duĹ. Danmark

Od rdzenia protoindoeuropejskiego dhen â “niski” lub “pĹaski” i germaĹskiego mark â “marchia”, czyli “kraj graniczny” lub “las graniczny”. Nazwa uĹźywana przez dawnych GotĂłw opisujÄca las oddzielajÄcy GĂśtaland od (wtedy duĹskiej) Skanii (zobacz teĹź hasĹo kamienie runiczne w Jelling).

Demokratyczna Republika Konga

Zob. Kongo poniĹźej.

Dominika, ang. Dominica

Z Ĺac. Dies Dominica â “niedziela”, od dnia tygodnia, w ktĂłrym Krzysztof Kolumb dotarĹ do brzegu tej wyspy.
Prekolumbijska nazwa wyspy brzmiaĹa Wai’tu Kubali â “jej ciaĹo jest dĹugie”.

Dominikana, Republika DominikaĹska , hiszp. RepĂşblica Dominicana

Od nazwy stolicy Santo Domingo, ktĂłre z kolei dziedziczy nazwÄ od hiszpaĹskiego ĹwiÄtego Dominika de GuzmĂĄn, zaĹoĹźyciela zakonu dominikanĂłw.

DĹźibuti, fr. Djibouti, arab. ŘŹŮŘ¨ŮŘŞŮ (JÄŤbĹŤtÄŤ)

Od nazwy poĹudniowego brzegu Zatoki Tadjoura. ByÄ moĹźe od afaryjskiego sĹowa gabouti â rodzaju wycieraczki z wĹĂłkien palmy. Inna teoria wskazuje na znaczenie “kraj Tehuti” lub “kraj Thota”, od nazwy egipskiego boga KsiÄĹźyca â Thot to nazwa grecka, w staroegipskim brzmiÄca Djehuty.

Francuskie Terytorium AfarĂłw i IssĂłw (1967-1977): od dwĂłch gĹĂłwnych grup etnicznych, AfarĂłw i IssĂłw.
Somali Francuskie (do 1967 r.): zob. Somalia poniĹźej.

E

Egipt, arab. ŮŘľŘą (Masr/ Misr)

Z antycznej greki (Mykeny) ÎÎŻÎłĎĎĎÎżĎ (AĂgyptos), co wg Strabona pochodzi od ÎÎšÎłÎąÎŻÎżĎ ĎĎĎÎŻĎĎ (Aegeou yptios) â “kraj poniĹźej Morza Egejskiego”.
Ewentualnie od egipskiej nazwy miasta Memfis i jej ĹwiÄtyni, Hwt ka Pth â “ĹwiÄtynia duszy Ptaha”.

arab. Misr (w dialekcie egipskim Masr), tur. MÄąsÄąr; szeroko rozpowszechnione semickie sĹowo, po raz pierwszy uĹźyte do okreĹlenia Egiptu w jÄzyku akadyjskim, a znaczÄce “miasto”.
Kimi (keme) to koptyjska nazwa znaczÄca “czarny” (staroegipskie kmt lub Kemt), byÄ moĹźe od ciemnej karnacji mieszkaĹcĂłw lub czarnej, Ĺźyznej gleby nad Nilem, w przeciwieĹstwie do czerwonej, suchej ziemi pustynnej (deshret).
hebr. ×Ö´×ŚÖ°×¨Öˇ×Ö´× (Micrajim) â “dwa przesmyki”, moĹźe znaczyÄ rĂłwnieĹź “kraj”.
SĹowo Koptowie, dziĹ okreĹlajÄce chrzeĹcijaĹskich mieszkaĹcĂłw Egiptu, arab. ŮŘ¨Řˇ (qubáš) lub ŘŁŮŘ¨Ř§Řˇ (aqbÄáš), kopt. kubti / kuptaion, pochodzi z gr. Îáź°ÎłĎĎĎÎšÎżĎ (aigyptios).

Ekwador, hiszp. Ecuador

hiszp. “rĂłwnik”, od poĹoĹźenia kraju na rĂłwniku.

Erytrea, jÄz. tigrina Ertra, arab. ŘĽŘąŮŘŞŘąŮŘ§ Iritrijja

NazwÄ nadali WĹoscy kolonizatorzy od Ĺac. formy greckiej nazwy ÎÎĄÎĽÎÎĄÎÎÎ (ErythraĂŽa), co pochodzi od nazwy áźĎĎÎ¸Ďá˝° ÎÎŹÎťÎąĎĎÎą (Erythrea Thalassa) â “Morze Czerwone”.

Estonia, est. Eesti

Z ĹaciĹskiej formy aesti (Tacyt, 98 r.) germaĹskiego sĹowa Estland, ktĂłre moĹźe znaczyÄ “wschodni” lub teĹź pochodziÄ od nazwy Aestia, wspominanej w starogreckich tekstach, byÄ moĹźe odnoszÄcej siÄ do dzisiejszych Mazur.
StarowschodniosĹowiaĹska nazwa Czud pochodzi od gotyckiego sĹowa “lud” (por. Deutsch), etymologia ludowa z kolei wywodzi jÄ od sĹowiaĹskiego rdzenia “dziwny”. NazwÄ tÄ okreĹlano dawniej wszystkie ludy ugryjskie. SĹowo przetrwaĹo w nazwie Jeziora Pejpus w jÄzykach sĹowiaĹskich â Czudskoje Ozero.

lit. Estija.
niem., szw. Estland, dlatego w XIX w. ros. ĐŃŃĐťŃĐ˝Đ´Đ¸Ń (Estlandia).
wspĂłĹczesne ros. ĐŃŃĐžĐ˝Đ¸Ń (Estonia), pol., ang. Estonia, fr. Estonie.
Ĺot. Igaunija â od Ugandi, okreĹlenia poĹudniowej Estonii, prawdopodobnie ze sĹowiaĹskiego sĹowa jug â “poĹudnie”.
fiĹ. Viro od dawnego ludu WironĂłw z pĂłĹnocnej Estonii (?). ByÄ moĹźe z okreĹlenia “lud” w jÄzykach baĹtyckich.
wÄg. ĂsztorszĂĄg (kraj EstĂłw).

Etiopia, amhar. ÄŞtyĹášášyÄ

Gr. Îáź°Î¸ÎšÎżĎÎŻÎą (Ăthiopia), od Îáź°Î¸ÎŻÎżĎ (Ăthiops) â “Etiopczyk”. Grecy uĹźywali tych nazw na okreĹlenie dzisiejszej Nubii. NiektĂłrzy wywodzÄ od greckich sĹĂłw ÎąÎšÎ¸- (”spalony”) i á˝Ď (”wyglÄd”). Jednak staroetiopskie ĹşrĂłdĹa gĹoszÄ, Ĺźe nazwa pochodzi od “ÄŞtyĹášášis”, syna Kusza i wnuka Chama, ktĂłry wedĹug legendy zaĹoĹźyĹ miasto Aksum.

Abisynia, poprzednia nazwa kraju, pochodzi od arabskiej formy etiopskiego sĹowa habasza â “wymieszany”, odzwierciedlajÄcego etniczne zrĂłĹźnicowanie kraju.
W czasach staroĹźytnych istniaĹo tu KrĂłlestwo Aksum.

F

FidĹźi

Z nazwy w jÄzyku tonga Viti â “wyspy”.

Filipiny, filip. Pilipinas

Z hiszp. Las Islas Filipinas â “Wyspy Filipowe”, jak na czeĹÄ krĂłla Hiszpanii Filipa II nazwaĹ wyspy Samar i Leyte podczas swej nieudanej ekspedycji w 1543 r. Ruy LĂłpez de Villalobos.
PerĹa MĂłrz Wschodnich to romantyczna nazwa Filipin z wiersza “Mi Ultimo Adios” filipiĹskiego bohatera narodowego JosĂŠ Riala.
Archipelag zwano w przeszĹoĹci rĂłwnieĹź HiszpaĹskie Indie Wschodnie, Nowa Kastylia (hiszp. Nueva Castilla), Wyspy Ĺw. Ĺazarza (hiszp. Islas de San LĂĄzaro), aĹź w koĹcu zaczÄto stosowaÄ nazwÄ Filipiny.

hiszp. Filipinas

Finlandia

germ., szw. Finland â “Kraj FinĂłw”. Pierwotnie Finami nazywano LapoĹczykĂłw (SamĂłw). SĹowo moĹźe pochodziÄ od germaĹskiego rdzenia fen â “bagno”; lub z rdzenia znaczÄcego “nomadyczni zbieracze i Ĺowcy” (por. ang. “find”).
fin. Suomi, est. Soome, staroros. Sum â mogÄ pochodziÄ od fiĹskiego rdzenia suo â “bagno”

Formoza

Zob. “Tajwan” poniĹźej.

Francja

Ĺredniowieczna Ĺac. Francia, “Kraj FrankĂłw”. Frankami nazywano federacjÄ kilku germaĹskich plemion. NazwÄ wywodzi siÄ od germaĹ. franco â wolny, lub od protogermaĹ. *frankon â “oszczep” (ale byÄ moĹźe to te sĹowa wziÄĹy swÄ nazwÄ od nazwy ludu). Po traktacie w Verdun w 843 r. Imperium FrankĂłw podzielono najpierw na trzy, potem dwie czÄĹci: Francia Occidentalis (Zachodnie PaĹstwo FrankĂłw) oraz Francia Orientalis (Wschodnie PaĹstwo FrankĂłw), ktĂłre wkrĂłtce zmieniĹo nazwÄ na ĹwiÄte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego (Ĺac. Sacrum Imperium Romanum Nationis Germanicae, niem. Heiliges RĂśmisches Reich Deutscher Nation). NiedĹugo potem zaczÄto skracaÄ nazwÄ Francia Occidentalis do Francia.
Z kolei nazwa waluty “frank” wywodzi siÄ bezpoĹrednio z germaĹ. franco poprzez starofr. franc â tak nazwano monety bite specjalnie do wykupienia (uwolnienia) francuskiego krĂłla Jana II z rÄk AnglikĂłw po przegranej bitwie pod Poitiers (1356).

Ĺac. Gallia, starogr. Galatia, od nazwy celtyckiego ludu GalĂłw. Jedna z teorii mĂłwi, Ĺźe Grecy mieszkajÄcy w Massalii (dziĹ Marsylia), miejÄcy kontakt z celtyckimi ludami przed VI w. p.n.e., nazwali je od biaĹej jak mleko skĂłry (gr. ÎłÎŹÎťÎą (gala) â “mleko”). IstniejÄ wÄtpliwoĹci, czy wspĂłĹczesne okreĹlenia “Galia” i “Galowie” (z fr. Gaule i Gaulois) pochodzi z Ĺaciny. Bardziej prawdopodobne jest zapoĹźyczenie z germaĹskiego *walha-, ktĂłrego Germanie uĹźywali na okreĹlenie niegermaĹskich ludĂłw (tak CeltĂłw, jak i Rzymian), bowiem germaĹskie w we francuskim wymieniaĹo siÄ zwykle na gu/g (por. fr. guerre i ang. war; fr. garde i ang. ward), a dyftong au na al przed spĂłĹgĹoskÄ. Natomiast sĹowo Gaulle ciÄĹźko wywodziÄ z ĹaciĹskiego Gallia, poniewaĹź ĹaciĹskie g wymieniaĹo siÄ na j (por. Ĺac. gamba i fr. jambe) (The Oxford Dictionary of English Etymology (OUP 1966), str. 391; Nouveau dictionnaire ĂŠtymologique et historique (Larousse 1990), str. 336.)
staroang. Francland
fiĹ. Ranska
est. Prantsusmaa
lit. PrancĹŤzija
irl. an Fhrainc; gael. An Fhraing, walijski Ffrainc
bretoĹski FraĂąs (paĹstwo), Bro-C’hall (kraj)
kornijski Pow Frynk
gr. ÎÎąÎťÎťÎŻÎą (Gallia)
gruz. áĄáá¤á áááááá (Saprangeti) - ziemia FrankĂłw
hebr. ×ŚÖ¸×¨Ö°×¤Öˇ×Ş (Corfat)
pers. ŮŘąŘ§ŮŘłŮ (frĂ˘nseh)
arab. ŮŮŘąŮŮŘłŮŘ§ (farĂĄnsa)
koreaĹ. Peurangseu
jap. FurĂĄnsu
chiĹ. FÇlĂĄnxÄŤ, FÇguĂł
wiet. PhĂĄp
mongol. Đ¤ŃĐ°Đ˝Ń ŃĐťŃ (Frants uls)
malaj. Perancis
maledywski Faranseysi Vilath

G

Gabon

Od GabĂŁo, portugalskiej nazwy ujĹcia rzeki Komo (fr. Estuaire de Gabon). UjĹcie wziÄĹo swÄ nazwÄ z arab. ŮŘ¨Ř§ŘĄ (kabaa) od ksztaĹtu, przypominajÄcego palto z kapturem.

Gambia

Od nazwy rzeki Gambia, ktĂłra z kolei mogĹa wziÄÄ nazwÄ od port. cĂ˘mbio â “handel”.

Ghana

Od dawnego zachodnioafrykaĹskiego krĂłlestwa o tej nazwie. Obszar dzisiejszej Ghany jednak nigdy nie byĹ w granicach tego krĂłlestwa. ByÄ moĹźe od nazwy mieszkaĹcĂłw, uwaĹźajÄcych siÄ za spadkobiercĂłw dawnego krĂłlestwa.

ZĹote WybrzeĹźe, ang. Gold Coast (1821-1957) â nazwa brytyjskiej kolonii; od duĹźej iloĹci zĹota znalezionej przez kolonistĂłw.

GĂłrski Karabach (paĹstwo nieuznawane przez spoĹecznoĹÄ miÄdzynarodowÄ)

Grecja, gr. ÎÎťÎťÎŹÎ´Îą (EllĂĄda)

Ĺac. GrĂŚcus, z gr. ÎĎÎąÎšÎşÎżÎŻ (Greki), wg Arystotelesa odnosi siÄ do pierwotnej nazwy Epiru. ÎĎÎąÎšÎşĎĎ (Graikos) to lud beocki, ktĂłry wyemigrowaĹ do Italii w VIII w. p.n.e., a takĹźe mitycznego syna Pandory i brata Latinusa (stÄd “Ĺacina”). StÄd nazwy w wiÄkszoĹci jÄzykĂłw europejskich: ang. Greece; niem. Griechenland; hol. Griekenland; duĹ. GrĂŚkenland; szw. Grekland; fr. GrĂ¨ce; wĹ. Grecia; hiszp. Grecia; port. GrĂŠcia; rum. Grecia; katal. GrĂ¨cia; Ĺot. GrieÄˇija; lit. Graikija; kornij. Pow Grek; walij. Groeg; irl. An GhrĂŠig; alb. Greqia; pol. Grecja; sĹow. GrĂŠcko; sĹoweĹ. GrÄija; ros. ĐŃĐľŃĐ¸Ń (Gretsia); ukr. ĐŃĐľŃŃŃ (Gretsia); serb. ĐŃŃĐşĐ° (GrÄka); buĹg. ĐŃŃŃĐ¸Ń (Grtsia); wÄg. GĂśrĂśgorszĂĄg; a takĹźe jap. ăŽăŞăˇăŁ (Girisha).
klas. gr. áźÎťÎťÎŹĎ (Ellas), nowogr. ÎÎťÎťÎŹÎ´Îą (Ellada), norw. Hellas, wiet. Hy LáşĄp, chiĹ. Xila, kor. Huirap â kraj HellenĂłw, wg mitologii gr. potomkĂłw Hellena â krĂłla Tesalii. Etymologia ludowa wskazuje na znaczenie “kraj ĹwiatĹa” â od áźĽÎťÎšÎżĎ (helios) â “sĹoĹce”. W pierwszych wiekach chrzeĹcijaĹstwa nazwa “Helleni” byĹa synonimem pogan.
kurd. Hurumistan, adyge ĐŁŃŃĐź (UrÉm)
gruz. áĄáááá áŤáááá (Saberdzneáši) â “kraj mÄdrcĂłw”; ááá áŤááá (berdzeni) â “Grek” od áá áŤááá (brdzeni) â “mÄdry”, jako Ĺźe Grecja jest ojczyznÄ filozofii.
kurd., tur., azer. Yunanistan, arab. ŮŮŮŘ§Ů (al-Junan / Jaunan), orm. ŐŐ¸ÖŐśŐĄŐ˝ŐżŐĄŐś (Hounastan), hind. ŕ¤ŻŕĽŕ¤¨ŕ¤žŕ¤¨ (Yunan) â od JoĹczykĂłw, jak nazywano GrekĂłw z Azji Mniejszej.
Homer w Iliadzie okreĹla GrekĂłw nazwami: áźĎÎąÎšÎżÎŻ (Achajowie), áźĎÎłÎľÎŻÎżÎš (Argeioi, od Argos, stolicy AchajĂłw) oraz ÎÎąÎ˝ÎąÎżÎŻ (Danaoi)
Ludy greckie nazywaĹy inne narody nie mĂłwiÄce po grecku Î˛ÎŹĎÎ˛ÎąĎÎżĎ (barbaros) â “barbarzyĹcy”, byÄ moĹźe od onomatopei bar-bar.
ÎĄĎÎźÎąáżÎżÎš / ÎĄĎÎźÎšÎżÎŻ (Romaioi / Romioi) â “Rzymianie” â tak najpierw okreĹlano mieszkaĹcĂłw Rzymu, od II w. samookreĹlali siÄ tak Grecy.
Cesarstwo Bizantyjskie to nazwa nadana w 1557 r. przez niemieckiego historyka Hieronima Wolfa, ponad wiek od jego upadku; okreĹlenie to nigdy nie byĹo uĹźywane wczeĹniej; nazwa pochodzi od miasta Bizancjum (dziĹ StambuĹ).

Grenada

Od hiszpaĹskiego miasta Grenada. Krzysztof Kolumb nazwaĹ wyspÄ ConcepciĂłn â “(niepokalane) poczÄcie”.

Gruzja

Od pers. GordĹź, prawdopododnie z protoindoeuropejskiego okreĹlenia gĂłr lub pers. gorg (ÚŻŘąÚŻ) â “wilk”. StÄd pers. GordĹźestÄn (ÚŻŘąŘŹŘłŘŞŘ§Ů) Gruzja, ĐŃŃĐˇĐ¸Ń w jÄzykach sĹowiaĹskich, tur. GĂźrcĂź, a poprzez arab. DĹźurdĹź i wpĹyw greckiego ÎłÎľĎĎÎł (georg â “rolnictwo”) â Georgia w jÄzykach zachodnich i hebr. ××××¨××× (Georgija).
W okresie klasycznym Grecy nazywali region wybrzeĹźa Morza Czarnego Kolchis (Kolchida), a interior IberiÄ. Obie te nazwy prawdopodobnie wywodzÄ siÄ z lokalnych jÄzykĂłw kaukaskich.

gruz. áĄááĽáá ááááá (Sak’art’velo) â wedĹug legendy od pogaĹskiego wĹadcy Kartlosa (syna Togarmy syna Gomera syna Jafeta), ojca wszystkich GruzinĂłw, nazywajÄcych siÄ áĽáá ááááááá (Kartvelebi). StÄd rĂłwnieĹź ang. “Kartvelia”.
orm. ŐÖŐĄŐ˝ŐżŐĄŐś (Vrastan), od Virq, czyli Iberia.

Guam (terytorium USA)

Od sĹowa w miejscowym jÄzyku czamorro guahan â “mamy”.

Gujana, ang. Guyana

W jÄzyku miejscowych “Guiana” znaczy “kraj wielu wĂłd” â od mnogoĹci rzek na tym obszarze.

Gujana Brytyjska (ang. British Guiana), nazwa kolonii brytyjskiej (1831-1966).

Gwatemala, hiszp. Guatemala

W klasycznym jÄzyku MajĂłw “kraj wielu drzew”. Gdy Hiszpanie przybyli tu, zobaczyli paĹac zaroĹniÄty puszczÄ. SÄdzili, Ĺźe to stolica krĂłlestwa MajĂłw. Gdy spytali o nazwÄ tego obszaru, miejscowi Indianie odrzekli Guatemala.
Wg innej teorii sĹowo w jÄzyku nahuatl Quauhtitlan â “miÄdzy drzewami”, byĹo pierwotnÄ nazwÄ kraju. Jeszcze inna wskazuje na znieksztaĹcenie wyraĹźenia w jÄz. Indian Nahoa coactlmoctl-lan â “kraj ptaka wÄĹźojada”, czyli orĹa.

Gwinea, fr. GuinĂŠe

Port. GuinĂŠ z jÄz. Susu (Sousou), w ktĂłrym znaczy “kobieta”. Ewentualnie z jÄzyka berberyjskiego, w ktĂłrym oznaczaÄ moĹźe “kraj czarnych”.

Gwinea Francuska (fr. GuinĂŠe FranĂ§aise), nazwa protektoratu francuskiego do 1958 r.

Gwinea Bissau, port. GuinĂŠ-Bissau

Guinea â patrz wyĹźej. Bissau â od nazwy stolicy kraju. (por. uĹźycie nazwy Kongo-Brazaville).

Gwinea Portugalska (port. GuinĂŠ Portuguesa), nazwa kolonii portugalskiej (1446-1974).

Gwinea RĂłwnikowa, hiszp. Guinea Ecuatorial, fr. GuinĂŠe Ăquatoriale

RĂłwnikowa â od poĹoĹźenia na rĂłwniku. Jednak kraj nie leĹźy na rĂłwniku, lecz bardzo blisko niego.
Gwinea â jak wyĹźej.

Gwinea HiszpaĹska (1885-1968) â kolonia hiszpaĹska.

H

Haiti

W jÄz. Indian Taino / Arawak Hayiti/Hayti znaczy “gĂłrzysty kraj”. Wyspa, ktĂłrej Krzysztof Kolumb nadaĹ nazwÄ Hispaniola â “maĹa Hiszpania”, a na ktĂłrej czÄĹci leĹźy to paĹstwo, wczeĹniej nazywaĹa siÄ Hayiti.

Hiszpania, hiszp., galic. EspaĂąa, bask. Espainia, katal. Espanya

Z punickiego ×× ×Š×¤× ×× (ĘžĂ-ĹĄÉpÄnĂŽm / Hi-szfanim) â “wyspa gĂłralkĂłw” (maĹych ssakĂłw). Feniccy osadnicy zobaczyli mnĂłstwo zajÄcy (punickie tsepan) i pomylili je z gĂłralkami, ktĂłre znali z Afryki. Na monecie z Galby widnieje uosobienie Hispanii z krĂłlikiem u stĂłp, a Strabon Rzymianie zaadoptowali nazwÄ jako Hispania, stÄd polska nazwa Hiszpania. We francuskim-normaĹskim nazwa brzmiaĹa Spagne.
Inna teoria wskazuje na preromaĹskÄ (iberyjskÄ lub celtyckÄ) nazwÄ Sewilli â Hispalis.
Wskazuje siÄ rĂłwnieĹź punickie sĹowa “ciemny”, “odlegĹy”, “zaginiony”.
Iberia to nazwa grecka, od rzeki Iber (hiszp. Ebro), lub od sĹowa, jakie Grecy sĹyszeli od miejscowych ludĂłw, rĂłwnieĹź na poĹudniu pĂłĹwyspu.

Kastylia, hiszp. Castilla, nazwa krĂłlestwa, a obecnie dwĂłch regionĂłw kraju (Kastylia-LeĂłn oraz Kastylia-La Mancza).
oksytaĹski, port. Espanha
hebr. ×Ą×¤×¨× (Sfarad)
arab. Ř§ŘłŘ¨Ř§ŮŮŘ§ (Isbanijja)
Ĺac. Hispania
fr. Espagne
wĹ. Spagna

Holandia/ Niderlandy, hol. Nederland.

hol. Koninkrijk der Nederlanden â “KrĂłlestwo NiderlandĂłw” â nazwa uĹźywana na caĹy obszar paĹstwa, w tym Antyle Holenderskie i ArubÄ. Od neder â “niski” landen â “kraje”. OkreĹlajÄc samÄ europejskÄ macierz odchodzi siÄ od l. mn. de Nederlanden na rzecz l. poj. Nederland.
Holandia, hol. Holland z germ. holt â “lesisty”, land â “kraj”; region NiderlandĂłw, nazwa czÄsto bĹÄdnie uĹźywana w innych jÄzykach na okreĹlenie caĹego kraju; rozpowszechniĹa siÄ w czasie Zjednoczonych Prowincji (1581-1795), gdy byĹa najsilniejszym gospodarczo regionem kraju. Obecnie PĂłĹnocna i PoĹudniowa Holandia to dwie z dwunastu prowincji NiderlandĂłw.

Ĺac. Batavia, germ. “Betuwe” â “uĹźytek”, “ziemia orna”; w przeciwieĹstwie do “Veluwe” â “ugĂłr”, “nieuĹźytek”. Od germaĹ. plemienia BatawĂłw (Ĺac. Batavii).
w jÄzyach obcych przyjÄĹa siÄ transliteracja nazwy Nederland (np. ang. the Netherlands), Holland (np. hebr. ×××× × â Holland; jap. Oranda) lub bezpoĹrednie tĹumaczenie “niskie kraje” (np. cz. Nizozemsko)
ang. “Dutch” â “holenderski”, z dawnego hol. “Diets” lub “Nederdietsch”, spokrewnione jest z niem. “Deutsch” â “niemiecki” i ma tÄ samÄ etymologiÄ, od germ. “theodisca” â “(jÄzyk powszechny) ludzi”, jako Ĺźe w Ĺredniowieczu Ĺacina byĹa jÄzykiem szlachty, a lokalne jÄzyki germaĹskie â jÄzykiem gminu.
niem. die Niederlande / Holland
ang. the Netherlands
fr. la Hollande / les Pays-Bas (czyt. Pei ba), stÄd pers. ŮžŘŚŰ Ř¨Ř§ (Pe’ibĂ˘)
wĹ. Paesi Bassi / Olanda
hiszp. PaĂses Bajos, katal. els PaĂŻsos Baixos / Holanda, aragoĹ. PaĂses Baxos, port. Holanda / PaĂses Baixos / NeerlĂ˘ndia, retoromaĹ. Pajais-Bass
rum. Olanda / Ĺ˘Ärile de Jos
cz. Nizozemsko / Holandsko, sĹow. Holandsko
serb.-chorw. Nizozemska, ĐĐ¸ĐˇĐžĐˇĐľĐźŃĐşĐ° / Holandija, ĐĽĐžĐťĐ°Đ˝Đ´Đ¸ŃĐ°
ros. ĐĐ¸Đ´ĐľŃĐťĐ°Đ˝Đ´Ń (NiderĹĂĄndy)
lit. Nyderlandai, Ĺot. NÄŤderlande
est. Madalmaad, sami Vuolleeatnamat, fiĹ. Alankomaat / Hollanti
walij. Yr Iseldiroedd, kornijski Iseldiryow, bretoĹ. IzelvroioĂš, irl. an ĂsiltĂr, szkoc. an Talamh Ăseal
gr. ÎÎŹĎĎ Î§ĎĎÎľĎ (KĂĄtĹ Chášres), ÎÎťÎťÎąÎ˝Î´ÎŻÎą (OllandĂa)
alb. Vendet e UlĂŤta
bask. Herbehereak
tur. Felemenk
arab. Ř§ŮŘ§ŘąŘ§ŘśŮ Ř§ŮŮŮŘŽŮŘśŘŠ (Al-Aradi al-Munchafida), Ř§ŮŘ¨ŮŘ§ŘŻ Ř§ŮŮŘ§ŘˇŘŚŘŠ (Al-Bilad al-Watia)
hebr. ××¨×Ś××Ş ××Š×¤×× (Arcot ha-Szfela)
hind. ŕ¤šŕ¤žŕ¤˛ŕĽŕ¤ŕ¤Ą (HÄlainá¸)
rwanda, rundi Ubufarama, Ubuholandi
swahili Uholanzi
indonez. Belanda
jap. Oranda
chiĹ. HĂŠlĂĄn

Honduras

Krzysztof Kolumb nadaĹ krajowi nazwÄ “Honduras” â “gĹÄbiny” prawdopodobnie od gĹÄbokich wĂłd na pĂłĹnocnym jego wybrzeĹźu.

I

Indie, hind. Bharat

Rzeka Indus w gĂłrnym biegu ma siedem gĹĂłwnych dopĹywĂłw, stÄd Szapta-Sindhu â “siedem rzek”. StÄd wziÄĹa swojÄ nazwÄ kraina Sind. PĂłĹşniej perskÄ wersjÄ nazwy, Hind, zaczÄto okreĹlaÄ tereny dzisiejszego Pakistanu i Indii. Grecy odrzucili literÄ “H”, nazywajÄc krainÄ Indos, stÄd Ĺac. Indus. W jÄz. staroang. Inde, a ang. nazwÄ India zaczÄto uĹźywaÄ dopiero po XVII w.

sanskr. BhÄrata / BhÄratavarášŁa â od Bharata â imienia jednego z dwĂłch krĂłlĂłw. Tak okreĹla siÄ rĂłwnieĹź region Indii pĂłĹnocnych. RĂłwnieĹź: Äryavarta â “kraj szlachetnych” (”kraj AriĂłw”)
dzongkha rGya.gar, tybet. rGya.gar.yal
gruziĹski ááááááá (Indoeti)
ormiaĹski ŐŐśŐ¤ŐŻŐĄŐ˝ŐżŐĄŐś (Hndkastan)
dhivehi ŢŢ¨ŢŢ°ŢŢ¨ŢŢ§ (Iná¸i’Ä)
gudĹźarati ŕŞŕŞžŕŞ°ŕŞ¤ (BhÄrat), ŕŞŕŞ¨ŕŤŕŞĄŕŞżŕŞŻŕŞž (ÄŞná¸iyÄ), ŕŞšŕŞżŕŞŕŞŚ (Hind)
hindi ŕ¤ŕ¤žŕ¤°ŕ¤¤ (BhÄrat), ŕ¤ŕ¤ŕ¤Ąŕ¤żŕ¤Żŕ¤ž (Iná¸iyÄ), ŕ¤šŕ¤żŕ¤¨ŕĽŕ¤ŚŕĽŕ¤¸ŕĽŕ¤¤ŕ¤žŕ¤¨ (HindustÄn)
marathi ŕ¤ŕ¤žŕ¤°ŕ¤¤ (BhÄrat)
pendĹźabi ŕ¨ŕ¨žŕ¨°ŕ¨¤ (BhÄrat), ŕ¨šŕ¨żŕŠ°ŕ¨Ś (Hind), ŕ¨šŕ¨żŕŠ°ŕ¨ŚŕŠŕ¨¸ŕ¨¤ŕ¨žŕ¨¨ (HindustÄn)
perski ŮŮŘŻ (Hend), ŮŮŘŻŮŘłŘŞŘ§Ů (HendĹŤstÄn)
sindhi ÚŘ§ŘąŘŞ (BhÄratu), ŮŮŘŻŘłŘŞŘ§Ů (HindustÄnu), ŮŮŘŻ (Hindu)
urdu Ř¨ŮŘ§ŘąŘŞ (BhÄrat), ŮŮŘŻŮŘłŘŞŘ§Ů (HindĹŤstÄn)
tamilski ŕŽŕŽ¨ŕŻŕŽ¤ŕŽżŕŽŻŕŽž (IntiyÄ)
telugu ŕ°ŕ°ŕ°Ąŕ°żŕ°Żŕ°ž (IndiyÄ), ŕ°ŕ°žŕ°°ŕ°¤ ŕ°Śŕąŕ°śŕ°Žŕą (BhÄrata DÄĹĄamu)

Indonezja, indonez. Indonesia

Pseudogrecka nazwa zastosowana w poĹowie XIX w., od nazwy Indii (patrz wyĹźej) i Î˝áżĎÎżĎ (nesos) â wyspa. WczeĹniej Europejczycy nazywali ten region Indiami Wschodnimi.

Holenderskie Indie Wschodnie, hol. Nederlands-IndiĂŤ, indonez. Hindia Belanda â kolonia holenderska (XIX w.).
wiet. Nam DĆ°ĆĄng

Iran, pers. Ř§ŮŘąŘ§Ů (IrĂ˘n)

“kraj AriĂłw” lub “kraj wolnoĹci”. SĹowo “Arya” pochodzi z protoindoeuropejskiego oznaczenia “szlachetnego” lub “wolnego” (stÄd poprzez gr. sĹowo “arystokrata”).

Persja (oficjalna nazwa do 1935 r.), Ĺac. “Persia” poprzez gr. “Persis” z staropers. “PÄrsa” â nazwa Ĺrodkowej czÄĹci kraju, obecnie Fars. Greckie podania ludowe wywodzÄ z kolei to sĹowo od imienia Perseusza.
swahili Uajemi od arab. AdĹźam (”ci, ktĂłrych jÄzyka nie rozumiemy”), ktĂłrym Arabowie okreĹlali PersĂłw.

Irak, arab. Ř§ŮŘšŘąŘ§Ů (al-Irak)

Od miasta Erech/Uruk (zwanego rĂłwnieĹź “Warka”), koĹo Eufratu. NiektĂłrzy archeolodzy uwaĹźajÄ Uruk za pierwszÄ stolicÄ SumerĂłw. MoĹźliwe rĂłwnieĹź pochodzenie z pers. Irak â “maĹy Iran”. Od stuleci mieszkaĹcy zachodniego Iranu nazywajÄ swĂłj region “perski Irak”.

Gr. ÎÎľĎÎżĎÎżĎÎąÎźÎŻÎą (Mezopotamia) â “kraj miÄdzy rzekami” Tygrys i Eufrat, pers. Mijanrudan, aramej. Beth-Nahrin â “miÄdzy rzekami”.

Irlandia, irl. Ăire, ang. Ireland

Ăire od protoceltyckiego *ÄŞweriĹŤ â “urodzajne miejsce” lub “miejsce Eriu”, celtyckiej bogini pĹodnoĹci. Czasem bĹÄdnie tĹumaczone jako “kraj Ĺźelaza”.

Ĺac. Hibernia â byÄ moĹźe od Ĺac. hibernus â “chĹodny”, “lodowaty”.

Islandia, isl. Ăsland

Ăsland â “kraj lodu”. Dawny osadnik i podrĂłĹźnik nordycki, FlĂłki VilgerĂ°arson, nazwaĹ tak wyspÄ, gdy ujrzaĹ tam na wiosnÄ po ciÄĹźkiej zimie dryfujÄcy na pĂłĹnoc lĂłd.

Izrael, hebr. ×××× ×Ş ××Š×¨×× (Medinat Jisrael), arab. ŘŻŮŮŘŠ ŘĽŘłŘąŘ§ŘŚŮŮ (Daulat Israil)

Od biblijnego patriarchy Jakuba, zwanego pĂłĹşniej Izraelem, czyli “walczÄcym z Bogiem”, uwaĹźanego za wyĹÄcznego protoplastÄ IzraelitĂłw (w przeciwieĹstwie do Abrahama i Izaaka, ktĂłrzy mieli nieĹźydowskich synĂłw). Biblia mĂłwi, Ĺźe po 40 latach na pustyni MojĹźesz poprowadziĹ swĂłj narĂłd do “kraju Izrael”, obiecanego przez Boga potomkom patriarchĂłw Jakuba, Abrahama i Izaaka.

J

Jamajka, ang. Jamaica

HiszpaĹskie Jamaica (czyt. Hamajka) Z jÄz. Indian TaĂno / Arawak “Xaymaca” lub “Hamaica” â “kraj drewna I wody” lub byÄ moĹźe “kraj ĹşrĂłdeĹ”.

Hiszpania anektowaĹa wyspÄ w 1509 r. i nazwaĹa Santiago (”ĹwiÄty Jakub”).

Japonia, jap. Nihon / Nippon

Polska nazwa pochodzi z poĹudniowochiĹskiej wymowy znakĂłw ćĽćŹ (”Ĺťi Pun”, “Ĺťat bun”, pinyin: rĂŹbÄn(guo)) â “pochodzÄcy od sĹoĹca”, wskazujÄcy, Ĺźe Japonia leĹźy na wschĂłd od Chin, a wiÄc tam, gdzie wschodzi sĹoĹce. Do jÄzykĂłw europejskich trafiĹ w XVI za poĹrednictwem portugalskiego (JapĂŁo) przez MalezjÄ z dialektu poĹudniowochiĹskiego.

Przed XVI w. uĹźywano w Europie nazwy DĹźipangu, rozpropagowanej przez Marco Polo, ktĂłry wziÄĹ jÄ z dialektu wu lub mandaryĹskiego. Dawniej okreĹlano JaponiÄ rĂłwnieĹź jako “Cesarstwo SĹoĹca”. Jeszcze wczeĹniej JapoĹczycy nazywali swĂłj kraj Yamato â “wielki pokĂłj”, Hi-no-moto â “ĹşrĂłdĹo sĹoĹca”, Ĺyashima â “kraj oĹmiu wysp”.

jap. Nihon / Nippon (bardziej oficjalnie) â “pochodzÄcy od sĹoĹca” w kanji (nichi â “sĹoĹce”, “dzieĹ”; hon â “ĹşrĂłdĹo”, “korzeĹ”), rĂłwnieĹź Nipponkoku / Nihonkoku â “kraj wschodzÄcego sĹoĹca”. Do koĹca II w. Ĺw. uĹźywano okreĹlenia Dai Nippon Teikoku â “Wielkie Imperium Japonii”.
dialekt szanghajski chiĹskiego Zeppen
koreaĹ. Ilbon
malaj. Jepun
taj. ŕ¸ŕ¸ľŕšŕ¸ŕ¸¸ŕšŕ¸ (YÄŤpun)
arab. Ř§ŮŮŘ§Ř¨Ř§Ů (al-Jaban)
irl. an-tSeapĂĄin

Jemen, arab. Ř§ŮŮŮŮŮŘŠ (Al-Jaman)

Z arab. rdzenia ymn â “prawo”, jednak dokĹadne znaczenie jest dyskusyjne.
ByÄ moĹźe od yamĂŽn â “miejsce po prawicy”, czyli “poĹudnie” (w jÄz. semickich poĹudnie oznaczaĹo kierunek “na prawo”, pĂłĹnoc “na lewo”).
Ewentualnie od yumn â “pomyĹlnoĹÄ”, co moĹźe byÄ zwiÄzane z Ĺac. Arabia Felix â Arabia SzczÄĹliwa, jak w staroĹźytnoĹci nazywano ĹźyznÄ, pĹd.-zach. czÄĹÄ PĂłĹwyspu Arabskiego.

Jordania, arab. Ř§ŮŘŁŘąŘŻŮŮ (Al-Urdunn)

Od rzeki Jordan, ktĂłra z kolei bierze nazwÄ z hebr. i kananejskiego rdzenia yrd â “spadek”, “spĹyw” (do Morza Martwego). DziĹ rzeka Jordan stanowi granicÄ Jordanii i Izraela (Zachodniego Brzegu), ale w staroĹźytnoĹci region ten (zwany Nabataea; od plemiona NabatejczykĂłw) zajmowaĹ terytorium na obu brzegach.

Transjordania (1921-1950) â “Trans” znaczy “przez” lub “ponad”, tzn. na wschĂłd od rzeki Jordan. Gdy w 1950 r. kraj anektowaĹ Zachodni Brzeg, zmieniĹ nazwÄ na Jordania, aby to odzwierciedliÄ.
Arabia Petraea (Provincia Arabia) to nazwa prowincji rzymskiej, ze stolicÄ w Petrze.
hebr. ××¨×× (Jarden)

JugosĹawia serb.-chor. Jugoslavija / ĐŃĐłĐžŃĐťĐ°Đ˛Đ¸ŃĐ° (1929-2003)

“Kraj poĹudniowych SĹowian”. PoĹudniowosĹow. jug â “poĹudnie”.

KrĂłlestwo SerbĂłw, ChorwatĂłw i SĹoweĹcĂłw (1918-1929)
KrĂłlestwo JugosĹawii (1929-1941)
Socjalistyczna Federalna Republika JugosĹawii, maced. ĐĄĐžŃĐ¸ŃĐ°ĐťĐ¸ŃŃĐ¸ŃĐşĐ° ŃĐľĐ´ĐľŃĐ°ŃĐ¸Đ˛Đ˝Đ° ŃĐľĐżŃĐąĐťĐ¸ĐşĐ° ĐŃĐłĐžŃĐťĐ°Đ˛Đ¸ŃĐ°, serb.-chor. SocijalistiÄka federativna republika Jugoslavija, sĹow. SocialistiÄna federativna republika Jugoslavija (1945-1992), federacja 6 republik.
Federalna Republika JugosĹawii (1992-2003), federacja Serbii i CzarnogĂłry.
rum. Iugoslavia
Ĺot. DienvidslÄvija

K

KambodĹźa

Od staroĹźytnego krĂłlestwa KhmerĂłw o nazwie KambudĹźa (KambudĹźadeĹa). Sanskrycka nazwa KambĹŤja lub Kamboja odnosi siÄ do dawnego plemienia pĂłĹnocnych Indii, KambodĹźĂłw, nazwanych tak od zaĹoĹźyciela plemienia, KambĹŤ Svayambhuva. Inne warianty nazwy to Kambyses, KambudĹźija lub KamboĹźa.

Kampucza, oficjalna nazwa kraju w latach 1975-1989.

Kamerun

Z port. Rio de CamarĂľes â “Rzeka Krewetek”, jak nazwali rzekÄ Wouri portugalscy odkrywcy w XV w.

Kanada

Od canada â “osada” w jÄz. irokeskim, pierwotnie w odniesieniu do Stadacony, osady niedaleko dzisiejszego miasta QuĂŠbec.

Katar, arab. ŮŘˇŘą (Katar)

Od arab. “Qatara”, uwaĹźane za odniesienie do katarskiego miasta Zubara, waĹźnego portu handlowego w staroĹźytnoĹci. Nazwa “Qatara” pojawia siÄ na mapie Ĺwiata arabskiego Ptolemeusza.

Kazachstan, kazach. ŇĐ°ĐˇĐ°ŇŃŃĐ°Đ˝ (Kazakstan), ros. ĐĐ°ĐˇĐ°ŃŃŃĐ°Đ˝ (Kazachstan)

“Kraj KazachĂłw”. Pers. -stan â “kraj”; tur. kazak â “wolny”. Od tego sĹowa wziÄĹo siÄ rĂłwnieĹź rosyjskie ĐşĐ°ĐˇĐ°Đş â “kozak”. NiektĂłre teorie wywodzÄ sĹowo kazak od tureckiego “Aq qaz” â “biaĹa gÄĹ”.

Kenia, ang. Kenya

Od gĂłry Mount Kenya, z jÄzyka kikuju “Kere-Nyaga” â “gĂłra bieli”.

Brytyjska Afryka Wschodnia (British East Africa; 1890-1920) â od umiejscowienia geograficznego tej brytyjskiej kolonii w Afryce.

Kirgistan, kirgiz. ĐŃŃĐłŃĐˇŃŃĐ°Đ˝ (Kyrgyzstan), ros. ĐĐ¸ŃĐłĐ¸ĐˇĐ¸Ń (Kirgizija)

Tur. kyrg â “czterdzieĹci”; tur. jyz â “plemiÄ”, ewent. kyz “dziewczÄ”; pers. -stan â “kraj”.

kazach. ŇŃŃŇŃĐˇŃŃĐ°Đ˝ (QÄąrÄÄązstan)
uzbec. Qirg’iziston
chiĹ. JĂÄrjĂsÄŤsÄŤtÇn

Kiribati

Czytane kiribas, adaptacja sĹowa “Gilbert” w jÄz. kiribati.

Kolumbia

Na czeĹÄ Krzysztofa Kolumba jako odkrywcy Nowego Ĺwiata. Kolumb nigdy nie postawiĹ stopy na terytorium tego kraju.
Dzisiejsza Republika Kolumbii przed 1886 r. nazywaĹa siÄ Stanami Zjednoczonymi Kolumbii, a przed 1863 r. RepublikÄ Nowa Grenada, powstaĹÄ w 1830 r. z Departamentu Cundinamarca po rozpadzie Wielkiej Kolumbii (hiszp. Gran Colombia). OkreĹlenie “Wielka” uĹźywane jest przez wspĂłĹczesnych historykĂłw dla odrĂłĹźnienia od dzisiejszej Kolumbii, w swoich czasach ten wielki kraj, obejmujÄcy obszar dzisiejszej Panamy, Kolumbii, Wenezueli i Ekwadoru, nazywano po prostu KolumbiÄ.

Komory

arab. “DĹźazirat al Kamar” â “wyspa ksiÄĹźyca”.
fr. Union des Comores, arab. Ř§ŘŞŘŘ§ŘŻ Ř§ŮŮŮŘą (ittihad al-Kamar), szikomor (jÄz. komorski) Udzima wa Komori â ZwiÄzek KomorĂłw.

Kongo

Nazwa pochodzi do wczeĹniejszego krĂłlestwa Kongo, ktĂłrego z kolei nazwa wywodzi siÄ od ludu Bakongo. Obecnie dwa paĹstwa noszÄ takÄ nazwÄ:

Konga, Republika, fr. RĂŠpublique du Congo.

TuĹź po odzyskaniu niepodlegĹoĹci nosiĹa nazwÄ Kongo-Brazzaville od nazwy stolicy, Brazzaville.

Konga, Republika Demokratyczna, fr. RĂŠpublique democratiquĂŠ du Congo

WczeĹniejsza nazwa Zair pochodzi od Nzere â “rzeka”, od rzeki Kongo.

Korea

Pierwotne paĹstwo na terenie dzisiejszej MandĹźurii i Korei PĂłĹnocnej nazywano GodĹźoseon, od Go â “dawny”. Na poczÄtku naszej ery po upadku GodĹźoseon powstaĹo krĂłlestwo Goguryeo (czyt. “guri”), tworzÄc wraz z krĂłlestwami Baekje i Silla “Trzy KrĂłlestwa Korei”. Od 935 r. nowe krĂłlestwo (i dynastia) nazwaĹo siÄ Goryeo. DziÄki handlowi z EuropÄ za pomocÄ jedwabnego szlaku nazwa krĂłlestwa zawitaĹa do WĹoch jako Cauli. Z kolei Marco Polo przybliĹźa mandaryĹskÄ nazwÄ GÄolĂŹ. Z wĹoskiej nazwy wziÄĹa siÄ angielska Corea, potem Korea.
W 1932 r. nowa dynastia zastosowaĹa nazwÄ DĹźoseon. W 1897 r. kraj zmieniĹ nazwÄ na Daehan Jeguk â “Wielkie Imperium HanĂłw”. W 1910 r. pod okupacjÄ japoĹskÄ przywrĂłcono nazwÄ DĹźoseon.

MieszkaĹcy Korei PoĹudniowej od 1948 r. nazywajÄ swĂłj kraj oficjalnie Daehan Minguk â “Wielki NarĂłd Ludu Han”; obszar obu Korei nazywajÄ Hanguk, poĹudnie Namhan (”PoĹudniowe Han”), a pĂłĹnoc Bukhan (”PĂłĹnocne Han”), a obecnie rĂłwnieĹź Yibuk (”pĂłĹnoc”).
OkoĹo 2000 lat temu KoreaĹczycy poĹudniowi poĹÄczyli siÄ w konfederacjÄ zwanÄ Samhan â “Trzech wodzĂłw”.
MieszkaĹcy Korei PĂłĹnocnej nazywajÄ swĂłj kraj DĹźoseon â co moĹźe znaczyÄ “kraj porannego spokoju”. PeĹna nazwa to ChosĹn MinjujuĹi Inmin Konghwaguk â “Ludowa Republika Demokratyczna DĹźoseon”. RozrĂłĹźniajÄ rĂłwnieĹź PĂłĹnocnÄ KoreÄ jako NamjosĹn, i PĹd. jako BukchosĹn.
ChiĹczycy uĹźywali na okreĹlenie Korei PĹn. nazwy ChĂĄoxiÇn, a PoĹudniowej â NĂĄn ChĂĄoxiÇn, jednak od podjÄcia stosunkĂłw dyplomatycznych z KoreÄ PĹd. w 1992 r. stosuje siÄ dla jej oznaczenia nazwÄ HĂĄnguĂł.
Tajwan uĹźywa nazwy BÄihĂĄn (”PĂłĹnocne Han”) na KoreÄ PĹn. i NĂĄnhĂĄn (”PoĹudniowe Han”) na KoreÄ PĹd., oraz ChĂĄoxiÇn na historyczne jedno paĹstwo.
W Wietnamie KoreÄ PĹn. Nazywa siÄ Triáťu TiĂŞn (”ChosĹn”), KoreÄ PĹd. HĂ n Quáťc (”Hanguk”). Przed zjednoczeniem w Wietnamie PĹn. uĹźywano nazw BáşŻc Triáťu TiĂŞn (BukchosĹn) i Nam Triáťu TiĂŞn (NamjosĹn), natomiast w Wietnamie PĹd. nazw BáşŻc HĂ n (Bukhan) and Nam HĂ n (Namhan) odpowiednio na PĹn. i PĹd. KoreÄ.
Japonia dyplomatycznie uĹźywa nazw preferowanych odpowiednio przez obie Koree: Kita-Chosen (ĺćéŽŽ; “PĹn. ChosĹn”) na PĂłĹnoc, a PoĹudnie Kankoku (éĺ˝ “Hanguk”).

Kostaryka, hiszp. Costa Rica

Hiszp. “bogate wybrzeĹźe”, nazwa nadana przez hiszpaĹskiego odkrywcÄ Gil GonzĂĄlez DĂĄvila.

Kuba, hiszp. Cuba

Od okreĹlenia Indian Taino cubanacĂĄn â centralne miejsce.
W Portugalii panuje przekonanie, Ĺźe nazwa wywodzi siÄ od portugalskiego miasta Cuba i byÄ moĹźe Krzysztof Kolumb w nawiÄzaniu do niego nazwaĹ tak wyspÄ.

Kuwejt, arab. ŘŻŮŮŘŠ Ř§ŮŮŮŮŘŞ (Daulat al Kuwajt)

Arab. Zdrobnienie od “Kut”, co znaczy “forteca zbudowana koĹo wody”.

W III w. p.n.e. Grecy zaĹoĹźyli na wyspie Failaka koloniÄ, ktĂłrÄ nazwali “Ikaros”, byÄ moĹźe nazwa ta zwiÄzana jest z mitycznym Ikarem.

L

Laos, lao. Muang Lao

Z fr. “Laos”, od laotaĹskiego sĹowa lao â “LaotaĹczyk”, to z kolei moĹźe z dawnego hind. Lava, imienia jednego z synĂłw boga Ramy. Dawniej kraj nazywano “Lan Xang” lub “Kraj Miliona SĹoni”.

Lesotho, jÄz. sesotho Lesotho

Od tubylczego plemienia Basotho, ktĂłrego nazwa w ich jÄzyku znaczy “czarny”, “o ciemnej skĂłrze”.

Basutoland (1868-1966), poprzednia nazwa kraju pod protektoratem brytyjskim.

Liban, arab. ŮŘ¨ŮŘ§Ů (al-Lubnan)

Z aram. “Laban” â “biaĹy”, co odnosi siÄ do Ĺniegu w gĂłrach Liban.

Kanaan (hebr. ×Ö°Öź× Öˇ×˘Öˇ×, arab. ÚŠŮŘšŘ§Ů, gr. Î§ÎąÎ˝ÎąÎąÎ˝) â kraina historyczna, dziĹ tereny Libanu, Palestyny, Izraela, wybrzeĹźa Syrii. ByÄ moĹźe pochodzi z jÄz. huryckiego Kinahhu â “niebieskie odzienie”.
Fenicja, gr. ÎŚÎżÎšÎ˝ÎŻÎşÎˇ (PhoinĂkÄ) â od gr. ĎÎżáżÎ˝ÎšÎž (phoinix) â “purpura”, ze wzglÄdu na sĹynny w staroĹźytnoĹci barwnik z Tyru. PoniewaĹź po Ĺacinie purpura to puniceus, jÄzyk Fenicjan nazwano punickim.
hebr. ××× ×× (Lewanon)
gr. ÎÎŻÎ˛ÎąÎ˝ÎżĎ (LĂwanos)
tur. LĂźbnan

Liberia

Z Ĺac. liber â “wolny”. Kraj nazwano tak podczas jego utworzenia w 1822 r. jako nowÄ ojczyznÄ dla uwolnionych murzyĹskich niewolnikĂłw (gĹĂłwnie pochodzÄcych z USA).

WybrzeĹźe Ziarna, WybrzeĹźe Pieprzu â nazwa nadana temu rejonowi w 1461 r. przez portugalskich podrĂłĹźnikĂłw, od pozyskiwanych tu ziaren aframonu madagaskarskiego.

Libia, arab. ŮŮŘ¨ŮŘ§ (al-LÄŤbÄŤya)

Od staroĹźytnego ludu berberyjskiego, zwanego przez GrekĂłw Libijczykami, przez Egipcjan Rbw (Lebu). Przed powstaniem wĹoskiej kolonii w 1934 r. termin “Libia” oznaczaĹ tereny pustynne miÄdzy NizinÄ TrypolitaĹskÄ i PĹaskowyĹźem Fazzan na zachodzie a DolinÄ Nilu na wschodzie.
Gr. ÎÎšÎ˛ĎÎą (Libia) â w mitologii greckiej cĂłrka Epafosa i Memfis, kochanka Posejdona.
Grecy czÄsto LibiÄ nazywali caĹy rejon na zachĂłd od Nilu lub caĹy kontynent afrykaĹski.

gr. ÎÎšÎ˛ĎÎˇ (Liwii)
hebr. ××× (Luw)
pers. ŮŰŘ¨Ű (LÄŤbÄŤ)

Libia skĹada siÄ z trzech czÄĹci: Fazzan (arab. ŮŘ˛Ř§Ů, Ĺac. Phasania), Cyrenajki (od miasta Cyrena, z gr. Kyre â “wiosna”) i Trypolitanii (od miasta Trypolis, z gr. “trĂłjmiasto”; utworzonego w VII w. p.n.e. z trzech fenickich osad: Oea, Sabrata i Leptis Magna).

Liechtenstein

Od niem. “Lekki kamieĹ”. PaĹstwo wziÄĹo swojÄ nazwÄ od dynastii Liechtenstein, ktĂłra zakupiĹa i zjednoczyĹa hrabstwa Schellenburg i Vaduz. Cesarz ĹwiÄtego Cesarstwa Rzymskiego zezwoliĹ dynastii na nazwanie posiadĹoĹci swoim nazwiskiem.

Litwa, lit. Lietuva

Obecnie ĹÄczy siÄ tÄ nazwÄ z Ĺac. “litus” â “nadmorski”, ale nie istnieje Ĺźaden dowĂłd w formie regionalnego hydronimu. “Litve”, ĹaciĹski wariant toponimu, pojawia siÄ w 1009 r. w roczniku klasztoru Quedlinburg w formie “Lituae”. XVI-wieczny naukowiec ĹÄczyĹ nazwÄ z Ĺac. “litus” â “dudy”. InnÄ teoriÄ jest ĹÄczenie nazwy z litewskim sĹowem lietus, co znaczy deszcz.

ros. ĐĐ¸ŃĐ˛Đ° (Litwa)
Ĺot. Lietuva
szw., niem. Litauen
est. Leedu

Litwa skĹada siÄ z piÄciu regionĂłw:

ĹťmudĹş, lit. Ĺ˝emaitija â “Nizina”.
Auksztota, lit. AukĹĄtaitija â “WyĹźyna”.
Dzukija, lit. DzĹŤkija / Dainava.
Litwa Mniejsza, lit. MaĹžoji Lietuva.
Suwalszczyzna, lit. SĹŤduva / Suvalkija, od miasta SuwaĹki, lit. Suvalkai, niem. Suwalken â “(miasto) przybywajÄcych zewszÄd”.

Luksemburg, fr. Luxembourg, niem. Luxemburg, luks. LĂŤtzebuerg

Z celt. Lucilem â “maĹy” (por. ang. “little”), germ. burg â “zamek”, stÄd lucilemburg â “maĹy zamek”, od zamku wybudowanego w 963 r.

Ĺ

Ĺotwa, Ĺot. Latvija

Od nazwy regionu Ĺatgalii, nazwa ta stanowi hydronim, prawdopodobnie germaĹskiego pochodzenia. Dzisiejsza Ĺotwa skĹada siÄ z czterech regionĂłw historycznych:

Ĺatgalia (Inflanty Polskie), Ĺot. Latgale; od nazwy plemienia ĹatgalĂłw (Ĺot. LatgaÄźi);
Liwlandia (Liwonia; Inflanty Szwedzkie), Ĺot. Livonija lub Vidzeme â “ĹrĂłdziemie”; od plemienia LiwĂł;.
Kurlandia, Ĺot. Kurzeme â “ziemia KurĂłw”. Kurowie, Ĺot. KurĹĄi;
Semigalia, Ĺot. Zemgale, od nazwy plemienia ZemgalĂłw (Ĺot. ZemgaÄźi).
cz., sĹ. LotyĹĄsko
ros. ĐĐ°ŃĐ˛Đ¸Ń (Ĺatwija)
ang., fiĹ. Latvia
fr. Lettonie, niem., szw. Lettland, duĹ., hol. Letland
lit. Latvija
est. LĂ¤ti

Inflanty (od znieksztaĹconej nazwy Livland â Liwlandia) to nazwa nadana krainie historycznej nad DĹşwinÄ i ZatokÄ RyskÄ powstaĹej w Ĺredniowieczu w obrÄbie posiadĹoĹci zakonu kawalerĂłw mieczowych, obejmujÄ terytoria dzisiejszej Estonii i Ĺotwy.

M

Macedonia, maced. ĐĐ°ĐşĐľĐ´ĐžĐ˝Đ¸ŃĐ° (Makedonija)

Od antycznego ludu MacedoĹczykĂłw. Z antycznej greki ÎÎąÎşÎľÎ´ÎżÎ˝ÎŻÎą (Makedonia) â “wyĹźyna”, od ÎźÎąÎşÎľÎ´Î˝ĎĎ (makednos) â “wysoki”, z doryckiego ÎźÎŹÎşÎżĎ (makos) â “wysokoĹÄ”; w joĹskim ÎźÎŽÎşÎżĎ (mekos). Wg Hezjoda nazwa pochodzi od imienia ÎÎąÎşÎľÎ´ĎÎ˝ (Makedona), krĂłla-zaĹoĹźyciela paĹstwa, syna Zeusa i wnuka Deukaliona. Tereny obecnej Republiki Macedonii w staroĹźytnoĹci byĹa czÄĹciÄ krĂłlestwa Pajonii (Paionia), pĂłĹşniej podbite przez MacedoĹczykĂłw, potem Rzymian â wtedy staĹy siÄ rzymskÄ prowincjÄ zwanÄ Macedonia Salutaris lub Macedonia Secunda.
JuĹžna Srbija (PoĹudniowa Serbia) to nazwa Republiki Macedonii nadana serbskiej czÄĹci Macedonii w 1913 r. po I wojnie baĹkaĹskiej, kiedy region Macedonii podzielony zostaĹ miÄdzy GrecjÄ, BuĹgariÄ i SerbiÄ.
ĐĐ°ŃĐ´Đ°ŃŃĐşĐ° ĐąĐ°Đ˝ĐžĐ˛Đ¸Đ˝Đ° (Vardarska banovina), od rzeki Wardar (gr. ÎÎžÎšĎĎ Axios, Ĺac. Axius) â nazwa obszarĂłw obecnej Republiki Macedonii po 1929 r., gdy KrĂłlestwo JugosĹawii zostaĹo podzielone na prowincje zwane banowinami. Hydronim Wardar prawdopodobnie pochodzi z starogerm. “Vordol”, jak byÄ moĹźe nazywali ten region goccy osadnicy z V w. Inna etymologia wywodzi sĹowo Vardar z trackiego, od protoindoeur. *sword(o)-wori- â “czarna woda”. Lub moĹźe jest to nazwa buĹgarska z VII w., od pers. “rzeka, morze, ocean” (por. Syr-Daria, Amu-Daria i Cheddar).
WspĂłĹczeĹnie toczy siÄ spĂłr miÄdzy Grekami, ktĂłrzy traktujÄ sĹowo “Macedonia” jako czÄĹÄ swojego dorobku kulturowego, a sĹowiaĹskimi mieszkaĹcami Republiki Macedonii, ktĂłrzy sami siebie nazywajÄ MacedoĹczykami. Dlatego Grecy nazywajÄ sĹowiaĹskÄ RepublikÄ Macedonii ÎŁÎşĎĎÎšÎą (Skopia), od nazwy stolicy, lub ÎŁÎťÎąÎ˛ÎżÎźÎąÎşÎľÎ´ÎżÎ˝ÎŻÎą (Slavomakedonia).
Grecki region Macedonia to wĹaĹciwy teren poĹoĹźenia staroĹźytnego krĂłlestwa MacedoĹczykĂłw, ludu helleĹskiego.

gr. ÎŁÎşĎĎÎšÎą (Skopia) n, Î ĎĎÎˇÎ˝ ÎÎšÎżĎÎłÎşÎżĎÎťÎąÎ˛ÎšÎşÎŽ ÎÎˇÎźÎżÎşĎÎąĎÎŻÎą ĎÎˇĎ ÎÎąÎşÎľÎ´ÎżÎ˝ÎŻÎąĎ {FYROM), ÎŁÎťÎąÎ˛ÎżÎźÎąÎşÎľÎ´ÎżÎ˝ÎŻÎą (Slavomakedonia)

Madagaskar, malgaski Madagasikara, fr. Madagascar

Od nazwy wyspy w jÄzyku malgaskim, Madagasikara, od protomalajskiego “kraniec Ziemi”, w zwiÄzku z odlegĹoĹciÄ wyspy od pd.-wsch.-azjatyckiej ojczyzny MalajĂłw.

Malawi, w jÄz. cziczewa MalaĹľi

Od nazwy ludu Bantu, Marawi, ktĂłry przybyĹ tu z poĹudniowego Kongo 600 lat temu.
Inna teoria tĹumaczy nazwÄ jako “jaskrawa woda”, od odblaskĂłw sĹoĹca w tafli jeziora Malawi.
Z kolei prezydent Hastings Banda, zaĹoĹźyciel Malawi, wyjawia w wywiadzie, Ĺźe w latach 40 XX w. zobaczyĹ nazwÄ “Lac Maravi” w kraju “Bororo” na starej francuskiej mapie zatytuĹowanej “La Basse Guinee Conenant Les Royaumes de Loango, de Congo, d’Angola et de Benguela”, i nazwa “Malawi” spodobaĹa mu siÄ bardziej niĹź “Nyasa” (lub “Maravi”).

Niasa (poprzednia nazwa): od nazwy jeziora Niasa. “Nyasa” w lokalnych jÄzykach znaczy “jezioro”.

Malediwy, malediwski ŢŢ¨ŢŢŹŢŢ¨ŢŢ§ŢŢ°ŢŢŢŢŹ ŢŢŞŢŢŞŢŢŤŢŢ¨ŢŢ°ŢŢ§ (Dhivehi Raajjeyge Jumhooriyyaa)

Z sanskr. mahal â “paĹac”, ewentualnie z tamil. malai / malaj. mala â “gory”; sanskr. diva = “wyspa”, a wiÄc “wyspa paĹacu”. Na gĹĂłwnej wyspie archipelagu, MalĂŠ, stoi paĹac suĹtaĹski.

Maladwipa â “wieniec wysp”; z sanskr. mala â “wieniec”; ŕ¤ŚŕĽŕ¤ľŕĽŕ¤Ş (dvÄŤpa) â “wyspa”.
arab. Maldif

Malezja, malaj. Malaysia

Kraj MalajĂłw. Kraj, zwany Malaya, zmieniĹ nazwÄ pod akcesji Singapuru, Sabahu i Sarawaku na Borneo, zmiana ta odzwierciedlaĹa ekspancjÄ poza PĹw. Malajski.
SĹowo “Malaj” pochodzi poprzez hol. “Malayo” z malaj. sĹowa “Melayu”, co moĹźe znaczyÄ “migrujÄcy”, od mobilnoĹci ludzi tego regionu.
Jeszcze w latach 60. XX w. polska nazwa brzmiaĹa Malajzja.
Ptolemeusz nazwaĹ ten region ZĹotym Chersonezem (Ĺac. Chersonesus Aurea).

Zjednoczone Stany Malajskie (1895-1946)
ZwiÄzek Malajski (1946-1948)
Federacja Malajska (1945-1963)
pers. ŮŘ§ŮŘ˛Ů (Malezi)
jap. MarÄshia

Mali

Od dawnego krĂłlestwa zachodnioafr. o tej samej nazwie, na ktĂłrego obszarze leĹźy wiÄksza czÄĹÄ obecnego kraju. Z kolei sĹowo “Mali” pochodzi od ludu Malinke.

Sudan Francuski, fr. Soudan (1890-1899, 1920-1958)

Malta

Z fenickiego rdzenia MLT â “schronienie”, “bezpieczny port”. StÄd wziÄĹa siÄ grecka i ĹaciĹska MelĂtÄ, potem arabska ŮŮŘˇŘŠ (Malášah).

starogr. ÎÎľÎťÎŻĎÎˇ (MelĂtÄ)
Ĺac. Melita, MelitÄ
gr. ÎÎŹÎťĎÎą (MĂĄlta)

Maroko, arab. Ř§ŮŮŘşŘąŘ¨ (al-Maghrib)

Z hiszp. Marruecos, jak wymawiano arabskÄ nazwÄ miasta Marrakesz, ta z kolei byÄ moĹźe z berberyjskich rdzeni tamart â “kraj” i akusz â “BĂłg”.

arab. Al-Maghrib al-Aksa â “Najdalszy ZachĂłd”.
hiszp. Marruecos
fr. Maroc
tur. Fas; od nazwy miasta Fez (arab. ŮŮŘ§Řł; FÄs)

Mauretania, arab. ŘŠ Ř§ŮŮŮŘąŮŘŞŘ§Ů (al-Muritanijja), fr. Mauritanie

Od antycznego krĂłlestwa Mauretanii (dziĹ tereny pĹn. Maroka i zach. Algierii), nazwanego z kolei od berberyjskiego ludu MaurĂłw.

Mauritius, fr. (RĂŠpublique de) Maurice, ang. Mauritius

Nazwana w 1598 r. przez kolonialistĂłw holenderskich Prins Maurits van Nassaueiland; od Maurycego z Nassau (hol. Maurits van Nassau), ksiÄcia Oranii (1567-1625).

Wyspa Francuska, fr. Ile de France, nazwa wyspy pod kontrolÄ Francji w XVIII w. Od 1810 r. w rÄkach BrytyjczykĂłw, ktĂłrzy przywrĂłcili nazwÄ Mauritius.
port. MaurĂcia; hiszp. Mauricio
gr. ÎÎąĎĎÎŻÎşÎšÎżĎ (Maurikios)

Meksyk, hiszp. MĂŠxico

Nazwa paĹstwa pochodzi od nazwy stolicy (azteckie Mexico-Tenochtitlan), ta z kolei od azteckiego plemienia Mexica (sufiks -co znaczy “miejsce”, -ca â “lud”). Pochodzenie nazwy “Mexxica” jest nieznane. NiektĂłrzy wywodzÄ je ze sĹowa “sĹoĹce” w jÄz. nahuatl. Inni od imienia wodza lub boga wojny Mexitli lub odmiany wodorostu z jez. Texcoco. Leon Portilla wywodzi etymologiÄ z jÄz. Nahuatl metztli â “ksiÄĹźyc”; xictli â “pÄpek”, a wiÄc “pÄpek ksiÄĹźyca”.
W czasie, gdy Hiszpanie podbili te tereny, po hiszpaĹsku zgĹoskÄ “sz” zapisywano jako “x”, dlatego nazwÄ “mesziko” zapisano jako “mexico”. Z kolei literÄ “j” czytano jako “Ĺź” (taka wymowa pozostaĹa w portugalskim). Po wiekach wymowa siÄ zmieniĹa i “x”, oraz “j” wymawia siÄ jako “ch”, a “j” zaczÄĹo w zapisie wypieraÄ “x” (por. Don Quixote > Don Quijote; exercicio > ejercicio; xabĂłn > jabĂłn, itp.). Obecnie literÄ “x” stosujÄ siÄ w hiszp. na zapis zgĹoski “ks” w sĹowach pochodzenia Ĺac. i gr. WyjÄtkami sÄ nazwy wĹasne, np. “XimĂŠnez” rĂłwnolegle z “JimĂŠnez” i “GimĂŠnez”. W Meksyku elementem dumy narodowej jest zachowanie archaicznego “x” w nazwie. Real Academia EspaĂąola rekomenduje uĹźywanie nazwy MĂŠxico, a jako wariantu MĂŠjico; obie wymawiaÄ naleĹźy mechiko, natomiast w wielu jÄzykach, w tym polskim, przyjÄĹa siÄ bĹÄdna wymowa z “ks” â meksyk.

Nowa Hiszpania, hiszp. Nueva EspaĂąa (1521-1810), nazwa regionu w okresie kolonialnym.

Mikronezja, ang. Federated States of Micronesia

Z gr. mikros â “maĹy”, nesos â “wyspa”.
CzÄsto uĹźywana jest dla tego kraju nazwa Federacja Mikronezji, lecz jest ona bĹÄdna.

MoĹdawia, rum., moĹd. Moldova

Oficjalna polska nazwa kraju Republika MoĹdowy, potoczna rĂłwnieĹź MoĹdowa.
Moldova to rumuĹska nazwa Ĺredniowiecznego ksiÄstwa, ktĂłre obejmowaĹo dzisiejszy region MoĹdawia we wschodniej Rumunii, RepublikÄ MoĹdowy i pd.-zach. UkrainÄ. KsiÄstwo nazwane zostaĹo prawdopodobnie od wczeĹniejszej stolicy, “TĂ˘rgul Moldovei” (obecnie Baia), mieĹcie targowym nad rzekÄ MoĹdowÄ, od ktĂłrej wziÄĹo nazwÄ., rzeka z kolei prawdopodobnie od gockiego Mulda â “bĹoto”, “mady” (por. Mulda â rzeka w Saksonii, oraz Moldau, niem. nazwa WeĹtawy).

Monako, fr. Monaco, monegaski Munegu

Od pobliskiej greckiej kolonii Monoikos zaĹoĹźonej w VI w. p.n.e. przez GrekĂłw fokickich z Massalii (obecnie Marsylia). Grecy zaĹoĹźyli tam ĹwiÄtyniÄ Herkulesa Monoikosa, z gr. ÎĎÎ˝ÎżÎšÎşÎżĎ â “samotny dom” lub “samotna ĹwiÄtynia”. Czesem nazwÄ ĹÄczy siÄ z mnichami, wĹ. monachi.

Ĺac. Monoecus

Mongolia, mongol. ĐĐžĐ˝ĐłĐžĐť ĐŁĐťŃ (Mongol Uls)

Od plemienia MongoĹĂłw â “odwaĹźnych”, “nieustraszonych”.

Khunnu Empire â nazwa z ok. III w. p.n.e.

Mozambik, port. MoĂ§ambique

Od wyspy Mozambik, port. ilha de MoĂ§ambique, ta z kolei od imienia wczeĹniejszego wĹadcy arabskiego, szejka Mussa Ben Mbiki, co w wymowie portugalskiej brzmiaĹo mosambike.

Myanmar, Mianma, ZwiÄzek Myanmar, birm. Pyi-daung-zu Myan-ma Naing-ngan-daw

SkrĂłt od birmaĹskiej nazwy Myanma Naingngandaw. ByÄ moĹźe od myan â “szybki” i mar â “mocny”. NazwÄ zmieniono w 1989 r., co staĹo siÄ politycznÄ kontrowersjÄ.

Birma, birm. Burma (do 1989 r.), od nazwy regionu w sanskrycie “Brahmadesh” â “kraj bĂłstwa” (Brahmy).
bengali BrĂ´hmĂ´deĹĄ
chiĹ. MiÇndiĂ n
fr. Myanmar, Birmanie
ang. Myanmar, Burma
pendĹźabi ŕ¨Źŕ¨°ŕŠŕ¨Žŕ¨ž (BarmÄ)
taj. ŕ¸ŕ¸Ąŕšŕ¸˛ (PamÄ)
tamil. ŕŽŽŕŽżŕŽŻŕŽžŕŽŠŕŻŕŽŽŕŽžŕŽ°ŕŻ (MiyÄnmÄr), ŕŽŞŕŽ°ŕŻŕŽŽŕŽž (ParmÄ)
hind. ŕ¤ŽŕĽŕ¤Żŕ¤žŕ¤¨ŕ¤Žŕ¤žŕ¤° (MyÄnmÄr), ŕ¤ŹŕĽŕ¤°ŕ¤šŕĽŕ¤Žŕ¤ŚŕĽŕ¤ś (BrahmadeĹĄ), ŕ¤Źŕ¤°ŕ¤Žŕ¤ž (BarmÄ)

N

Naddniestrze (paĹstwo nieuznawane przez spoĹecznoĹÄ miÄdzynarodowÄ) ros. ĐŃĐ¸Đ´Đ˝ĐľŃŃŃĐžĐ˛ŃĐľ, rum. Transnistria

od nazwy rzeki Dniestr, nad ktĂłrÄ leĹźy.

Namibia

Od nazwy pustyni Namib. Namib znaczy w jÄz. Nama “miejsce gdzie nie ma nic”.

Afryka PoĹudniowo-Zachodnia, afrykanerski Suidwes-Afrika, niem. SĂźdwestafrika (1884-1990)
Niemiecka Afryka PoĹudniowo-Zachodnia, niem. SĂźdwestafrika, DSWA (1884-1915)

Nauru, nauru Naoero

Nazwa “Nauru” moĹźe pochodziÄ od sĹowa w jÄz. nauru “AnĂĄoero” â “IdÄ na plaĹźÄ”.

Niemieccy osadnicy zwali wyspÄ Nawodo lub Onawero.
dawniej nazywana rĂłwnieĹź Pleasant Island.

Nepal, nepalski ŕ¤¨ŕĽŕ¤Şŕ¤žŕ¤˛ (NepÄl)

ByÄ moĹźe od sanskr. nipalaya â “(siedziba) u podnĂłĹźy gĂłr”, w zwiÄzku z poĹoĹźeniem u podnĂłĹźy HimalajĂłw (por. etymologiÄ nazwy Piemont).
Inna teoria wywodzi nazwÄ od tybet. niyampal â “ĹwiÄty kraj”, lub ne â “ĹwiÄty”, pal â “jaskinia”.

tamil. ŕŽ¨ŕŻŕŽŞŕŻŕŽŞŕŽžŕŽłŕŽŽŕŻ (NÄppÄá¸ˇam)
gudĹşarati ŕŞ¨ŕŤŕŞŞŕŞžŕŞł (NepÄá¸ˇ)
wiet. NĂŞ-pan
mongol. ĐĐ°ĐťĐąĐ° (Balba)

Niemcy, niem. Deutschland

Niemcy, cz. NÄmecko, ros. Nemtsy, sĹow. Nemecko, wÄg. NĂŠmetorszĂĄg â od sĹowiaĹskiego rdzenia “niemowa”, na okreĹlenie “tych, ktĂłrzy nie mĂłwiÄ naszym jÄzykiem”.
Ĺac. “Germania”, okreĹlenie z III w. p.n.e. o nieznanym pochodzeniu. MoĹźe z celtyckich rdzeni gair â “sÄsiedztwo”, gairm â “pĹacz wojenny” (?),*gar â “krzyczeÄ”. StÄd wĹ., rum. Germania, irl. an GhearmĂĄin, ros. ĐĐľŃĐźĐ°Đ˝Đ¸Ń (GermĂĄnija).
Fr. Allemagne, hiszp. Alemania, port. Alemanha, tur. Almanda, walij. yr Almaen â “kraj wszystkich mÄĹźĂłw”; stÄd. Alamanni â lud poĹudniowogermaĹski.
niem. Deutschland, hol. Duitsland, Ĺredniowysokoniem. Tiutschlant, duĹ., norw., szw. Tyskland, isl. ĂĂ˝skaland â ze starowysokoniem. “diutisc” â “naleĹźÄcy do ludzi”, a to z kolei z germaĹ. “thiuda” / “theoda” â “ludzie”. Ang. “Dutch” â “Holender”, to ekwiwalent niem. “Deutsch” â “Niemiec”. StÄd rĂłwnieĹź wĹ. Tedesco â “niemiecki”.
tahiti Purutia â od Prus.
est., fiĹ. Saksa â od germaĹskiego ludu SasĂłw, ktĂłrzy mogÄ braÄ nazwÄ od starowysokoniemieckiego sahs â “nĂłĹź”.
lit. Vokietija
Ĺot. VÄcija

Niger

Od rzeki Niger, byÄ moĹźe od lokalnej nazwy “Ni Gir” â “rzeka Gir” (por. jÄz. tuareski “gher n gheren” â “rzeka rzek”). BĹÄdnie wywodzona od Ĺac. niger â “czarny”, od czarnoskĂłrych mieszkaĹcĂłw kraju; nie ma bowiem na takÄ etymologiÄ dowodĂłw, z drugiej strony portugalscy odkrywcy zwykli uĹźywaÄ nazw port., wiÄc zastosowaliby sĹowo negro.
Rzeka Niger nazywana jest Jeliba w jÄzyku mandingo, Isa Ber â “wielka rzeka” w jÄzyku songhaj, a staroĹźytni Rzymianie stosowali nazwy Dasibari lub Quorra.

Nigeria

Od rzeki Niger; patrz Niger powyĹźej.

Nikaragua

Od nazwy ludu Nicarao, zamieszujÄcego brzegi jez. Nicaragua i mĂłwiÄcego jÄz. nahuatl; prawdopodobnie od imienia dawnego wodza tego ludu. Hiszp. agua â “woda”.

Norwegia, norw. Norge / Noreg

Od staronordyckich sĹĂłw norĂ°r â “pĂłĹnocny”, vegr â “droga”. ‘NorĂ°rvegr’ odnosi siÄ do zachodniego pasa wybrzeĹźa Norwegii, lub do cieĹniny miÄdzy kontynentem a wyspÄ KarmĂ¸y, skÄd wywodziĹ siÄ pierwszy krĂłl Norwegii, Harald PiÄknowĹosy (Harald I HĂĽrfagre).
WedĹug dawnych sag islandzkich (zob. Orkneyinga saga) Nor pochodzi od imienia krĂłla Nora Thorrassona.

starorus. Urmane, Murmane, ze staronorw. wymowy sĹowa Norman â “czĹowiek pĂłĹnocy”. (por. ros. nazwÄ miasta MurmaĹsk).
anglosaks. NorĂžweg
Ĺredniowieczna Ĺac. Northvegia
szw., duĹ. Norge
fiĹ. Norja
est. Norra
ros. ĐĐžŃĐ˛ĐľĐłĐ¸Ń (Norwiegija)
gr. ÎÎżĎÎ˛ÎˇÎłÎŻÎą (NorvigĂa)
irl. an-Iorua
manx Loghlynagh

Nowa Zelandia, ang. New Zealand

Od nazwy holenderskiej prowincji Zelandia, hol. Zeeland â “kraj morza”, ze wzglÄdu na duĹźÄ liczbÄ wysp.
Abel Tasman nazywaĹ ten kraj Staten Landt, ale kolejni kartografowie holenderscy uĹźywali nazwy Ĺac. Nova Zeelandia, a pĂłĹşniej hol. Nieuw Zeeland, co kapitan James Cook zanglicyzowaĹ do New Zealand.

Aotearoa â “kraj dĹugiej biaĹej chmury”, najpopularniejsza nazwa kraju w jÄz. maoryskim, ktĂłra wyparĹa zapoĹźyczonÄ nazwÄ Niu Tireni.

O

Oman, arab. ŘšŮŘ§Ů (Uman)

ByÄ moĹźe od arab. okreĹlenia “osiedlony” (w przeciwieĹstwie do wÄdrujÄcych nomadĂłw), lub “pokĂłj”, “zaufanie”. WedĹug innych teorii od imienia osoby, np. Uman ibn Ibrahim al-Chalil, Uman ibn Siba bin Jaghthan ibn Ibrahim, Uman ibn Kahtan lub Uman ibn Lut. NazwÄ cytowaĹ juĹź Ptolemeusz w II w. n.e.

SuĹtanat Maskatu, Maskat i Oman, arab. ďťĽďşďťŁďť ďť ďťďťďş´ďťŁ (ok. 1856- ok. 1970; protektorat Wielkiej Brytanii 1891- 1951); od nazwy miasta Maskat.
pers. ŘšŮŘ§Ů (OmmĂ˘n)
tur. Umman

Osetia PoĹudniowa (paĹstwo nieuznawane przez spoĹecznoĹÄ miÄdzynarodowÄ)

P

Pakistan, urdu ŮžŘ§ÚŠŘłŘŞŘ§Ů (PakestĂ˘n)

NazwÄ wymyĹliĹ Choudhary Rahmat Ali, student Uniwersytetu Cambridge i muzuĹmaĹski nacjonalista, publikujÄc po raz pierwszy 28 stycznia 1933 w broszurze “Now or Never”. Nazwa jest akronimem regionĂłw: P â PendĹźab; A â Afganistan; K â Kaszmir; S â Sindh; Pers. Stan â “kraj”, “ojczyzna”. PĂłĹşniej rozwiniÄte o I â Iran; T â Turkiestan; N â BeludĹźystan. Z kolei pers. ŮžŘ§ÚŠ pÄk znaczy “czysty”, co tworzy kolejnÄ warstwÄ znaczeniowÄ.

pendĹźabi ŕ¨Şŕ¨žŕ¨ŕ¨żŕ¨¸ŕ¨¤ŕ¨žŕ¨¨ (PÄkistÄn)
hindi ŕ¤Şŕ¤žŕ¤ŕ¤żŕ¤¸ŕĽŕ¤¤ŕ¤žŕ¤¨ (PÄkistÄn)
pers. ŮžŘ§ÚŠŘłŘŞŘ§Ů (PakestĂ˘n)
arab. Ř¨Ř§ŮŘłŘŞŘ§Ů (BakistÄn)
chiĹ. BÄjÄŤsÄŤtÇn
uzbec. ĐĐžĐşĐ¸ŃŃĐžĐ˝ (Pokiston)
kazach. ĐÓĐşŃŃŃĐ°Đ˝ (PĂ¤kistan)

Palau palau Beluu er a Belau

lokalne nazwy Belau / Belaw. Etymologia nieznana.

Palestyna, arab. ŮŮŘłŘˇŮŮ (Filastin)

Od staroĹźytnego ludu FilistynĂłw zamieszkujÄcych tereny dzisiejszej Gazy, byÄ moĹźe nazwa wywodzi siÄ z hebr. rdzenia plĹĄ â “najeĹşdĹşcy”. NajwczeĹniejsze napomknienie o tym ludzie znajdujemy w tekĹcie egipskim, gdzie mowa o P-r/l-s-t (Peleset), ludu morza, ktĂłry najechaĹ Egipt za czasĂłw Ramzesa III. Hebr. biblijna nazwa ×¤××Š×Ş (Pleszet) okreĹla region zamieszkany przez FilistynĂłw. Asyryjski wĹadca Sargon II w swoich Rocznikach nazwaĹ region Palashtu. Grecy od V w. p.n.e. stosowali nazwÄ PalaistinĂŞi na znacznie wiÄkszy obszar, Herodot nazywaĹ tak czÄĹÄ Syrii, co przyjÄli Rzymianie, prowincjÄ Judaea nazywajÄc w 135 r. Syria Palaestina.
StaroĹźytni Egipcjanie region dzisiejszej Palestyny nazywali R-t-n-u (Rechenu). W Biblii znajdujemy nazwy Erec Jisrael â “kraj Izrael”, Erec Ha-Iwrim â “kraj HebrajczykĂłw”, “kraj mlekiem i miodem pĹynÄcy”, Ziemia Obiecana, Ziemia ĹwiÄta, Ziemia Pana. Rejon na zachodnim brzegu rzeki Jordan zwany byĹ rĂłwnieĹź ZiemiÄ Kanaan. Po rozpadzie zjednoczonego KrĂłlestwa Izraela na poĹudniu powstaĹo KrĂłlestwo Judy, na pĂłĹnocy KrĂłlestwo Izraela.

bibl. hebr. ×¤××Š××Ş (Pleszet)
hebr. (przed 1948) ×¤××Š×Ş×× × (Palestina), ××¨×ĽÖž××Š×¨×× (Erec Jisrael)
hebr. (po 1948) ×¤××Š×Ş×× (Falastin)
staronord. JĂłrsalaheimr, JĂłrsalaland, JĂłrsalarĂki; od JĂłrsala â “Jerozolima”.
tur. Filistin
gr. Î ÎąÎťÎąÎšĎĎÎŻÎ˝Îˇ

Panama, hiszp. PanamĂĄ

Od nazwy dawnej wioski koĹo dzisiejszej stolicy, Panamy, z jÄz. Indian Cueva znaczy “miejsce obfitoĹci ryb”, ewentualnie z karaib. “obfitoĹÄ motyli”.

Papua-Nowa Gwinea, ang. Papua New Guinea, neo-melanezyjski Papua Niugini

Kraj przyjÄĹ tÄ nazwÄ w XIX w. Malaj. papuah to okreĹlenie kÄdzierzawych wĹosĂłw MelanezyjczykĂłw. NazwÄ “Nowa Gwinea” nadaĹ hiszpaĹski odkrywca Inigo Ortiz de Retes, poniewaĹź miejscowi ludzie przypominali mu tych, ktĂłrych wczeĹniej ujrzaĹ na wybrzeĹźu Gwinei w Afryce.

Paragwaj, hisz. Paraguay

DokĹadne znaczenie nieznane, byÄ moĹźe od rzeki o nazwie Paragwaj. Najpopularniejsze wytĹumaczenie to “woda Payagua”, od nazwy lokalnego plemienia. Inna teoria odnosi siÄ do lokalnych sĹĂłw paragua i i â “koronowana rzeka”. Ewentualnie z jÄz. guarani parĂĄ â “ocean”, gua â “do/ od”, y â “woda”, czyli “woda idÄca do oceanu”.

port. Paraguai

Peru, hiszp. PerĂş, keczua Piruw

Najpopularniejsza teoria wywodzi nazwÄ od lokalnego sĹowa biru â “rzeka”.
Inna z teorii wskazuje na imiÄ indiaĹskiego wodza Beru. HiszpaĹscy odkrywcy zapytali go o nazwÄ kraju, ale ten nie zrozumiaĹ ich jÄzyka i podaĹ swoje wĹasne imiÄ.
Jedna z teorii odnosi siÄ do sĹowa pelu jako dawna lokalna nazwa regionu.

Polska

“Kraj Polan”, czyli terytorium plemienia Polan Zachodnich (por. Polanie Wschodni, ukr. ĐĐžĐťŃĐ˝Đ¸, ros. ĐĐžĐťŃĐ˝Đľ). Gdy w X w. Polanie zjednoczyli plemiona z innych ziem, nowe paĹstwo rĂłwnieĹź nazwano PolskÄ (Ĺac. Polonia). SĹowa “Polska Ziemia” (przymiotnik; czyja- Polska, czyli Polan) uĹźywano na okreĹlenie obu tych znaczeĹ do przeĹomu XIII i XIV w., gdy dawne tereny Polan zaczÄto nazywaÄ “Wielkopolska” (pierwszy zapis w formie “w Wielkej Polszcze” z 1449 r.; Ĺac. Polonia Maior; pierwszy zapis z 1257 r.). Nazwa plemienia pochodzi prawdopodobnie od sĹowa “pole”, w znaczeniu ziemi uprawnej.
Przed XIX wiekiem odmieniano wciÄĹź polska ziemia â polski ziemi â w polszcze ziemi. Potem skrĂłcono nazwÄ do “polska” i zaczÄto przymiotnik traktowaÄ jako rzeczownik, a takĹźe pisaÄ wielkÄ literÄ jako nazwÄ wĹasnÄ.

wÄg. LengyelorszĂĄg, lit. Lenkija, tur. Lehistan, pers. ŮŮŘłŘŞŘ§Ů (LahestĂ˘n), orm. ÔźŐĽŐ°ŐĄŐ˝ŐżŐĄŐś (Lehastan) â od plemienia LÄdzian / LÄdzicĂłw, to z kolei od staroruskiego lub staropolskiego etnonimu lÄdÄnin i jego zgrubienia lÄch, byÄ moĹźe od prasĹow. *lÄdo â “pole”. Nazwa LÄdzianin w jÄzyku ruskim zostaĹa skrĂłcona do Lach â taka forma upowszechniĹa siÄ na wschodzie i zostaĹa przyjÄta przez TurkĂłw. Z drugiej strony Polacy od czasĂłw Wincentego KadĹubka nazywali siebie Lechitami, wierzÄc, Ĺźe pochodzÄ od legendarnego Lecha.
Ĺac., wĹ., hiszp., bask., rum., bretoĹski Polonia, port. PolĂłnia, katal. PolĂ˛nia / PolĂ´nia (Braz.), gr. Î ÎżÎťĎÎ˝ÎŻÎą (PolonĂa)
fr. Pologne
niem., duĹ., szw., norw., hol. Polen
fryzyjski Pollen
ang. Poland, isl. PĂłlland
fiĹ. Puola, est. Poola
cz. Polsko, sĹow. PoÄžsko
ros. ĐĐžĐťŃŃĐ° (Polsza), biaĹorus. ĐĐžĐťŃŃŃĐ° (Polszcza), ukr. ĐĐžĐťŃŃĐ° (Polszcza), buĹg. ĐĐžĐťŃĐ°
boĹn., serb., sĹoweĹ., chorw. Poljska / ĐĐžŃŃĐşĐ°
Ĺot. Polija
tur. Polonya (Polska okresu rozbiorĂłw i wspĂłĹczesna), Lehistan (Polska przedrozbiorowa)
pers. ‘Lechastan
arab. Ř¨ŮŮŮŘŻŘ§ (Bulanda)
hebr. ×¤×××× (Polin), ×¤××× ×× (Polania)
jidysz ×¤Öź×ą×× (Poyln)
afr. Pole
chiĹ. BĹlĂĄn, kor. Pollandeu
szkocki gaelicki a’ PhĂ˛lainn
walijski Gwlad Pwyl
japoĹski ăăźăŠăłă(PĹrando)
wietnamski Ba Lan

Zob. K. Staniewska, Jak PowstaĹa Polska? , Wiedza i Ĺťycie 4/2000

Portugalia, port. Portugal

Ĺac. portus â “port”, od nazwy rzymskiego portu Cale (dziĹ Porto). Nazwa Cale moĹźe pochodziÄ do plemienia Callaeci ĹźyjÄcego na pĂłĹnocy od rzeki Duero. Z kolei Ĺredniowieczni historycy uwaĹźali, Ĺźe nazwa oznacza “Port GalĂłw”. Wg innej teorii znaczy to “piÄkny port”.
Gr. Ophiussa â “kraj wÄĹźy”, nazwa uĹźywana przez greckich odkrywcĂłw, lokalne ludy czciĹy bowiem wÄĹźe.

Luzytania, Ĺac. Lusitania, od nazwy ludu LuzytanĂłw (Ĺac. Lusitani), prawdopodobnie celtyckiego pochodzenia.
tur. Portekiz
arab. Ř§ŮŘ¨ŘąŘŞŘşŘ§Ů (al-Burtughal)

R

Republika ChiĹska, chiĹ. ZhongHuĂĄ MĂnGuĂł

Republika ChiĹska powstaĹa w 1911 r. wskutek zmiany monarchii (Cesarstwo Chin) na rzÄdy republikaĹskie, a obejmowaĹa Chiny kontynentalne. Po okresie walk wewnÄtrznych z komunistami i okupacji japoĹskiej (1927-1949), wĹadze Republiki uciekĹy na wyspÄ Tajwan, gdzie do dziĹ stanowiÄ rzÄdy.
Tajwan â to obecna potoczna nazwa kraju, od wyspy o tej nazwie, z chiĹ. “tarasowa zatoka”, od tarasĂłw ryĹźowych, stanowiÄcych typowy krajobraz wyspy. Istnieje rĂłwnieĹź teoria wywodzÄca nazwÄ Tajwanu z jÄz. austronezyjskich.

Formoza â dawna portugalska nazwa wyspy, z port. formosa â “piÄkna”.
koreaĹ. ëë§ (Daeman)

Republika PoĹudniowej Afryki, afrykanerski Republiek van Suid-Afrika, ang. Republic of South Africa

Od poĹoĹźenia geograficznego na kontynencie afrykaĹskim.

Azania â alternatywna nazwa RPA uĹźywana przez przeciwnikĂłw rzÄdĂłw biaĹych. Pochodzenie sĹowa nie jest jasne, ale odnieĹÄ je moĹźna do rĂłĹźnych rejonĂłw Afryki Subsaharyjskiej. ByÄ moĹźe zwiÄzana z arab. AdĹźam â “obcy / nie-Arab”, lub gr. azainein â “suszyÄ”.
ZwiÄzek PoĹudniowej Afryki, ang. Union of South Africa (1910-1961).

Republika ĹrodkowoafrykaĹska, fr. RĂŠpublique Centrafricaine

Od geograficznego poĹoĹźenia w Ĺrodku kontynentu afrykaĹskiego.

Republika Zielonego PrzylÄdka, port. RepĂşblica de Cabo Verde

Nazwana od przylÄdka w Afryce Zachodniej.

Rosja, ros. Đ ĐžŃŃĐ¸Ń (RossĂja)

od greckiej nazwy Rusi RhĹs, ktĂłrÄ zaczÄto uĹźywaÄ w XV wieku. Zatem Rosja znaczy tyle co “RuĹ”. WspĂłĹczeĹni jÄzykoznawcy wywodzÄ najczÄĹciej nazwÄ RuĹ od ugrofiĹskiego sĹowa “Ruotsi”, ktĂłre oznacza “wojownik, mieszkaniec wybrzeĹźa”, byÄ moĹźe “wiking”. Finowie do dzisiaj nazywajÄ tak rĂłwnieĹź SzwedĂłw.

Inne teorie:

od nazwy rzeki RoĹ przepĹywajÄcej nie opodal Kijowa.
od nazwy hipotetycznego skandynawskiego plemienia â RusĂłw.
od nazwy staroĹźytnego plemienia sarmackiego â RoksolanĂłw. Hipoteza ta zostaĹa wypracowana przez Szymona Zimorowica w XVII wieku.
od wschodniosĹowiaĹskiego wyrazu rossieje, co oznacza “po ziemi, daleko” (porĂłwnaj z RossĂja). Hipoteza ta byĹa stworzona przez Macieja Stryjkowskiego w XVI wieku.

(Zob. rĂłwnieĹź Ruotsi w etymologii nazwy “Szwecja”).

gr. ÎĄĎĎÎŻÎą (Rossija)
ukr. Đ ĐžŃŃŃ (Rosija), biaĹorus. Đ Đ°ŃĐľŃ (Rasjeja), moĹd. Rusia/Đ ŃŃĐ¸Ń, lit. Rusija
Ĺot. Krievija / KrÄŤevĂľmĹ: nazwa pochodzi od dawnego plemienia KrywiczĂłw, za ich spadkobiercĂłw uwaĹźajÄ siÄ dzisiejsi BiaĹorusini.
est. Vene, Venemaa, fiĹ. VenĂ¤jĂ¤: po dawnym sĹowiaĹskim plemieniu Wenedowie.
cz., sĹow. Rusko
serb.-chorw. Đ ŃŃĐ¸ŃĐ° / Rusija
szw. Ryssland, norw. Russland, duĹ., hol. Rusland, niem. RuĂland (przed 1998) / Russland (po 1998)
ang. Russia, walij. Rwsia, szk., irl. an Ruis
orm. ŐŐ¸ÖŐ˝ŐĄŐ˝ŐżŐĄŐś (Ĺousastan), gruz. á áŁáĄááá (Ruseáši)
czeczeĹ. ĐŃŃŃĐ¸ĐšĐ˝ ĐĐ°ŃŃŃĐ°ĐťĐşŃ (Ărsiyn PaĂ§áşalq), Đ ĐžŃŃĐ¸ (Rossi)
kabard. ĐŁŃŃŃĐľĐš (UrÉsej), Đ ĐžŃŃĐ¸Đľ (Rossie)
tatar. RĂ¤sĂ¤y, RusiĂ¤, Đ ĐžŃŃĐ¸Ń (RossijĂ¤)
uzb. O’rusiya, Rossiya
mongol. ĐŃĐžŃ (Oros); wÄg. OroszorszĂĄg
turkmeĹ. OrsiĂ˝et, RossiĂ˝a
kirgiz. ĐŃŃŃĐ¸Ń (Orusija)
jakucki ĐŃŃŃŃĐ° ŃĐ¸ŃŃ (NuuÄÄa sirĂ¨)
baszkir. Đ ÓŃÓĐš (RĂ¤sĂ¤j), kazach. Đ ĐľŃĐľĐš (Resej)
lak ĐŃŃĐ°ŃĐ°Đš (Ărasaj), adyge ĐŃŃŃĐľĐš (ArÉsej), kaĹmucki ÓŃÓŃÓ (ĂrĂ¤sĂ¤)
komi Đ ĐžŃ ĐźŃ (RoÄ mu),
czuwasz. Đ ĐžŃŃĐ¸ĐšÓ (RossijÄ), ujgur. ďşďťďşłďş´ďŻŠďť´ďťŞ (RossiyĂ¤)
osetyĹ. ĐŁÓŃÓŃĐľ (UĂ¤rĂ¤se)
abchaz. ĐŁŃŃŃŃÓŃĐťĐ° (UrÉstwÉla)
kurd. Ăristan
lezgiĹski ĐŁŃŃŃĐ°Ń (Urusat)
jap. RĂłshia
chiĹ. ĂguĂł / ĂluĂłsÄŤ
arab. ŘąŮŘłŮŘ§ (Rusija)
wiet. Nga
hind. ŕ¤°ŕĽŕ¤¸ (Rus)

Zob. etymologia nazwy RuĹ i pochodnych (j. angielski)

Rumunia, rum. RomĂ˘nia

Od nazwy narodu rumuĹskiego, RomĂ˘n, ta z kolei od Rzymian (Ĺac. “Romanus” â “obywatel Rzymu”), ktĂłrzy podbili w przeszĹoĹci te tereny. RĂłwnieĹź jÄzyk rumuĹski wywodzi siÄ z Ĺaciny, i tak wskutek ewolucji jÄzyka z Ĺac. “Romanus” zniknÄĹa koĹcĂłwka “-s” (jak w innych jÄz. romaĹskich), “-u” (istniaĹo jednak w starorumuĹskim), “a” przeszĹo w “Ă˘”, “o” przeszĹo w “u”. Pierwszy dokument w jÄz. rumuĹskim to list z 1512 r. do burmistrza Braszowa o bliskim ataku TurkĂłw, w ktĂłrym wspomina siÄ o Ĺ˘eara RumĂ˘neascÄ â “Kraju RomaĹskim” (Ĺac. Terra, > starorum. Ĺ˘eara â “Kraj”). DziĹ nazwa ta oznacza w rum. WoĹoszczyznÄ. Do XVIII w. w dokumentach wystÄpowaĹy formy “RomĂ˘n” i “RumĂ˘n”, pĂłĹşniej ustaliĹo siÄ “RomĂ˘n” i “romĂ˘nesc”. Nazwa “RomĂ˘nia” stosowana jest od 1823 r.
Od Rzymian swÄ nazwÄ wywodzÄ rĂłwnieĹź spokrewnieni z Rumunami Arumuni z poĹudniowych BaĹkanĂłw oraz Istro-rumuni (rumĂ˘ri). W Ĺredniowieczu mieszkaĹcy Bizancjum okreĹlali siebie nazwÄ “Romioi” (ÎĄĎÎźÎšÎżÎŻ), a tureccy SeldĹźucy nazwali swoje paĹstwo SuĹtanat Rumu.

Dacja, Ĺac. Dacia, nazwa prowincji Cesarstwa Rzymskiego poĹoĹźonej na terenie dzisiejszej Rumunii, pochodzi od plemienia DakĂłw (Ĺac. Daci / Getae / Dagae / Gaete, gr. DĂĄkai / Getae). Strabon twierdziĹ, Ĺźe wĹaĹciwa nazwa DakĂłw to “daoi”, co moĹźe pochodziÄ od frygijskiego “daos” â “wilk”.

RuĹ

od ugrofiĹskiego sĹowa “Ruotsi”, ktĂłre oznacza “wojownik, mieszkaniec wybrzeĹźa”, byÄ moĹźe “wiking”. Finowie do dzisiaj nazywajÄ tak rĂłwnieĹź SzwedĂłw. Prawdopodobnie zwiÄzana z nordyjsko-ugrofiĹskimi poczÄtkami Rusi Nowogrodzkiej.

Rwanda / Ruanda

Od ludu Vanyaruanda.
Zwana rĂłwnieĹź Kraj TysiÄca WzgĂłrz, fr. Pays des milles collines.

S

Sahara Zachodnia, arab. Ř§ŮŘľŘŘąŘ§ŘĄ Ř§ŮŘşŘąŘ¨ŮŘŠ (As-Sahra al-Gharbijja)

od poĹoĹźenia geograficznego. SĹowo Sahara to znieksztaĹcenie arabskiego sĹowa as-Sahr â “pustynia”.
Arabska Saharyjska Republika Demokratyczna to nazwa stosowana przez miejscowych bojownikĂłw o niepodlegĹoĹÄ (do terenĂłw tej dawnej kolonii hiszpaĹskiej pretensje zgĹasza Maroko).

Sahara HiszpaĹska (do 1975 r.) â nazwa kolonii hiszpaĹskiej

Saint Kitts i Nevis, ang. Saint Christopher and Nevis / Saint Kitts and Nevis

Ang. St. Kitts to skrĂłt uĹźywany przez marynarzy na nazwÄ Saint Cristopher â ĹwiÄty Krzysztof. Prawdopodobnie nazwÄ tÄ, w hiszp. San CristĂłbal, nadaĹ Krzysztof Kolumb na czeĹÄ ĹwiÄtego Krzysztofa, patrona podrĂłĹźnikĂłw.
Nevis pochodzi od hiszp. “Nuestra Senora de las Nieves” â “Nasza Pani od ĹniegĂłw”, poniewaĹź szczyty gĂłr na wyspie wiecznie tonÄ w chmurach.

hiszp. San CristĂłbal y Nieves

Saint Lucia

WedĹug przekazĂłw nazwÄ na czeĹÄ ĹwiÄtej Ĺucji nadali francuscy marynarze, ktĂłrzy rozbili siÄ u wybrzeĹźy wyspy 13 grudnia 1502 r., w dzieĹ ĹwiÄtej Ĺucji. Ĺac. Lucia â “Ĺwietlista, niosÄca ĹwiatĹo”, od Ĺac. lux â “ĹwiatĹo”.
Inna nazwa wyspy to Helena Zachodu. StÄd byÄ moĹźe karaibskie nazwy Hiwanarau i pĂłĹşniejsza Hewanorra.

Saint Vincent i Grenadyny, ang. Saint Vincent and the Grenadines

Od hiszpaĹskiego ĹwiÄtego Wincentego z Saragossy; nazwÄ nadaĹ Krzysztof Kolumb 22 stycznia 1498 r., w dniu Ĺw. Wincentego.
Nazwa Grenadyny pochodzi od andaluzyjskiego miasta Grenada.

hiszp. San Vicente y las Granadinas

Salwador, hiszp. El Salvador

hiszp. “Zbawiciel”, na czeĹÄ Jezusa Chrystusa.

Samoa

Od lokalnego wodza lub teĹź od lokalnego sĹowa “miejsce moa”. Moa, wymarĹy juĹź gatunek ptaka, mĂłgĹ sĹuĹźyÄ wyspiarzom jako totem.

Samoa Niemieckie (1900-1919),
Samoa Zachodnie (1914-1997).

San Marino

WĹoska nazwa, pochodzi od ĹwiÄtego Marinusa, pĂłĹlegendarnego chrzeĹcijaĹskiego kamieniarza, ktĂłry uciekĹ przed przeĹladowaniem z wyspy Arbe (dziĹ Rab w Chorwacji) i schroniĹ siÄ ok. 301-305 r. na gĂłrze Tytana (wĹ. Monte Titano), gdzie zaĹoĹźyĹ republikÄ.

gr. ÎÎłÎšÎżĎ ÎÎąĎÎŻÎ˝ÎżĎ (Agios Marinos)

Sealandia

Angielska nazwa oznacza: Kraj Morza, bÄdĹş Kraj Morski. Jest to brytyjska platforma przeciwlotnicza z czasĂłw II wojny Ĺwiatowej znajdujÄca siÄ na Morzu PĂłĹnocnym, stÄd obecnoĹÄ czĹonu sea czyli morze.

ang. Sealand
wĹoski Selanda

Senegal, fr. SĂŠnĂŠgal

Od portugalskiej wymowy berberyjskiego Zenaga, arab. Senhaja, jak nazywano plemiÄ wĹadajÄce terenami na pĂłĹnoc od obecnego Senegalu.

Ĺac. Daradia

Serbia, serb. ĐĄŃĐąĐ¸ŃĐ°

Serbia â ziemia plemienia SerbĂłw, prawdopodobnie od sĹowiaĹskiego sĹowa “sprzymierzeniec”. Serbowie przybyli tu z ĹuĹźyc (obecnie na obszarze Niemiec), gdzie ostaĹy siÄ enklawy SerbĂłw ĹuĹźyckich.

tur. SÄąrbistan
buĹg. ĐĄŃŃĐąĐ¸Ń (SĹrbiya)
wÄg. Szerbia
gr. ÎŁÎľĎÎ˛ÎŻÎą (Serwija)
Ĺac. Serbia

Seszele, fr., ang. Seychelles, kreol. Sesel

Od Jana Moreau de SĂŠchelles, ministra finansĂłw krĂłla Francji, Ludwika XV (1754-1756).

Sierra Leone

Nazwa przyjÄta od hiszp. Sierra LeĂłn z port. Serra-Leoa â “lwie gĂłry”. Portugalski odkrywca Pedro da Sintra nazwaĹ kraj pĹynÄc wzdĹuĹź wybrzeĹźa w 1462 r. i widzÄc imponujÄce gĂłry. ByÄ moĹźe gĂłry przypominaĹy mu lwie zÄby, wyglÄdaĹy jak ĹpiÄce lwy lub bĹyskawica uderzajÄca nad gĂłrami brzmiaĹa jak lwi ryk.

Ĺac. Deorum Currus, Mons Leoninus
port. Serra Leoa
hiszp. Sierra Leona
hausa Saliyo
yoruba SĂ rĂł

Singapur, malaj. Singapura, chiĹ. pinjin XÄŤnjiÄpĹ, tamil. ŕŽŕŽżŕŽŕŻŕŽŕŽŞŕŻŕŽŞŕŻŕŽ° (CiĹkappĹŤr), ang. Singapore

Sir Stamford Raffles zaĹoĹźyĹ miasto Singapur w 1819 r. i przyjÄĹ nazwÄ z Malaj. Singapura, wczeĹniejszej nazwy wyspy, ktĂłra wywodzi siÄ z sanskryc. Simhapura / Singhapura â “miasto lwa”. NazwÄ tÄ przypisuje siÄ ksiÄciu Sang Nila Utama, ktĂłry, wedĹug podaĹ, zobaczyĹ lwa jako pierwsze Ĺźywe stworzenie wyspy.
Temasek (wym. Tumasik) â “Morskie Miasto”, z malaj. lub jawajskiego rdzenia tasik â “jezioro”, byĹo prawdopodobnie wczeĹniejszÄ osadÄ na miejscu dzisiejszego Singapuru.

chiĹ. potocznie XÄŤnzhĹu
jap. ShingapĹru

SĹowacja, sĹow. Slovensko

Ze sĹowiaĹskiego sĹowa Sloveni â “SĹowianie”.
Pierwsze odniesienie do SĹowian / WenedĂłw pojawia siÄ w pracy Herodota z V w. p.n.e., potem w dzieĹach Pliniusza Starszego (I w.) i Tacyta (I-II w.). ĹaciĹskiej nazwy Stavanoi / Soubenoi uĹźyĹ pierwszy Ptolemeusz w 160 r. Plemiona sĹowiaĹskie znad Ĺrodkowego Dunaju sprzed VIII w. okreĹlaĹy siÄ nazwÄ Sloveni. Stosowane byĹy gr. Sklabenoi, Sklauenoi, Sklabinoi, Ĺac. Sclaueni, Sclauini, Sthlaueni.
Najstarszy pisemny dokument z IX w. w starosĹowiaĹskim zawiera sĹowo “slovÄne”. WedĹug ludowej etymologii sĹowo to moĹźe wywodziÄ siÄ od slava â “sĹawa / chwaĹa” lub slovo â “sĹowo / mowa” â stÄd moĹźe slovÄne znaczyĹo “mĂłwiÄcy” w przeciwieĹstwie do nÄmi â “niemi”, skÄd pochodzi nazwa Niemcy.
Jedna z teorii wywodzi nazwÄ SĹowianie od protoindoeuropejskiego * (s)lawos, pokrewne do gr. Îťážą(Ď)ĎĎ â “lud”.
Inna teoria wywodzi nazwÄ SĹowian od nazwy rzeki, porĂłwnujÄc jÄ z Ĺac. cluo â “myÄ” i pokrewnym rdzeniem baĹtyckim znaczÄcym “czyĹciÄ”.
Propaganda nazistowska wywodziĹa bĹÄdnie sĹowo SĹowianin od Ĺac. sclavus â “niewolnik” (por. ang. slave), w rzeczywistoĹci wĹaĹciwa jest odwrotna etymologia. W okresie pĂłĹşnego Cesarstwa Rzymskiego tureccy nomadzi porywali SĹowian i sprzedawali w niewolÄ na rynkach Egiptu i Kaffy.

SĹowenia, sĹoweĹ. Slovenija

Ze sĹowiaĹskiego sĹowa Sloveni â “SĹowianie”. Zob. etymologiÄ SĹowacji powyĹźej.

Kraina, sĹoweĹ. Kranjska, niem. Krain, Ĺac. Carnia / Carniola â nazwa regionu w SĹowenii, od plemienia Carni. PĂłĹşniej SĹowianie przyjÄli nazwÄ Krajino, a Niemcy Chrainmarcha â “marchia Krainy”.

Somalia, somali Soomaaliya, arab. Ř§ŮŘľŮŮŘ§Ů (As-Sumal)

Od ludu Somali. Etymologia nazwy nie jest jasna, istnieje jednak kilka teorii wyjaĹniajÄcych:

Z kuszyckiego “ciemny / czarny”, w zwiÄzku z kolorem skĂłry Somali.
Od lokalnego wyraĹźenia soo maal â “idĹş wypij mleko”, w odniesieniu do przyjaznoĹci ludu, oferujÄcego mleko swoim goĹciom.
Od nazwy lokalnego wodza.
Od arab. zamla â “bydĹo”.
Od arab. sumal â “wybrzeĹźe”.

Dawniej Somali.

Somaliland (paĹstwo nieuznawane przez spoĹecznoĹÄ miÄdzynarodowÄ)

Sri Lanka, tamil. ŕŽŕŽ˛ŕŽŕŻŕŽŕŻ (Ilaáškai)

W sanskrycie “(ĹwiÄta) Lanka”. SĹowo lankÄ czasem tĹumaczy siÄ jako “wyspa”.

Serendip to dawna nazwa, z sanskr SiášhÄla-dvÄŤpa â “Kraj Ludu Lwa”. SiášhÄla, Sinhala, Syngalezi, aryjski “Lud Lwa”, wedĹug niektĂłrych teorii przybyĹ na wyspÄ okoĹo VI w. p.n.e.
Cejlon, ang. Ceylon, port. CeilĂŁo, Seilan (do 1972), z jÄz. PÄli SiášhalÄna â “Kraj LwĂłw”.
hind. ŕ¤śŕĽŕ¤°ŕĽŕ¤˛ŕ¤ŕ¤ŕ¤ž (ĹrÄŤlankÄ)
taj. obecnie ŕ¸¨ŕ¸Łŕ¸ľŕ¸Ľŕ¸ąŕ¸ŕ¸ŕ¸˛ (SÄŤ LangkÄ); dawniej ŕ¸Ľŕ¸ąŕ¸ŕ¸ŕ¸˛ŕ¸ŕ¸§ŕ¸ľŕ¸ (LangkÄ Thawip), ŕ¸Şŕ¸´ŕ¸ŕ¸Ťŕ¸Ľŕ¸ŕ¸§ŕ¸ľŕ¸ (Singhon Thawip)

Zob. nazwy Sri Lanki (po angielsku)

Stany Zjednoczone Ameryki, ang. United States of America

Termin “United States” â “Stany Zjednoczone” pochodzi z zakoĹczenia Deklaracji NiepodlegĹoĹci: We, therefore, the representatives of the United States of America… (”Niniejszym my, reprezentanci StanĂłw Zjednoczonych AmerykiâŚ”). Autorzy uĹźyli tego okreĹlenia prawdopodobnie dlatego, Ĺźe nie wiedzieli, ile kolonii podpisze deklaracjÄ, nie mogli wiÄc wymieniÄ ich z nazwy.
W ang. uĹźywa siÄ rĂłwnieĹź skrĂłtĂłw the U.S. , the U.S.A. , oraz nazw the States â “Stany”, the United States â “Stany Zjednoczone”, America â Ameryka.

hiszp. Estados Unidos de AmĂŠrica / Estados Unidos / EE. UU. / EEUU
fr. Ătats-Unis d’AmĂŠrique / Ătats-Unis / Ă-U
ros. ĐĄĐžĐľĐ´Đ¸Đ˝ŃĐ˝Đ˝ŃĐľ Đ¨ŃĐ°ŃŃ ĐĐźĐľŃĐ¸ĐşĐ¸ (czyt. Sajedinionnyje Sztaty Amieriki) / ĐĄĐ¨Đ (czyt. se-sze-a lub s-sza)

Suazi, ang. Swaziland, swati Umbuso weSwatini / kĂĄNgwane

Od ludu Swazi, dominujÄcej grupy etnicznej kraju. SĹowo “Swazi” pochodzi od krĂłla Mswati I.
Bantustan Swazi w czasie apartheidu nazywaĹ siÄ KaNgwane â “kraj Ngwane”, od imienia pierwszego krĂłla z plemienia Dlamini.

Sudan, arab. Ř§ŮŘłŮŘŻŘ§Ů (as-Sudan)

Arab. Bilad as-Sudan â “kraj czarnych”. Pierwotnie okreĹlenie wiÄkszej czÄĹci rejonu Sahelu.
Arab. l. poj. Ř§ŘłŮŘŻ (aswad) â “czarny”, l. mn. ŘłŮŘŻŘ§Ů (Sudan) â “czarni”.

Surinam, hol. Suriname

Od nazwy ludu Surinen, najwczeĹniejszych znanych mieszkaĹcĂłw tego regionu.

Syria, arab. ŘłŮŘąŮŘ§ (As-Surijja)

Od gr. nazwy paĹstwa Asyrii, ktĂłra jednak leĹźaĹa na terenie dzisiejszego Iraku. Nazwa Asyria pochodzi od stolicy Aszur, miejsca kultu boga Aszura.
WczeĹniej obszar ten zwaĹ siÄ Aram / Aramaea, stÄd pochodzi jÄzyk aramejski, lingua franca staroĹźytnego Bliskiego Wschodu.
Historyczny region Syria WiÄksza, arab. Ř¨ŮŘ§ŘŻ Ř§ŮŘ´Ř§Ů (Bilad asz-Szam) obejmowaĹ dzisiejszÄ SyriÄ, JordaniÄ, Liban, Izrael i PalestynÄ. Nazwa ta w arab. znaczy “kraj lewej rÄki”, czyli “pĂłĹnocny” (por. Jemen). Nazwa Ř§ŮŘ´Ř§Ů (al-Szam) oznacza rĂłwnieĹź Damaszek, obecnÄ stolicÄ Syrii.
Nazwy Syria muzuĹmanie uĹźywajÄ od ok. 1870 r., natomiast chrzeĹcijanie dĹugo wczeĹniej. We okresie wczesnego chrzeĹcijaĹstwa “syryjski” byĹ synonimem “chrzeĹcijaĹskiego”.

hebr. ×Ą××¨×× (Suria)
tur. Suriye

Szwajcaria, Ĺac. Confoederatio Helvetica, niem. Die Schweiz, fr. La Suisse, wĹ. Svizzera, retorom. Svizra

Od kantonu Schwyz (wĹ. Svitto, retorom. Sviz), byÄ moĹźe z Ĺredniowysokoniem. Schweitz â “bagno”. Z niem. Szweizer pochodzi pol. “Szwajcar”, stÄd Szwajcaria.
ĹaciĹskiej nazwy Confoederatio Helvetica (skrĂłt CH) stosuje siÄ dla unikniÄcia faworyzacji jednego z czterech jÄzykĂłw narodowych.

Ĺac. Helvetia â od celtyckiego ludu Helvetii (HelwetĂłw).
gr. ÎÎťÎ˛ÎľĎÎŻÎą (HelvetĂa)

Szwecja, szw. Sverige

Sverige (wym. Swerje) pochodzi od wyraĹźenia Svia Rike â “kraj SzwedĂłw” (prawdopodobnie ewolucja lingwistyczna poprzez duĹski). Staronord. Sviariki, stÄd. Swerike (XIII w.) i Svearike (XIV w.) na okreĹlenie regionu Svealand (bez Gotlandii), od XV w. forma Swerighe w szw. i duĹ., od XVII w. formy Swerghe i Swirghe. KrĂłl Gustaw Adolf uĹźywaĹ formy Swirge.

Ang. Sweden (z hol. Zweden; od Sweon/Sweonas, staronord. Sviar, Ĺac. Suiones) to staroangielska l. mn. od Swede â “Szwed”. W staroang. SweoĂ°eod od staronordyc. SviĂžjoĂ°, Ĺac. Suetidi. Svi pochodziÄ moĹźe z protoindoeur. *suos â “swĂłj”. ĂžjoĂ° â “ludzie”, spokrewnione z deut (niem. Deutsch â “Niemiec”) i teut (Teutoni). W XVII w. w jÄz. szkockim formy Swethin i Swadne. WczeĹniej staroang. Swedeland, Sweoland (por. Svealand) lub Sweorice (staronord. Sviariki).
FiĹ. Ruotsi, est. Rootsi, liwoĹski RĹŤotĹĄmĹ, sami RuoĹ§Ĺ§a: byÄ moĹźe od ludu WaregĂłw zwanych Rusami, pochodzÄcymi z Roslagen w Svealand. Prawdopodobnie sĹowo rus pochodzi od roĂžs- na okreĹlenie czegoĹ zwiÄzanego z wiosĹowaniem; stÄd rĂłwnieĹź angielskie row.
niem. Schweden (sz/ĹĄ â w jÄzykach sĹowiaĹskich wskazuje na pochodzenie z niemieckiego “sch”. Por. teĹź “sz” w pol. Sztokholm)
Ĺot. Zviedrija
lit. Ĺ vedija
kaszub. SzwedzkĂ´
manx Soolyn / Y Toolyn

T

TadĹźykistan, tadĹź. Đ˘ĐžŇˇĐ¸ĐşĐ¸ŃŃĐžĐ˝ (TodĹźikiston)

Z tadĹźyckiego “kraj TadzykĂłw”. Etymologia nazwy ludu jest nierozpoznana. IstniejÄ trzy wyjaĹnienia:

Z pers. tadĹź â “korona”, ik â “gĹowa”, czyli “koronowana gĹowa”. Korona widnieje na fladze kraju.
Z tur. tasi â “muzuĹmanin”.
Z sanskr. tajika â “Pers”, stÄd perskie okreĹlenie PersĂłw sĹowem TadĹźik. TybetaĹczycy nazywajÄ PersjÄ (Iran) sTag. Dzig (wym. TadĹźik), co w tybetaĹskim znaczy “tygrys-pantera”.

Perski sufiks -stan znaczy “kraj”.

pers. ŘŞŘ§ŘŹŮŮŘłŘŞŘ§Ů (TadĹźikestĂ˘n)
ros. Đ˘Đ°Đ´ĐśĐ¸ĐşĐ¸ŃŃĐ°Đ˝ (TadĹźykistĂĄn)

Tajlandia, taj. ŕšŕ¸ŕ¸˘ (Thai), ŕšŕ¸Ąŕ¸ˇŕ¸ŕ¸ŕšŕ¸ŕ¸˘ (Muang Thai), ŕ¸ŕ¸Łŕ¸°ŕšŕ¸ŕ¸¨ŕšŕ¸ŕ¸˘ (PrathÄt Thai)

Taj. thai â “wolny”, ang. land â “kraj”, a wiÄc “kraj wolnoĹci”.

Syjam, poprzednia nazwa, jakÄ nadali Tajom sÄsiadujÄcy z nimi BirmaĹczycy, prawdopodobnie od toponimu w jÄz. PÄli Suvarnabhuma â “kraj zĹota”.
wiet. ThĂĄi Lan
chiĹ. TĂ iguĂł

Tajwan

Zob. Republika ChiĹska powyĹźej.

Tanzania

Z kombinacji nazw dwĂłch krajĂłw, ktĂłre utworzyĹy to paĹstwo, Tanganiki i Zanzibaru.
Tanganika wziÄĹa nazwÄ od jeziora. W 1858 r. rejon ten odwiedziĹ pierwszy Europejczyk, Richard Burton, ktĂłry wyjaĹniaĹ potem, Ĺźe w lokalnym jÄzyku tou tanganyka znaczy “ĹÄczyÄ”, w sensie “gdzie wody siÄ ĹÄczÄ”. Z kolei w 1871 r. Henry Stanley orzekĹ, Ĺźe sĹowo pochodzi od tonga â “wyspa” i hika â “pĹaski”.
SĹowo Zanzibar pochodzi od Zengi / Zengj â “czarny”, jak nazywaĹ siebie lokalny lud. Ten rdzeĹ poĹÄczono z arab. barr â “wybrzeĹźe”.

Timor Wschodni, port. Timor-Leste, jÄz. tetum Timor Lorosa’e

Od malajskiego sĹowa timur â “wschodni”. W sÄsiedniej Indonezji nazywa siÄ Timor Timur â “wschodni wschĂłd”, w skrĂłcie Indonezyjczycy mĂłwiÄ Tim-Tim.

Timor Portugalski (1596-1975): jako kolonia Portugalii.

Togo

Od osady Togo (dziĹ Togoville), z jÄz. ewe to â “woda”, go â “wybrzeĹźe”.

Togoland â nazwa kolonii niemieckiej (1884-1916), potem rozdzielonej na Togo Brytyjskie i Togo Francuskie.

Tonga

W lokalnym jÄzyku tonga “poĹudnie” “, co okreĹla poĹoĹźenie wysp w stosunku do Samoa (por. Tokelau).

Friendly Islands , “Przyjazne Wyspy”, wczeĹniejsza nazwa nadana przez kapitana Jamesa Cooka w 1773 r. w zwiÄzku z goĹcinnoĹciÄ ludzi, jakich tam spotkaĹ.

Trynidad i Tobago

Krzysztof Kolumb odkryĹ wyspÄ Trynidad 31 lipca 1498 r. i nazwaĹ jÄ od TrĂłjcy ĹwiÄtej (hiszp. Trinidad).
WyspÄ Tobago, na ktĂłrej nigdy nie stanÄĹ, nazwaĹ Bella Forma â “PiÄkny KsztaĹt”. Nazwa Tobago to prawdopodobnie ĹşrĂłdĹosĹĂłw dla ang. tobacco â “tytoĹ”, ktĂłry byĹ tu uprawiany i palony przez miejscowych.

Kairi / Iere, dawna indiaĹska nazwa Trynidadu, moĹźe oznaczaÄ “wyspÄ”.

Tunezja, arab. ŘŞŮŮŘł (at-Tunisijja)

Od nazwy stolicy, Tunisu, ktĂłrego nazwa prawdopodobnie pochodzi od berberyjskiego “cypel” lub “spÄdziÄ noc”.

fr. Tunisie

Turcja, tur. TĂźrkiye

Tur. TĂźrk- â “silny”, okreĹla mieszkaĹcĂłw Turcji lub czĹonkĂłw narodu tureckiego. Ten rdzeĹ powszechny byĹ wĹrĂłd ludĂłw aĹtajskich, dziĹ widoczny rĂłwnieĹź w nazwie Turkmenistan.
Arab. -ijja to sufiks dzierĹźawczy, oznaczajÄcy wĹaĹciciela, przynaleĹźnoĹÄ.

Imperium OsmaĹskie, osmaĹski tur. ŘŻŮŮŘŞŮ ŘšŮŮŮŮ ŘšŮŘŤŮŘ§ŮŮŮ (Devlet-i Ăliye-i OsmĂ˘niyye â Majestatyczne PaĹstwo OsmaĹskie), tur. OsmanlÄą Ä°mparatorluÄu (1299-1923). Od imienia zaĹoĹźyciela dynastii, Osmana I, arab. ŘšŮŘŤŮŮŘ§Ů (Uthman) â stÄd nazwa pol. OtomaĹskie i ang. Ottoman. Osman znaczy “Ĺamacz koĹci”.
SuĹtanat Rumu (1078-1308), tur. RĂźm, kurd. ÚŰŮ (Đ ’ĐžĐź). MieszkaĹcy Bizancjum okreĹlali siÄ nazwÄ Rhomaioi (gr. Rzymianie), stÄd Persowie nazywali ich region RĂźm, a na nim osiedlili siÄ pĂłĹşniej Turcy. Inna nazwa to SuĹtanat SeldĹźucki, od nazwy SeldĹźukĂłw, tur. SelĂ§uklular, pers. ŘłŮŘŹŮŮŮŘ§Ů (SaldĹźughijĂ˘n), arab. ŘłŮŘŹŮŮ (SaldĹźuk) / Ř§ŮŘłŮŘ§ŘŹŮŘŠ (al-SaladĹźika).
gruz. ááŁá áĽááá (ášŹurá¸łeáši)
arab. ŘŞŘąŮŮŘ§ (Turkija), azer. TĂźrkiyÉ, turkmeĹ. TĂźrkiĂ˝e, pers. ŘŞŘąÚŠŰŮ (Torkije)
alb. Turqi
orm. ÔšŐ¸ÖÖÖŐŤŐĄ (ášŹourá¸łia), gr. Î¤ÎżĎĎÎşÎŻÎą (Turkija)
buĹg., ros., aĹtajski Đ˘ŃŃŃĐ¸Ń (Turcyja)
Ĺac., rum. Turcia
wÄg. TĂśrĂśkorszĂĄg
serbochorw. Turska / Đ˘ŃŃŃĐşĐ°
norw. Tyrkia, duĹ. Tyrkiet, szw. Turkiet, isl. Tyrkland
hausa Santambul â od nazwy dawnej stolicy, StambuĹu.

Turkmenistan, turkmeĹ. TĂźrkmenistan

Pers. -stan â “kraj”, a wiÄc “kraj TurkmenĂłw”. TĂźrkmen â “jestem Turkiem”. Zob. rĂłwnieĹź etymologiÄ nazwy Turcja.

Tuvalu

W lokalnym jÄzyku tuvalu znaczy “osiem wysp” lub “osiem stojÄcych obok siebie”. ChociaĹź Tuvalu skĹada siÄ z dziewiÄciu wysp, tylko osiem byĹo dawniej zamieszkanych.

Niulakita â zniesiona dawna nazwa pierwszego atolu zaludnionego w 1949 r.
Ellice Islands (wczeĹniejsza nazwa), nazwa nadana przez kapitana Arenta de Peyster, ktĂłry zobaczyĹ wyspy w 1819 r., na czeĹÄ Edwarda Ellice, brytyjskiego polityka i kupca, do ktĂłrego naleĹźaĹ towar transportowany statkiem. Po przegĹosowaniu separacji od Wysp Gilberta (obecnie Kiribati) w 1975/76 r. zmieniono nazwÄ na Tuvalu.

U

Uganda

Wersja nazwy Buganda w suahili, od krĂłlestwa 52 klanĂłw ludu Baganda, najwiÄkszego z dawnych krĂłlestw na obszarze obecnej Ugandy. Brytyjczycy przyjÄli nazwÄ w 1894 r.

Ukraina, ukr. ĐŁĐşŃĐ°ŃĐ˝Đ° (Ukrajina)

Od starosĹowiaĹskiego rdzenia *kraj- â “kroiÄ / krajaÄ”, poniewaĹź sĹowo to stosowano jako synonim ksiÄstwa â czÄĹci paĹstwa “odciÄtego” dla lokalnego ksiÄcia.
Ok. XV w. popularne staĹo siÄ rĂłwnieĹź znaczenie â kraj- w sensie “kraĹca / obrzeĹźa / kresu”, na okreĹlenie rejonu granicznego (por. nazwÄ Kresy; rĂłwnieĹź sĹoweĹskÄ KrajinÄ i germaĹskie marchie), stÄd ukraina â “obszar graniczny” (czyli “u kraju”).
We wpisie w Kronice Kijowskiej z 1187 r. w zwiÄzku ze ĹmierciÄ WĹodzimierza II z PerejasĹawia znajdujemy najstarsze odwoĹanie do nazwy: “ukraina jÄczaĹa po nim”, uĹźytego jako synonim ksiÄstwa. W XII i XIII w. nazwÄ uĹźywano czÄsto dla rĂłĹźnych ksiÄstw Rusi Kijowskiej, np. Ukraina PerejasĹawska, Ukraina Galicyjska.
W XVI w. polskie ĹşrĂłdĹa wspominajÄ nazwÄ Ukrajina
Po zakoĹczeniu polskiego panowania na tych terenach nazwa przestaĹa byÄ uĹźywana. Kozackie paĹstwo po przeksztaĹceniu siÄ w guberniÄ carskiej Rosji zwane byĹo ros. MaĹorossija, ukr. Mala Rus’ â “MaĹa Rosja”,âRuĹ MaĹa”, od bizantyjskiej nazwy tych terenĂłw ÎÎšÎşĎÎą ÎĄĎĎÎŻÎą (Mikra Rosia).
OficjalnÄ nazwÄ Ukraina przywrĂłcono po rewolucji rosyjskiej 1917 r. dla okreĹlenia nowego tworu paĹstwowego, ĐŁĐşŃĐ°ŃĐ˝ŃŃĐşĐ° ĐĐ°ŃĐžĐ´Đ˝Đ° Đ ĐľŃĐżŃĐąĐťŃĐşĐ° (UkrajinĹka Narodna Respublika) â UkraiĹska Republika Ludowa.

czes., sĹow., chorw., sĹoweĹ. Ukrajina, serb. ĐŁĐşŃĐ°ŃĐ¸Đ˝Đ° (Ukrajina)
ros. ĐŁĐşŃĐ°Đ¸Đ˝Đ° (Ukraina), biaĹorus. ĐŁĐşŃĐ°ŃĐ˝Đ° (Ukraina), gruĹş. áŁáá áááá (Ukraina), pol., lit., Ĺot., est., fiĹ., szw., norw., bask. Ukraina, Ĺac., wĹ., rum., retorom. Ucraina, katal. UcraĂŻna, galic. UcraĂna,
ang., fr. Ukraine
wÄg. Ukrajna, buĹg. ĐŁĐşŃĐ°ĐšĐ˝Đ° (Ukrajna)
hiszp. Ucrania, port. UcrĂ˘nia
arab. Ř§ŮŮŘąŘ§ŮŮŘ§ / ŘŁŮŮŘąŘ§ŮŮŘ§ (ĹŞkrÄniyÄ), pers. Ř§ŮÚŠŘąŘ§ŮŰ(ĹŞkrÄnÄŤ), gr. ÎĎÎşĎÎąÎ˝ÎŻÎą (OukranĂa)

Urugwaj, hiszp. Uruguay

Od rzeki o tej samej nazwie. Oficjalna nazwa paĹstwa to RepĂşblica Oriental del Uruguay â “republika na wschodzie (rzeki) Urugwaj”, od poĹoĹźenia wzglÄdem tej rzeki.
SĹowo “Uruguay” moĹźe pochodziÄ z jÄz. Guarani “urugua” â “owoce morza / skorupiaki”; “i” â “woda”.
Inna teoria wskazuje na “uru” (gatunek ptaka); “gua” â “pochodziÄ od”; “i” â “woda”.

Uzbekistan, uzbec. O’zbekiston

“Kraj UzbekĂłw”, od XV w. nazwy uzbec. Uzbek â “pan samego siebie”, z tur. ozum / uz â “sam”, pers. bek â “pan”. Prawdopodobnie gdy Rosjanie po raz pierwszy spotkali ten turecki lud, jego wĹadcy przedstawili siÄ w ten sposĂłb.

tur. Ăzbekistan
kirgis., kazach. Ó¨ĐˇĐąĐľĐşŃŃĐ°Đ˝ (Ăzbekstan)
ros., ukr., buĹg. ĐŁĐˇĐąĐľĐşĐ¸ŃŃĐ°Đ˝ (Uzbiekistan)
pers. Ř§Ř˛Ř¨ŮŘłŘŞŘ§Ů (Ozbakestan)
mongol. ĐŁĐˇĐąŃĐş (UdzbĂ¤k)

V

Vanuatu

Z jÄz. bislama “zawsze na naszej ziemi”.

Nowe Hebrydy, ang. New Hebrides, fr. Nouvelles-HĂŠbrides (do 1980 r.), nazwane od wysp szkockich przez kapitana Jamesa Cooka w 1774 r.

W

Watykan, Ĺac. Status Civitatis Vaticanae, wĹ. Stato della CittĂ del Vaticano

Ĺac. “Vatican” pochodzi od wzgĂłrza “Mons Vaticanus”, na ktĂłrej powstaĹ Watykan, a ta od Ĺac. vaticinari â “przepowiadaÄ”, poniewaĹź ulice u podnĂłĹźa wzgĂłrza w czasach staroĹźytnych byĹy peĹne wrĂłĹźbitĂłw i przepowiadaczy przyszĹoĹci.
PaĹstwo KoĹcielne , Ĺac. Patrimonium Sancti Petri (Patrymonium Ĺw. Piotra), wĹ. Gli Stati della Chiesa / Stati Pontificii â oficjalna nazwa wiÄkszego terytorium pod administracjÄ papieskÄ od ok. 755 do 1870 r. W wielu jÄzykach nazwa jest w liczbie mnogiej “paĹstwa”, co odzwierciedla mnogoĹÄ ziem wchodzÄcych w skĹad tego obszaru.

Wenezuela, hiszp. Venezuela

Hiszp. zdrobnienie znaczÄce pequeĂąa Venezia â “maĹa Wenecja”. Domy zbudowane na wodzie jeziora Maracaibo przypomniaĹy zabudowania Wenecji odkrywcom Alonso de Ojeda i Amerigowi Vespucciemu.

WÄgry, wÄg. MagyarorszĂĄg

Od nazwy Megyer â najwaĹźniejszego z 7 ugrofiĹskich plemion, ktĂłre zĹoĹźyĹy siÄ powstanie narodu wÄgierskiego, zaĹ ugrofiĹskie sĹowo magyar, od ktĂłrego powstaĹa nazwa tego plemienia, oznacza ‘czĹowiek, mÄĹźczyzna’. W okresie Ĺredniowiecza nazwÄ kraju wywodzono od legendarnego Magyara (Megora) â praprzodka wszystkich WÄgrĂłw, syna krĂłl Menrota (Nimroda), budowniczego wieĹźy Babel; taki wywĂłd podaje sĹynna wÄgierska kronika Szymona z KĂŠza (KĂŠzai SimĂłn), Gesta Hunnorum et Hungarorum z 1282 r.

W wielu jÄzykach zachodnioeuropejskich nazwa WÄgier pochodzi od HunĂłw (poprzez Ĺac. Hungaria â m.in. ang. Hungary, niem. Ungarn, fr. Hongrie itd.) â . StaĹo siÄ tak, gdyĹź w IX w. WÄgrzy osiedlili siÄ na obszarze staroĹźytnej Pannonii, zasiedlonej w IV w. przez HunĂłw i od nich nazwanej HungariÄ. NastÄpni z kolei mieszkaĹcy Hungarii â przodkowie dzisiejszych WÄgrĂłw otrzymali nazwÄ od zajÄtego kraju.

Pochodzenie polskiej nazwa kraju jest niejasne. MoĹźe byĹ ono znieksztaĹceniem Ĺac. Hungarii (po utracie przydechu h, w to miejsce dodaniu protezy w i przeksztaĹceniu un w Ä, a moĹźe zaszĹa zmiana odwrotna Ä > un?), lub teĹź nawiÄzywaÄ staroruskiego Ugre, pochodzÄcego od tur. on-ogur â “dziesiÄÄ strzaĹ” (w sensie “przymierze dziesiÄciu plemion”), oznaczajÄcego lud ugrofiĹski, ktĂłry w V w. wywÄdrowaĹ na poĹudnie nad pĹn. wybrzeĹźe Morza Czarnego, a w dalszych stuleciach stanowiĹ gĹĂłwny substrat powstania narodu wÄgierskiego. Z tego samego rdzenia on-ogur pochodzi teĹź Ĺredniowieczne rus. sĹowo Jugra, (poprzez komijskie JĂśgra), bÄdÄce dawnÄ nazwÄ syberyjskich ludĂłw ChantĂłw i MansĂłw â najbliĹźszych (pod wzglÄdem jÄzykowym) krewnych WÄgrĂłw.

cz., sĹow. MaÄarsko, stara nazwa czeska Uhersko
chor. MaÄarska
serb. ĐĐ°ŃĐ°ŃŃĐşa
kaszub. MadĹźarskĂ´
ros. ĐĐľĐ˝ĐłŃĐ¸Ń (poĹźyczka z polszczyzny, stÄd pojawiÄ siÄ en bÄdÄce rozwiniÄciem pol. Ä, rodzima nazwa rosyjska by miaĹa u)
ukr. ĐŁĐłĐžŃŃĐ¸Đ˝Đ° (Uhorszczyna)
biaĹorus. ĐŃĐłĐžŃŃŃŃĐ˝Đ° (Wuhorszczyna)
pol. WÄgry
starorus. Ugre â od tur. “on-ogur”. Z tego samego rdzenia pochodzi nazwa syberyjskiego ludu Jugra.
rum. Ungaria, wĹ. Ungheria
niem. Ungarn, ang. Hungary, fr. Hongrie
est. Ungari, fin. Unkari
buĹg. ĐŁĐ˝ĐłĐ°ŃĐ¸Ń (Ungaria), gr. ÎĎÎłÎłÎąĎÎŻÎą (UngarĂa)
mongol. ĐŁĐ˝ĐłĐ°Ń (Ungar)

Wielka Brytania, ang. United Kingdom

Zjednoczone KrĂłlestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii PĂłĹnocnej
ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland
walij. Teyrnas Unedig Prydain Fawr a Gogledd Iwerddon / Teyrnas Unigol
szkoc. An RĂŹoghachd Aonaichte na Breatainn MhĂ˛r agus Eirinn a Tuath
irl. RĂocht Aontaithe na Breataine MĂłire agus Tuaisceart na hĂireann
kornij. An Rywvaneth Unys a Vreten Veur hag Iwerdhon GlĂŠdh; An Rywvaneth Unys por. do fr. Royaume-Uni â “Zjednoczone KrĂłlestwo”.
lallans Unitit Kinrick o Greet Britain an Norlin Airlann

Oznacza zjednoczenie dwĂłch obszarĂłw, wyspy Wielka Brytania i pĂłĹnocnej czÄĹci wyspy Irlandia, pod berĹem jednego monarchy.
Ptolemeusz nazwaĹ wiÄkszÄ wyspÄ archipelagu Wysp Brytyjskich Megale Bretannia â Wielka Brytania, a mniejszÄ, dziĹ zwanÄ IrlandiÄ â Micra Bretannia â “MaĹÄ Brytania”. Co ciekawe, irl. terminem An Bhreatain Bheag (MaĹa Brytania) okreĹla siÄ WaliÄ, a szkoc. A’Bhreatainn Bheag (MaĹa Brytania) â BretaniÄ we Francji.
Z kolei w ujÄciu politycznym Wielka Brytania to Anglia, Szkocja i Walia wraz z wyspami Wight, Anglesey, Wyspami Scilly, Hebrydami, Szetlandami, Orkadami, ale bez Wyspy Man i Wysp Normandzkich; wraz z IrlandiÄ PĂłĹnocna tworzy Zjednoczone KrĂłlestwo.

Zjednoczone KrĂłlestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii (1801-1927), po zjednoczeniu z KrĂłlestwem Irlandii.
KrĂłlestwo Wielkiej Brytanii (1707-1801), po zjednoczeniu krĂłlestw Anglii i Szkocji. W ustawie o zjednoczeniu uĹźyto nazwy Zjednoczone KrĂłlestwo, ale w sensie opisowym, a nie jako oficjalna nazwa paĹstwa.

JÄzyki stosujÄce skrĂłcone okreĹlenie Zjednoczone KrĂłlestwo:

fr. Royaume-Uni, hiszp., port. Reino Unido, katal. Regne Unit, wĹ. Regno Unito
duĹ. Forenede Kongerige, hol. Verenigd Koninkrijk, niem. Vereinigtes KĂśnigreich
sĹoweĹ. ZdruĹženo kraljestvo
gr. ÎÎ˝ĎÎźÎÎ˝Îż ÎÎąĎÎŻÎťÎľÎšÎż (InomĂŠno WasĂlio)
hebr. ×××××× ×××××××Ş (ha-Mamlacha ha-Meuchedet)
arab. Ř§ŮŮŮŮŮŘŠ Ř§ŮŮŘŞŘŘŻŘŠ (al-mamlakat al-mutahida)
wÄg. EgyesĂźlt KirĂĄlysĂĄg; z wÄg. egy â jeden; kirĂĄly â krĂłl
tur. BirleĹik KrallÄąk; z tur. bir â jeden
buĹg. ĐĐąĐľĐ´Đ¸Đ˝ĐľĐ˝ĐžŃĐž KŃĐ°ĐťŃŃĐ˛Đž (Obiedinienoto Kralstwo)

JÄzyki stosujÄce skrĂłcone okreĹlenie Wielka Brytania:

rum. Marea Britanie
norw. Storbritannia, szw. Storbritannien
ros. ĐĐľĐťĐ¸ĐşĐžĐąŃĐ¸ŃĐ°Đ˝Đ¸Ń (VelikobritĂĄnija)
jap. ă¤ăŽăŞăšă(Igirisu)

JÄzyki stosujÄce oba okreĹlenia:

Ĺot. ApvienotÄ Karaliste / LielbritÄnija
serbskochorw. ĐŁŃĐľĐ´Đ¸ŃĐľĐ˝Đž ĐŃĐ°ŃĐľĐ˛ŃŃĐ˛Đž / Ujedinjeno Kraljevstvo // ĐĐľĐťĐ¸ĐşĐ° ĐŃĐ¸ŃĐ°Đ˝Đ¸ŃĐ° / Velika Britanija
fiĹ. Yhdistynyt kuningaskunta / Iso-Britannia
cz. VelkĂĄ BritĂĄnie / SpojenĂŠ KrĂĄlovstvĂ

Wietnam, wiet. Viáťt Nam

Od starochiĹskiego okreĹlenia “za poĹudniowÄ granicÄ” lub “poĹudniowi Yue”, od dawnego ludu Yue z pd.-wsch. Chin. Od nazwy historycznego paĹstwa wiet. Nam Viáťt / chiĹ. Nanyue.

chiĹ. Yuenan, tybet. Yo.nan

WĹochy, wĹ. Italia

Ĺac. Italia, o nieznanym rodowodzie. ByÄ moĹźe z gr. italos â “byk”, z protoindoeuropejskiego *wet (por. jednak Ĺac. vitulus â “byczek”). W wymarĹym jÄz. oskaĹskim WĹochy nazywano Viteliu (rĂłwnieĹź od *wet). Nazwa kojarzyÄ siÄ moĹźe takĹźe z dawnym ludem przybyĹym niegdyĹ na tereny WĹoch â Italikami.

staroros. Friagi or FriaĹş; od bizantyjskiej nazwy na Ĺredniowiecznych FrankĂłw.
isl. Valland â z gockiego walh, staronordycka nazwa CeltĂłw, pĂłĹşniej rĂłwnieĹź okreĹlenie zromanizowanych plemion. PĂłĹşniej od germaĹskiego valah wziÄĹo siÄ sĹowiaĹskie vlach, stÄd. pol. WĹochy, wÄg. OlaszorszĂĄg (Por. WoĹochy, Walia, Galia).
irl. an IodĂĄil, walij. yr Eidal

WybrzeĹźe KoĹci SĹoniowej, fr. CĂ´te d’Ivoire

Francuzi nazwali region “wybrzeĹźem koĹci sĹoniowej” ze wzglÄdu na rozwiniÄty tu handel tym towarem. Podobnie pobliskie odcinki linii brzegowej nazwano wybrzeĹźami ziarna, zĹota i niewolnikĂłw.

Wyspy Marshalla, ang. Marshall Islands, marszalski AolepÄn AorĹkin MĚ§ajeÄź

Od nazwiska brytyjskiego kapitana Jana Marshalla, ktĂłry jako pierwszy udokumentowaĹ istnienie wyspy w 1788 r.

Wyspy Owcze, far. FĂ¸royar

Nazwa pochodzi ze staronordyjskiego, a zarazem farerskiego i w dosĹownym przeĹoĹźeniu znaczy dosĹownie Wyspy Owcze. Przypuszcza siÄ, Ĺźe miano to nadali archipelagowi skandynawscy przybysze znajdujÄc wiele tych stworzeĹ dziko hodowanych przez osiadĹych wczeĹniej celtyckich eremitĂłw.
ang. Faroe Islands

Wyspy Salomona, ang. Solomon Islands

HiszpaĹski odkrywca Alvaro de MendaĂąa y Neyra odkryĹ wyspy w latach 1567/68 r. SpodziewajÄc siÄ odnaleĹşÄ tam duĹźo zĹota, nazwaĹ jÄ na czeĹÄ biblijnego krĂłla Salomona, ktĂłry wedĹug legend sprowadzaĹ zĹoto i inne bogactwa z krainy Ofir, jednak prawdziwe ich ĹşrĂłdĹo pozostawaĹo zagadkÄ.

hiszp. Islas SalomĂłn

Wyspy ĹwiÄtego Tomasza i KsiÄĹźÄca, port. SĂŁo TomĂŠ and PrĂncipe

Portugalczycy odkryli wyspÄ w dzieĹ Ĺw. Tomasza, stÄd nazwa. Tomasz w jÄz. aramejskim znaczy “bliĹşniak”.

Z

Zambia

Od rzeki Zambezi, ktĂłra przepĹywa przez wschodniÄ czÄĹÄ kraju i tworzy granicÄ z Zimbabwe.

Rodezja PĂłĹnocna, ang. Northern Rhodesia (do 1964), od nazwiska Brytyjczyka Cecyla Rhodesa, ministra PoĹudniowej Afryki i biznesmena, ktĂłry wspĂłĹzakĹadaĹ tÄ koloniÄ.

Zimbabwe

Od sĹĂłw w jÄz. szonaziimba remabwe â “kamienne domy”; nazwa odnosi siÄ do kamiennych zabudowaĹ stolicy dawnego paĹstwa Wielkie Zimbabwe.

Kolonia brytyjska PoĹudniowa Rodezja, ang. Southern Rhodesia (do 1964), Rodezja, ang. Rhodesia (1964-1979); od nazwiska brytyjczyka Cecyla Rhodesa, ministra PoĹudniowej Afryki i biznesmena, ktĂłry wspĂłĹzakĹadaĹ tÄ koloniÄ. Gdy Rodezja PĂłĹnocna uzyskaĹa niepodlegĹoĹÄ w 1964 r. i zmieniĹa nazwÄ na Zambia, z nazwy PoĹudniowej Rodezji usuniÄto sĹowo “poĹudniowa”.

Zjednoczone Emiraty Arabskie, arab. Ř§ŮŘĽŮŘ§ŘąŘ§ŘŞ Ř§ŮŘšŘąŘ¨ŮŮŘŠ Ř§ŮŮŘŞŮŘŘŻ (Al-Imarat al-Arabijja al-Muttahida)

Arabski â zob. Arabia Saudyjska powyĹźej.
Emirat â obszar rzÄdzony przez emira, arab. ŘŁŮŮŘą (amir) â “przywĂłdca”.

Oman Traktatowy, arab. Uman as-Sulh, ang. Trucial States / Trucial Oman (do 1971), od XIX w. traktatu miÄdzy Brytyjczykami a szejkami arabskimi. Zob. Oman powyĹźej.
wczeĹniejsze nazwy rejonu to WybrzeĹźe SzczÄĹliwoĹci, Uman al-Mutasali, WybrzeĹźe Pojednania, WybrzeĹźe RozbĂłjnicze, WybrzeĹźe PiratĂłw.

ZwiÄzek Socjalistycznych Republik Radzieckich, ZSRR / ZwiÄzek Radziecki (1922-1991)

O utworzeniu paĹstwa i jego nazwie zadecydowaĹy wĹadze Rosyjskiej Komunistycznej Partii (bolszewikĂłw) w 1922 roku i w nazwie tej nie ma Ĺźadnego odniesienia do geografii, ani do tradycji narodĂłw je zamieszkujÄcych.
Radziecki (ĐĄĐžĐ˛ĐľŃŃĐşĐ¸Đš) â republiki radzieckie i ich zwiÄzek zostaĹy powoĹane przez zdominowane przez bolszewikĂłw zjazdy rad (w jÄz. ros. sowiety â ŃĐžĐ˛ĐľŃŃ) deputowanych robotniczych, chĹopskich i ĹźoĹnierskich. Przymiotnik ten na jÄz. polski jest tĹumaczony dwojako, co w czasach PRL miaĹo wymiar polityczny. Forma w postaci zapoĹźyczenia sowiecki byĹa uĹźywana powszechnie przed II wojnÄ ĹwiatowÄ, a nastÄpnie w prasie emigracyjnej oraz publikacjach drugiego obiegu. Polska forma radziecki, ktĂłra w dawnej Polsce byĹa uĹźywana w odniesieniu do rad miejskich i sÄdĂłw, byĹa stosowana przez II wojnÄ ĹwiatowÄ w dokumentach urzÄdowych, jak np. w traktacie o nieagresji z 1932 r., a w okresie powojennym zostaĹa uznana za jedynÄ dopuszczalnÄ â forma sowiecki staĹa siÄ niewĹaĹciwÄ politycznie, a jej uĹźywanie sygnalizowaĹo dystans lub wrogoĹÄ wobec ZSRR i w okresie stalinowskim mogĹo byÄ przyczynÄ uwiÄzienia. Obecnie obie formy sÄ traktowane jako synonimiczne i poprawne, a przez czÄĹÄ spoĹeczeĹstwa za rĂłwnie neutralne.

nazwy potoczne to Kraj Rad, Sowiety, Sojuz, Bolszewia.

ros. ĐĄĐžŃĐˇ ĐĄĐžĐ˛ĐľŃŃĐşĐ¸Ń ĐĄĐžŃĐ¸Đ°ĐťĐ¸ŃŃĐ¸ŃĐľŃĐşĐ¸Ń Đ ĐľŃĐżŃĐąĐťĐ¸Đş, CCCP (Sojuz Sowietskich Socialisticzeskich Riespublik) / ĐĄĐžĐ˛ĐľŃŃĐşĐ¸Đš ĐĄĐžŃĐˇ (SowiĂŠtskij SojĂşz)
moĹd. ĐŁĐ˝Đ¸ŃĐ˝Ń Đ ĐľĐżŃĐąĐťĐ¸ŃĐ¸ĐťĐžŃ ĐĄĐžĐ˛Đ¸ĐľŃĐ¸ŃĐľ ĐĄĐžŃĐ¸Đ°ĐťĐ¸ŃŃĐľ (Uniunea Republicilor Sovietice Socialiste)
ukr. ĐĄĐžŃĐˇ Đ Đ°Đ´ŃĐ˝ŃŃĐşĐ¸Ń ĐĄĐžŃŃĐ°ĐťŃŃŃĐ¸ŃĐ˝Đ¸Ń Đ ĐľŃĐżŃĐąĐťŃĐş, ĐĄĐ ĐĄĐ (Sojusz Radjanskich Socialisticznich Respublik)
biaĹorus. ĐĄĐ°ŃĐˇ ĐĄĐ°Đ˛ĐľŃĐşŃŃ ĐĄĐ°ŃŃŃĐťŃŃŃŃŃĐ˝ŃŃ Đ ŃŃĐżŃĐąĐťŃĐş (Sajuz Sawieckich Sacyjalistycznych Respublik)
lit. TarybĹł SocialistiniĹł RespublikĹł SÄjunga / TarybĹł SÄjunga
Ĺot. Padomju SociÄlistisko Republiku SavienÄŤba / Padomju SavienÄŤba
est. NĂľukogude Sotsialistlike Vabariikide Liit, NSVL / NĂľukogude Liit
orm. ŐŐ¸ŐžŐĽŐżŐĄŐŻŐĄŐś ŐŐ¸ÖŐŤŐĄŐŹŐŤŐ˝ŐżŐĄŐŻŐĄŐś ŐŐĄŐśÖŐĄŐşŐĽŐżŐ¸ÖŐŠŐľŐ¸ÖŐśŐśŐĽÖŐŤ ŐŐŤŐ¸ÖŐŠŐľŐ¸ÖŐś (Sovetakan Soc’ialistakan Hanrapetut’yunneri Miut’yun)
gruz. áĄáááááá áĄááŞáááááĄá˘áŁá á á ááĄááŁááááááááĄ áááá¨áá á (SabÄ’ota Socialist’uri Respublikebis KavĹĄiri)
azer. ĐĄĐžĐ˛ĐľŃ ĐĄĐžŃĐ¸Đ°ĐťĐ¸ŃŃ Đ ĐľŃĐżŃĐąĐťĐ¸ĐşĐ°ĐťĐ°ŃŃ ĐŃŃĐ¸ŃĐ°ĐłŃ (Sovet Sosialist RespublikalarÄą Ä°ttifaqÄą)
tatar. ĐĄĐžĐ˛ĐľŃ ĐĄĐžŃĐ¸Đ°ĐťĐ¸ŃŃĐ¸Đş Đ ĐľŃĐżŃĐąĐťĐ¸ĐşĐ°ĐťĐ°Ń ĐĄĐžŃĐˇŃ, ĐĄĐĄĐĄĐ (Sovet Sosialistik Republiklar Berlege) / ĐĄĐžĐ˛ĐľŃĐťĐ°Ń ĐĄĐžŃĐˇŃ (Sovet Berlege)
kazach. ĐĐľŇŁĐľŃŃŃĐş ĐĄĐžŃĐ¸Đ°ĐťĐ¸ŃŃŃĐş Đ ĐľŃĐżŃĐąĐťĐ¸ĐşĐ°ĐťĐ°Ń ĐĐ´Đ°ŇŃ (KeĹestik SocĂŻalĂŻstik RespublĂŻkalar OdaÄÄą)
kirgiz. ĐĄĐžĐ˛ĐľŃŃĐ¸Đş ĐĄĐžŃĐ¸Đ°ĐťĐ¸ŃŃŃĐ¸Đş Đ ĐľŃĐżŃĐąĐťĐ¸ĐşĐ°ĐťĐ°Ń ĐĄĐžŃĐˇŃ (Sovettik Sotsialisttik Respublikalar Soyuzu)
uzb. ĐĄĐžĐ˛ĐľŃ ĐĄĐžŃĐ¸Đ°ĐťĐ¸ŃŃĐ¸Đş Đ ĐľŃĐżŃĐąĐťĐ¸ĐşĐ°ĐťĐ°ŃĐ¸ ĐŃŃĐ¸ŃĐžŇĐ¸ (Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi)
turkm. Sowiet Sotsialistik Respublikalary SoĂ˝uzy

Zobacz teĹź:

PaĹstwa Ĺwiata
Eponimy nazw geograficznych
Lista etymologii nazw terytoriĂłw zaleĹźnych
Terytorium zaleĹźne

Kategorie: Nazwy geograficzne â˘ PaĹstwa Ĺwiata â˘ PorĂłwnania jÄzykĂłw

Posted in Państwa świata | No Comments »

Lista paĹstw Ĺwiata wedĹug gÄstoĹci zaludnienia

October 14th, 2008

NiektĂłre informacje zawarte w artykule wymagajÄ weryfikacji.
Zajrzyj na stronÄ dyskusji, by dowiedzieÄ siÄ, jakie informacje budzÄ wÄtpliwoĹci.

PaĹstwa Ĺwiata wedĹug gÄstoĹci zaludnienia

PoniĹźsza lista przedstawia paĹstwa Ĺwiata uszeregowane wedĹug gÄstoĹci zaludnienia. WartoĹci podane sÄ w osobach na kilometr kwadratowy. Podano takĹźe liczbÄ ludnoĹci oraz caĹkowitÄ powierzchniÄ paĹstw wraz z ich terytoriami autonomicznymi i zaleĹźnymi. Do wartoĹci powierzchni wliczono takĹźe wody ĹrĂłdlÄdowe (jeziora, zbiorniki wodne, rzeki).

GÄstoĹÄ zaludnienia (osĂłb/kmÂ˛) stan z 1994

Lp.
PaĹstwo
Liczba
ludnoĹci
Powierzchnia
w kmÂ˛
GÄstoĹÄ
zaludnienia

Ĺwiat
6 445 398 968
148 940 000
43,00

1
Makau
469 903
25
18 796,12

2
Monako
32 130
1,95
16 476,92

3
Hongkong
7 394 170
1 092
6 771,22

4
Singapur
4 608 595
693
6 650,21

5
Gibraltar
27 776
6
4 629,33

6
Strefa Gazy
1 274 868
360
3 541,30

7
Watykan
911
0,44
2 070,45

8
Malta
400 420
316
1 267,15

9
Bermudy
64 482
53
1 216,64

10
Malediwy
329 684
300
1 098,95

11
Bahrajn
667 238
620
1 076,19

12
Bangladesz
138 448 210
144 000
961,45

13
Guernsey
64 818
78
831,00

14
Jersey
90 156
116
777,21

15
Mauritius
1 210 447
1 860
650,78

16
Barbados
277 264
430
644,80

17
Tajwan
22 603 001
35 980
628,21

18
Nauru
12 570
21
598,57

19
Korea PoĹudniowa
48 289 037
98 480
490,34

20
Majotta
178 437
374
477,10

21
San Marino
28 119
61
460,97

22
Tuvalu
11 305
26
434,81

23
Portoryko
3 885 877
9 104
426,83

24
Holandia
16 150 511
41 526
388,93

25
Martynika
425 966
1 100
387,24

26
Zachodni Brzeg
2 237 194
5 860
381,77

27
Aruba
70 844
193
367,07

28
Liban
3 727 703
10 400
358,43

29
Wyspy Dziewicze StanĂłw Zjednoczonych
124 778
352
354,48

30
Samoa AmerykaĹskie
70 260
199
353,07

31
Japonia
127 214 499
377 835
336,69

32
Indie
1 049 700 118
3287590
319,29

33
Belgia
10 289 088
32 545
316,15

34
Wyspy Marshalla
56 429
181
311,76

35
Salwador
6 470 379
21 040
307,53

36
Saint Vincent i Grenadyny
116 812
389
300,29

37
Reunion
755 171
2 517
300,03

38
Guam
163 941
549
298,62

39
Rwanda
7 810 056
26 338
296,53

40
Sri Lanka
19 409 000
65 610
295,82

41
Izrael
6 116 533
20 770
294,49

42
Komory
632 948
2 170
291,68

43
Filipiny
84 619 974
300 000
282,07

44
Haiti
7 527 817
27 750
271,27

45
Grenada
89 258
340
262,52

46
Saint Lucia
162 157
620
261,54

47
Wietnam
8 1624 716
329 560
247,68

48
Gwadelupa
440 189
1 780
247,30

49
Wielka Brytania
60 094 648
244 820
245,46

50
Jamajka
2 695 867
10 990
245,30

51
Niemcy
82 398 326
357 114
230,73

52
Antyle Holenderskie
216 226
960
225,24

53
Burundi
6 096 156
27 830
219,05

54
Trynidad i Tobago
1 104 209
5 128
215,33

55
Liechtenstein
33 145
160
207,16

56
WĹochy
57 998 353
301 230
192,54

57
Nepal
26 469 569
140 800
187,99

58
Pakistan
150 694 740
803 940
187,45

59
Korea PĂłĹnocna
22 466 481
120 540
186,38

60
Dominikana
8 715 602
48 730
178,85

61
Szwajcaria
7 318 638
41 290
177,25

62
Seszele
80 469
455
176,85

63
Wyspy ĹwiÄtego Tomasza i KsiÄĹźÄca
175 883
1 001
175,71

64
Luksemburg
454 157
2 586
175,62

65
Mariany PĂłĹnocne
80 006
477
167,73

66
Kajmany
41 934
262
160,05

67
Mikronezja
108 143
702
154,05

68
Antigua i Barbuda
67 897
442
153,61

69
Saint Kitts i Nevis
38 763
261
148,52

70
Andora
69 150
468
147,76

71
Nigeria
133 881 703
923 768
144,93

72
Tonga
108 141
748
144,57

73
Brytyjskie Wyspy Dziewicze
21 730
153
142,03

74
Tokelau
1 418
10
141,80

75
Kiribati
98 549
717
137,45

76
Chiny
1 286 975 468
9 596 960
134,10

77
Gambia
1 501 050
11 300
132,84

78
MoĹdawia
4 439 502
33 843
131,18

79
Czechy
10 249 216
78 866
129,96

80
Wyspa Man
74 261
572
129,83

81
Gwatemala
13 909 384
108 890
127,74

82
Tajlandia
64 265 276
514 000
125,03

83
Dania
5 384 384
43 094
124,95

84
Anguilla
12 738
102
124,88

85
Albania
3 582 205
28 748
124,61

86
Polska
38 557 984
312 685
123,52

87
Indonezja
234 893 453
1 904 556
123,33

88
Kuwejt
2 183 161
17 820
122,51

89
Serbia
10 147 398
88 361
114,84

90
Kuba
11 263 429
100 860
111,67

91
Armenia
3 326 448
29 800
111,63

92
SĹowacja
5 430 033
48 845
111,17

93
Francja
60 180 529
547 030
110,01

93
Portugalia
10 102 022
92 391
109,34

94
Uganda
25 632 794
236 040
108,60

95
WÄgry
10 045 407
93 030
107,98

97
Republika Zielonego PrzylÄdka
412 137
4 033
102,19

98
Malawi
11 651 239
118 480
98,34

99
Austria
8 188 207
83 858
97,64

100
Togo
5 429 299
56 785
95,61

101
SĹowenia
1 935 677
20 253
95,57

102
Syria
17 585 540
185 180
94,96

103
Rumunia
22271839
238 391
93,43

104
Dominika
69 655
754
92,38

105
AzerbejdĹźan
7 830 764
86 600
90,42

106
Montserat
8 995
102
88,19

107
Wyspy Cooka
21 008
240
87,53

108
Turcja
68 109 469
780 580
87,25

109
Ghana
20 467 747
23 8540
85,80

110
Cypr
771 657
9 250
83,42

111
Macedonia
2 063 122
25 333
81,44

112
Grecja
10 665 989
131 940
80,84

113
Sierra Leone
5 732 681
71 740
79,91

114
Hiszpania
40 217 413
504 782
79,67

115
Ukraina
48 055 439
603 700
79,60

116
Chorwacja
4 422 248
56 542
78,21

117
BoĹnia i Hercegowina
3 989 018
51 129
78,02

118
Kostaryka
3 896 092
51 100
76,24

119
Egipt
74 718 797
1 001 450
74,61

120
KambodĹźa
13 124 764
181 040
72,50

121
Katar
817 052
11 437
71,44

122
Maroko
31 689 265
446 550
70,96

123
Gruzja
4 934 413
69 700
70,80

124
Malezja
23 092 940
329 750
70,03

125
BuĹgaria
7 537 929
110 910
67,96

126
Timor Wschodni
997 853
14 874
67,09

127
Suazi
1 161 219
17 363
66,88

128
Polinezja Francuska
262 125
4 167
62,90

129
Birma
42 510 537
6 78 500
62,65

130
Benin
7 041 490
112 620
62,52

131
Samoa
178 173
2 860
62,30

132
Brunei
358 098
5 770
62,06

133
Lesotho
1 861 959
30 355
61,34

134
Tunezja
9 924 742
163 610
60,66

135
Honduras
6 669 789
112 090
59,50

136
Jordania
5 460 265
92 300
59,16

137
Etiopia
66 557 553
1 127 127
59,05

138
Uzbekistan
25 981 647
447 400
58,07

139
Wallis i Futuna
15 734
274
57,42

140
Irak
24683313
437 072
56,47

141
Irlandia
3 924 140
702 80
55,84

142
Litwa
3 592 561
65 200
55,10

143
Norfolk
1 853
34
54,50

144
Kenia
31 639 091
582 650
54,30

145
Senegal
10 580 307
196 190
53,93

146
Meksyk
104 907 991
1 972 550
53,18

147
WybrzeĹźe KoĹci SĹoniowej
16 962 491
322 460
52,60

148
CzarnogĂłra
720 872
13 812
52,19

149
BiaĹoruĹ
10 322 151
207 600
49,72

150
Ekwador
13 710 234
283 560
48,35

151
Burkina Faso
1 3228 460
274 200
48,24

152
TadĹźykistan
6 863 752
143 100
47,96

153
FidĹźi
868 531
18 270
47,54

154
Bhutan
2 139 549
47 000
45,52

155
Turks i Caicos
19 350
430
45,00

156
Wyspy Kokosowe
630
14
45,00

157
Afganistan
28 717 213
647 500
44,35

158
Palau
19 717
458
43,05

159
Iran
68 278 826
1 648 000
41,43

160
Nikaragua
5 128 517
129 494
39,60

161
Tanzania
35 922 454
948 087
37,89

162
Panama
2 960 784
78 200
37,86

163
Gwinea Bissau
1 360 827
36 120
37,68

164
Gwinea
9 030 220
245 857
36,73

165
Jemen
19 349 881
527 970
36,65

166
Kolumbia
41 662 073
1 138 910
36,58

167
Ĺotwa
2 348 784
64 589
36,37

168
Erytrea
4 362 254
121 320
35,96

169
Republika PoĹudniowej Afryki
42 768 678
1 219 912
35,06

170
Wyspy Owcze
46 345
1 399
33,13

171
Kamerun
15 746 179
475 440
33,12

172
Zimbabwe
12 576 742
390 580
32,20

173
Estonia
1 408 556
45 226
31,14

174
Stany Zjednoczone
290 342 554
9 639 810
30,15

175
Zjednoczone Emiraty Arabskie
2 484 818
82 880
29,98

176
Liberia
3 317 176
111 370
29,79

177
Madagaskar
16 979 744
587 040
28,92

178
Saint-Pierre i Miquelon
6 976
242
28,83

179
Wenezuela
24 654 694
912 050
27,03

180
Laos
5 921 545
236 800
25,01

181
Kirgistan
4 892 808
198 500
24,65

182
Demokratyczna Republika Konga
5 6625 039
2 345 410
24,14

183
Peru
28 409 897
1 285 220
22,11

184
Mozambik
17 479 266
801 590
21,81

185
Brazylia
182 032 604
8 511 965
21,39

186
Bahamy
297 477
13 940
21,34

187
DĹźibuti
457 130
22 000
20,78

188
Chile
15 665 216
756 950
20,70

189
Szwecja
8 878 085
449 964
19,73

190
Urugwaj
3 413 329
176 220
19,37

191
Gwinea RĂłwnikowa
510 473
28 051
18,20

192
ĹwiÄta Helena
7 367
410
17,97

193
Wyspy Salomona
509 190
28 450
17,90

194
Vanuatu
199 414
12 200
16,35

195
Finlandia
5 190 785
337 030
15,40

196
Sudan
38 114 160
2 505 810
15,21

197
Paragwaj
6 036 900
406 750
14,84

198
Nowa Zelandia
3 951 307
2686 80
14,71

199
Norwegia
4 546 123
324 220
14,02

200
Argentyna
38 740 807
2 766 890
14,00

201
Algieria
32 818 500
2 381 740
13,78

202
Zambia
10 307 333
752 614
13,70

203
Oman
2 807 125
212 460
13,21

204
Somalia
8 025 190
637 657
12,59

205
Arabia Saudyjska
24 293 844
1 960 582
12,39

206
Belize
266 440
22 966
11,60

207
Papua-Nowa Gwinea
5 295 816
462 840
11,44

208
Nowa Kaledonia
210 798
19 060
11,06

209
Turkmenistan
4 775 544
488 100
9,78

210
Mali
11 626 219
1 240 000
9,38

211
Niger
11 058 590
1 267 000
8,73

212
Angola
10 766 471
1 246 700
8,64

213
Kongo
2 954 258
342 000
8,64

214
Rosja
144 526 278
17 075 200
8,46

215
Niue
2 145
260
8,25

216
Boliwia
8 586 443
1 098 580
7,82

217
Czad
9 253 493
1 284 000
7,21

218
Kazachstan
16 763 795
2 727 300
6,15

219
Republika ĹrodkowoafrykaĹska
3 683 538
622 984
5,91

220
Gabon
1 321 560
267 667
4,94

221
Gujana
702 100
214 970
3,27

222
Kanada
32 207 113
9 976 140
3,23

223
Wyspa BoĹźego Narodzenia
433
135
3,21

224
Libia
5 499 074
1 759 540
3,13

225
Mauretania
2 912 584
1 030 700
2,83

226
Islandia
280 798
103 000
2,73

227
Surinam
435 449
163 270
2,67

228
Botswana
1 573 267
600 370
2,62

229
Australia
19 731 984
7 686 850
2,57

230
Namibia
1 927 447
825 418
2,34

231
Gujana Francuska
186 917
91 000
2,05

232
Mongolia
2 712 315
1 565 000
1,73

233
Pitcairn
46
47
0,98

234
Sahara Zachodnia
261 794
266 000
0,98

235
Falklandy
2 967
12 173
0,24

236
Svalbard
2 811
62 049
0,05

237
Grenlandia
56 385
2 166 086
0,03

Zobacz teĹź

paĹstwa Ĺwiata
lista paĹstw Ĺwiata wedĹug powierzchni
lista paĹstw Ĺwiata wedĹug liczby ludnoĹci
lista paĹstw Ĺwiata wedĹug kontynentĂłw
LudnoĹÄ Ĺwiata

Kategorie: PaĹstwa Ĺwiata â˘ Tablice geograficzneUkryta kategoria: Strony do weryfikacji

Posted in Państwa świata | No Comments »

Lista paĹstw Ĺwiata wedĹug powierzchni

October 13th, 2008

Ten artykuĹ wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi.
NaleĹźy w nim poprawiÄ: Powierzchnia Serbii.
DokĹadniejsze informacje o tym, co naleĹźy poprawiÄ, byÄ moĹźe znajdujÄ siÄ na stronie dyskusji tego artykuĹu w sekcji DopracowaÄ
Po wyeliminowaniu wskazanych powyĹźej niedoskonaĹoĹci prosimy usunÄÄ szablon {{DopracowaÄ}} z kodu tego artykuĹu.

PaĹstwa Ĺwiata wedĹug ich powierzchni

PoniĹźsza lista przedstawia paĹstwa Ĺwiata uszeregowane wedĹug powierzchni ich terytorium. WartoĹci podane sÄ w kilometrach kwadratowych. PoniĹźej niektĂłrych paĹstw wymieniono zostaĹy takĹźe ich terytoria autonomiczne i terytoria zaleĹźne wraz z ich powierzchniÄ. Podano takĹźe caĹkowitÄ powierzchniÄ paĹstw wraz z ich terytoriami autonomicznymi i zaleĹźnymi. Do wartoĹci powierzchni wliczono takĹźe wody ĹrĂłdlÄdowe (jeziora, zbiorniki wodne, rzeki).

Zobacz teĹź

paĹstwa Ĺwiata
lista paĹstw Ĺwiata wedĹug liczby ludnoĹci
lista paĹstw Ĺwiata wedĹug gÄstoĹci zaludnienia
lista paĹstw Ĺwiata wedĹug kontynentĂłw

Lista paĹstw Ĺwiata wedĹug powierzchni

(*) - bez uwzglÄdnienia powierzchni regionĂłw separatystycznych, na ktĂłrych de facto istniejÄ osobne organizmy paĹstwowe.
(**) - paĹstwo nieuznawane na arenie miÄdzynarodowej.

Lp.
PaĹstwo
Powierzchnia w kmÂ˛

1
Rosja
17 075 400

2
Kanada
9 976 140

3
Stany Zjednoczone
9 631 418

Samoa AmerykaĹskie
199

Baker
1

Guam
549

Howland
1

Jarvis
4

Johnston
3

Kingman
1

Midway
6

Navassa
5

Mariany PĂłĹnocne
477

Palmyra
12

Portoryko
9 104

Wyspy Dziewicze StanĂłw Zjednoczonych
352

Wake
6

Razem
9 642 138

4
ChiĹska Republika Ludowa
9 596 960

5
Brazylia
8 511 965

6
Australia
7 682 300

Norfolk
34

Wyspy Ashmore i Cartiera
5

Wyspa BoĹźego Narodzenia
135

Wyspy Heard i McDonalda
412

Wyspy Kokosowe
14

Wyspy Morza Koralowego
3

Razem
7 682 903

-
Unia Europejska
4 325 000

7
Indie
3 287 590

8
Argentyna
2 780 400

9
Kazachstan
2 717 300

10
Sudan
2 505 810

11
Algieria
2 381 740

12
Demokratyczna Republika Konga
2 345 410

13
Dania
43 094

Wyspy Owcze
1 399

Grenlandia
2 166 086

Razem
2 210 579

14
Meksyk
1 972 550

15
Arabia Saudyjska
1 960 582

16
Indonezja
1 904 556

17
Libia
1 759 540

18
Iran
1 648 000

19
Mongolia
1 565 000

20
Peru
1 285 220

21
Czad
1 284 000

22
Niger
1 267 000

23
Angola
1 246 700

24
Mali
1 240 000

25
Republika PoĹudniowej Afryki
1 219 912

26
Kolumbia
1 138 910

27
Etiopia
1 127 127

28
Boliwia
1 098 580

29
Mauretania
1 030 700

30
Egipt
1 001 450

31
Tanzania
948 087

32
Nigeria
923 768

33
Wenezuela
912 050

34
Namibia
825 418

35
Pakistan
803 940

36
Mozambik
801 590

37
Turcja
780 580

38
Chile
756 950

39
Zambia
752 614

40
Birma
678 500

41
Francja
675 418

Francja metropolitalna
543 965

Bassas da India
0,2

Clipperton
6

Wyspa Europa
28

Francuskie Terytoria PoĹudniowe i Antarktyczne
7 829

Gujana Francuska
86 504

Polinezja Francuska
4 167

Wyspy Glorioso
5

Gwadelupa
1 780

Wyspa Juan de Nova
4

Martynika
1 100

Majotta
374

Nowa Kaledonia
19 060

Reunion
2 517

Saint-Pierre i Miquelon
242

Wyspa Tromelin
1

Wallis i Futuna
274

Razem
669 856,2

42
Afganistan
647 500

43
Republika ĹrodkowoafrykaĹska
622 984

44
Ukraina
603 700

45
Botswana
600 370

46
Madagaskar
587 040

47
Kenia
582 650

48
Jemen
527 970

49
Tajlandia
514 000

Lp.
PaĹstwo
Powierzchnia w kmÂ˛

50
Hiszpania
504 782

51
Somalia
500 057*

52
Turkmenistan
488 100

53
Kamerun
475 440

54
Papua-Nowa Gwinea
462 840

55
Szwecja
449 964

56
Uzbekistan
447 400

57
Maroko
446 550

Sahara Zachodnia
266 000

Razem
712 550

58
Irak
437 072

59
Paragwaj
406 750

60
Zimbabwe
390 580

61
Norwegia
324 220

Wyspa Bouveta
58

Jan Mayen
373

Svalbard
62 049

Razem
386 700

62
Japonia
377 873

63
Niemcy
357 114

64
Kongo
342 000

65
Finlandia
338 145

66
Malezja
329 750

67
Wietnam
329 560

68
Polska
322 575

69
WybrzeĹźe KoĹci SĹoniowej
322 460

70
WĹochy
301 230

71
Filipiny
300 000

72
Ekwador
283 560

73
Burkina Faso
274 200

74
Nowa Zelandia
268 680

Wyspy Cooka
240

Niue
260

Tokelau
10

Razem
269 190

75
Gabon
267 667

76
Gwinea
245 857

77
Wielka Brytania
244 820

Anguilla
102

Brytyjskie Terytorium Oceanu Indyjskiego
60

Brytyjskie Wyspy Dziewicze
153

Bermudy
53

Kajmany
262

Falklandy
12 173

Gibraltar
6

Guernsey
78

Wyspa Man
572

Jersey
116

Montserrat
102

Pitcairn
47

ĹwiÄta Helena
410

Georgia PoĹudniowa i Sandwich PoĹudniowy
3 903

Turks i Caicos
430

Razem
263 287

78
Ghana
238 540

79
Rumunia
238 391

80
Laos
236 800

81
Uganda
236 040

82
Gujana
214 970

83
Oman
212 460

84
BiaĹoruĹ
207 600

85
Kirgistan
198 500

86
Senegal
196 190

87
Syria
185 180

88
KambodĹźa
181 040

89
Urugwaj
176 220

90
Tunezja
163 610

91
Surinam
163 270

92
Bangladesz
144 000

93
TadĹźykistan
143 100

94
Nepal
140 800

95
Somaliland**
137 600

96
Grecja
131 940

97
Nikaragua
129 494

98
Erytrea
121 320

99
Korea PĂłĹnocna
120 540

100
Malawi
118 480

101
Benin
112 620

102
Honduras
112 090

103
Liberia
111 370

104
BuĹgaria
110 910

105
Gwatemala
108 890

106
Islandia
103 000

107
Kuba
100 860

108
Korea PoĹudniowa
98 480

109
WÄgry
93 030

110
Portugalia
92 391

111
Jordania
92 300

112
Austria
83 858

113
Zjednoczone Emiraty Arabskie
82 880

Lp.
PaĹstwo
Powierzchnia w kmÂ˛

114
AzerbejdĹźan
82 200*

115
Czechy
78 866

116
Panama
78 200

117
Serbia
77 474*

118
Sierra Leone
71 740

119
Irlandia
70 280

120
Sri Lanka
65 610

121
Litwa
65 200

122
Ĺotwa
64 589

123
Gruzja
57 200*

124
Togo
56 785

125
Chorwacja
56 542

126
BoĹnia i Hercegowina
51 129

127
Kostaryka
51 100

128
SĹowacja
48 845

129
Dominikana
48 730

130
Bhutan
47 000

131
Estonia
45 226

132
Holandia
41 526

Aruba
193

Antyle Holenderskie
960

Razem
42 679

133
Szwajcaria
41 290

134
Gwinea Bissau
36 120

135
Republika ChiĹska (Tajwan, Quemoy, Matsu)
35 980

136
Belgia
32 545

137
Lesotho
30 355

138
Armenia
29 800

139
MoĹdawia
29 680*

140
Albania
28 748

141
Wyspy Salomona
28 450

142
Gwinea RĂłwnikowa
28 051

143
Burundi
27 830

144
Haiti
27 750

145
Izrael
20 770

Strefa Gazy
360

Zachodni Brzeg
5 860

Razem
26 990

146
Rwanda
26 338

147
Macedonia
25 713

148
Belize
22 966

149
DĹźibuti
22 000

150
Salwador
21 040

151
SĹowenia
20 253

152
FidĹźi
18 270

153
Kuwejt
17 820

154
Suazi
17 363

155
Timor Wschodni
15 007

156
Bahamy
13 940

157
CzarnogĂłra
13 812

158
Vanuatu
12 200

159
Katar
11 437

160
Gambia
11 300

161
Jamajka
10 990

162
Kosowo**
10 887

163
Liban
10 400

164
Abchazja**
8 600

165
Cypr
5 895*

166
Brunei
5 770

167
Trynidad i Tobago
5 128

168
GĂłrski Karabach**
4 400

169
Naddniestrze**
4 163

170
Republika Zielonego PrzylÄdka
4 033

171
Osetia PoĹudniowa**
3 900

172
Cypr PĂłĹnocny**
3 355

173
Samoa
2 860

174
Luksemburg
2 586

175
Komory
2 170

176
Mauritius
1 860

177
Wyspy ĹwiÄtego Tomasza i KsiÄĹźÄca
1 001

178
Dominika
754

179
Tonga
748

180
Kiribati
717

181
Federacja Mikronezji
702

182
Singapur
693

183
Bahrajn
620

184
Saint Lucia
620

185
Seszele
455

186
Andora
468

187
Palau
458

188
Antigua i Barbuda
442

189
Barbados
430

190
Saint Vincent i Grenadyny
389

191
Grenada
340

192
Malta
316

193
Malediwy
300

194
Saint Kitts i Nevis
261

195
Wyspy Marshalla
181

196
Liechtenstein
160

197
San Marino
61

198
Tuvalu
26

199
Nauru
21

200
Monako
1,95

201
Watykan
0,44

202
Sealandia**
0,0056

Kategorie: PaĹstwa Ĺwiata â˘ Tablice geograficzneUkryta kategoria: ArtykuĹy wymagajÄce dopracowania

Posted in Państwa świata | No Comments »

GĹowa terytorium

October 10th, 2008

GĹowa terytorium - osoba lub urzÄd reprezentujÄcy suwerennoĹÄ metropolii nad danym terytorium. W wiÄkszoĹci przypadkĂłw gĹowÄ terytorium jest gĹowa paĹstwa zwierzchniego, reprezentowana przez gubernatora, administratora lub innego, specjalnie do tego celu powoĹanego, urzÄdnika.

Kategorie: PaĹstwa Ĺwiata â˘ Historia paĹstwowoĹci â˘ Prawo konstytucyjne â˘ Teoria politykiUkryta kategoria: ZalÄĹźki artykuĹĂłw

Posted in Państwa świata | No Comments »

Wszystko o państwach całego świata

Lista paĹstw Ĺwiata wedĹug WskaĹşnika Rozwoju Ludzkiego

PaĹstwa Ĺwiata

Lista paĹstw ONZ

Religia paĹstwowa

Wirtualne paĹstwo

PaĹstwo

Lista etymologii nazw paĹstw

Lista paĹstw Ĺwiata wedĹug gÄstoĹci zaludnienia

Lista paĹstw Ĺwiata wedĹug powierzchni

GĹowa terytorium

Archives

Categories

Meta